Soru 1
- Yaptığınız gözlemlerden ve kurduğunuz ilişkilerden yararlanarak derinliğin su dalgalarının yayılma doğrultusuna, yönüne ve süratine etkisi üzerine genelleme yapınız.
Örnek cevap / çözüm yolu
Su dalgalarının yayılma sürati ortamın derinliğine bağlıdır. Derin ortamda su dalgalarının sürati artar, sığ ortamda ise azalır. Bir ortamdan diğerine ayırıcı yüzeye dik olmayan bir açıyla geçen dalgalar, süratlerindeki değişim nedeniyle doğrultu ve yön değiştirir (kırılmaya uğrar). Ayırıcı yüzeye dik gelen dalgaların sürati ve dalga boyu değişse de yayılma doğrultusu ve yönü değişmez.
Çözüm kontrolü
- Sürat: Derinlik arttıkça dalga boyu ($
\lambda$) ve yayılma sürati (v = \lambda \cdot f) artar; sığ ortamda azalır. - Doğrultu ve Yön: Dalga kırılmasında sürat değişimi eğik gelen dalgaların doğrultu ve yön değiştirmesine yol açar.
Soru 2
Değerlendirme: Dalgaların farklı ortamlarda yayılırken yön değiştirmesi (kırılması) ile ses dalgalarının havadan suya geçerken hız değiştirmesi arasındaki ilişki nedir? Açıklayınız.
Örnek cevap / çözüm yolu
Her iki durum da dalgaların ortam değiştirmesi sırasında yayılma hızlarının (süratlerinin) değişmesi ilkesine dayanır. Su dalgaları derinliği farklı bir ortama geçerken ortamın özelliğine bağlı olarak sürat değiştirir ve ayırıcı yüzeye dik gelmiyorsa yön değiştirir (kırılır). Ses dalgaları da tanecik yoğunluğu farklı bir ortama (havadan suya) geçerken yayılma hızını değiştirir (suda havadan daha hızlı yayılır). Her iki dalga hareketinde de kaynağın frekansı sabit kalır; ortam değişimi hızı ve dalga boyunu etkiler.
Çözüm kontrolü
- Ortam Faktörü: Su dalgalarında derinlik, ses dalgalarında ise ortamın yoğunluğu ve tanecik yapısı yayılma hızını belirler.
- Kırılma İlişkisi: Dalganın ortam değiştirirken hızının değişmesi, ortama geliş açısına bağlı olarak doğrultu değişimine (kırılmaya) neden olan temel nedendir.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 310 · 
Fizik Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 312 →