Soru 1
Örnek cevap / çözüm yolu
Performans görevi kapsamında hazırlanacak kavram haritası hiyerarşisi ve temel açıklamalar şu şekildedir:
- Dalgaların Sınıflandırılması:
- Taşıdığı Enerjiye Göre:
- Mekanik Dalgalar: Yayılmak için maddesel ortama ihtiyaç duyan dalgalardır (Yay, Su, Ses, Deprem).
- Elektromanyetik Dalgalar: Maddesel ortama ihtiyaç duyılmadan boşlukta da yayılabilen enine dalgalardır (Radyo dalgaları, Mikrodalga, Kızılötesi, Görünür Işık, Morötesi, X-ışınları, Gama ışınları).
- Titreşim Doğrultusuna Göre:
- Enine Dalgalar: Titreşim doğrultusu yayılma doğrultusuna dik olan dalgalardır (Elektromanyetik dalgalar, yay, su, deprem dalgalarının bir kısmı).
- Boyuna Dalgalar: Titreşim doğrultusu yayılma doğrultusuna paralel olan dalgalardır (Ses dalgaları, yay, su, deprem dalgalarının bir kısmı).
- Temel Kavramlar ve Semboller:
- Genlik (A): Dalga tepesi veya çukurunun denge konumuna olan dik uzaklığıdır. Dalganın taşıdığı enerji ve şiddeti ile orantılıdır.
- Periyot (T): Tam bir dalganın oluşması için geçen süredir. Birimi saniyedir (s). Yalnızca kaynağa bağlıdır.
- Frekans (f): Birim zamandaki (1 saniyedeki) oluşan dalga sayısıdır. Birimi Hertz (Hz = s^{-1})'dir. Yalnızca kaynağa bağlıdır. Periyot ile ilişkisi: f \cdot T = 1.
- Dalga Boyu (\lambda): Ardışık iki dalga tepesi veya iki dalga çukuru arasındaki mesafedir. Birimi metredir (m).
- Dalga Sürati (v): Dalganın birim zamandaki ilerleme mesafesidir. Birimi m/s’dir. Bağıntısı: v = \lambda \cdot f veya v = \frac{\lambda}{T}.
- Ortamın Yayılma Süratine Etkisi:
- Dalgaların yayılma sürati (v) yalnızca dalganın yayıldığı ortamın fiziksel özelliklerine bağlıdır.
- Ortam değiştiğinde dalganın sürati ve dalga boyu değişir; frekansı ve periyodu sabit kalır (çünkü kaynağa bağlıdır).
- Su Dalgalarında: Derin ortamda sürat artar (v_{derin} > v_{sığ}), dolayısıyla dalga boyu da artar (\lambda_{derin} > \lambda_{sığ}).
- Yay Dalgalarında: Gergin ve hafif (ince) yaylarda sürat daha büyüktür.
- Ses Dalgalarında: Yoğunluğu ve sıcaklığı yüksek ortamlarda ses daha hızlı yayılır (v_{katı} > v_{sıvı} > v_{gaz}).
Çözüm kontrolü: Kavram haritasında ana başlık “DALGALAR” olarak belirlenmeli; oklar yardımıyla “Enerjilerine Göre”, “Titreşim Doğrultusuna Göre” ve “Temel Büyüklükler” dallarına ayrılmalıdır. Semboller (A, T, f, \lambda, v) ve birimler formüllerle ilişkilendirilerek sunulmalıdır.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 298 · 
Fizik Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 300 →