Soru 1
Örnek cevap / çözüm yolu
Görseldeki 1, 2, 3 ve 4 numaralı alanlara karşılık gelen deprem kavramları ve tanımları aşağıda verilmiştir:
- 1 - Fay / Fay Hattı: Yer kabuğunu oluşturan kayaç bloklarının gerilme ve sıkışma sonucu kırılmasıyla oluşan, blokların birbirine göre hareket ettiği kırık hattıdır.
- 2 - Dış Merkez (Episantr): Deprem odağına (iç merkeze) yeryüzündeki en yakın noktadır. Deprem dalgalarının yeryüzüne ilk ulaştığı ve sarsıntının en şiddetli hissedildiği alandır.
- 3 - İç Merkez (Hiposantr): Yer kabuğunun altında biriken enerjinin boşalarak kırılmanın başladığı ve deprem dalgalarının yayılmaya başladığı odak noktasıdır.
- 4 - Fay Düzlemi: Kırılma ve kaymanın gerçekleştiği, iç merkezin üzerinde yer aldığı iki blok arasındaki temas yüzeyidir.
Çözüm kontrolü
Görsel incelendiğinde yeryüzündeki çizgi fay hattını (1), iç merkezin tam düşey hizasındaki yeryüzü noktası dış merkezi (2), dalgaların merkez üssü olan yeraltı noktası iç merkezi (3) ve kırığın gerçekleştiği eğimli alan fay düzlemini (4) temsil etmektedir.
Soru 2
Örnek cevap / çözüm yolu
Rezonans ve depremle ilişkili olarak merak edilebilecek örnek sorular:
- Deprem dalgalarının frekansı ile bir binanın doğal salınım frekansı eşitlendiğinde binada salınım genliği nasıl değişir?
- Farklı kat sayılarına sahip binaların doğal frekansları nasıl farklılık gösterir ve depremde bazı binalar yıkılırken yanındakilerin hasar görmemesinin rezonansla ilişkisi nedir?
- Zemin yapısının (sert veya gevşek zemin) deprem dalgalarının frekansına etkisi rezonans riskini nasıl değiştirir?
Çözüm kontrolü
Soruda rezonans ve deprem kavramlarını bağdaştıran sorgulamalar yapılması istendiğinden, binaların doğal frekansı, zemin etkisi ve genlik artışına odaklanan fiziksel sorular hazırlanmıştır.
Soru 3
Örnek cevap / çözüm yolu
1. Rezonansın Deprem Sırasında Binalar Üzerindeki Etkisi:
Deprem dalgalarının salınım frekansı ile binanın kendi doğal frekansı çakıştığında rezonans durumu meydana gelir. Rezonansa giren binanın genliği (salınım miktarı) katlanarak artar. Bu durum yapıya taşıyabileceğinden çok daha büyük dinamik kuvvetler uygular, binanın taşıyıcı kolon ve kirişlerinin kırılmasına ve yapının çökmesine neden olur.
2. Rezonans Etkisini Azaltmak İçin Binalarda Kullanılan Yapı Teknikleri:
- Sismik İzolatörler (Taban Yalıtımı): Bina temeline yerleştirilen esnek sistemler sayesinde zemin hareketi ile bina ayrıştırılır, deprem enerjisi sönümlenir.
- Ayarlı Kütle Sönümleyiciler (Tuned Mass Damper): Gökdelenlerin üst katlarına konulan ağırlık sistemleri, binanın salınım yönünün tersine hareket ederek rezonans genliğini düşürür.
- Viskoz ve Mekanik Sönümleyiciler: Yapının çelik veya betonarme elemanlarına eklenen damperler salınım enerjisini ısıya dönüştürerek aşırı sallanmayı önler.
- Zemine Uygun Doğal Frekans Tasarımı: Binanın kütle ve rijitlik dengesi ayarlanarak doğal frekansının, bölgedeki beklenen deprem ve zemin frekansından farklı olması sağlanır.
Çözüm kontrolü
Rezonansın genlik artırıcı yıkıcı etkisi açıklanmış; mühendislikte kullanılan sismik izolatör, sönümleyici ve kütle damperi gibi sönümleme teknikleri doğru biçimde sıralanmıştır.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 342 · 
Fizik Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 344 →