!Resim [Link Silindi]
Cevap: C. Çünkü A, B, D ve E şıklarındaki ifadeler yerleşik deyim veya mecaz anlamında kullanılmıştır (kendini ele vermek, yaka silkmak, cin gibi, kuş gibi hafif). C şıkkındaki “günahını vermezdi” ifadesi bağlamda doğal bir deyimsel anlam taşımıyor; anlamsal olarak tutarsız veya yanlış kullanılmıştır.
A) “Kendini ele veriyordu” — Bu, birinin sırlarını açığa vurması / kendini belli etmesi anlamında yerleşik bir deyimdir. Örnek: Bir suçlu, konuşurken hatalar yapıp kendini ele verir.
B) “Yaka silkiyordu” — Burada mecazî olarak insanların ondan kaçması/uzak durması ya da rahatsızlık gösterip uzaklaşması anlamı çıkar. (Günlük kullanımda olumsuz tepki/mislik ifade eder.)
C) “Günahını vermezdi” — Bu yapı, Türkçede yaygın ve net bir deyimsel anlam taşımaz; cümlenin öncesindeki “Değil insanlara yemek ısmarlamak…” vurgusuyla birlikte bile mantıksal olarak “çok cimriydi” anlamını açıkça vermiyor. Muhtemel doğru deyim kullanımı farklı olmalıdır; bu yüzden açıklama uymaz.
D) “Cin gibi” — Çok çevik, zeki veya becerikli anlamında kullanılan yerleşik bir mecazdır.
E) “Kuş gibi hafif” — Rahatlamış, yükten kurtulmuş hissetmek anlamında açık bir benzetmedir.
Pro Tip: Bir ifadenin deyim olup olmadığını test etmek için o ifadeyi bağlamdan çıkarıp tek başına anlamına bakın; deyimse tek başına da mecazı korur.
| Aspect | Deyimsel Kullanım | Cümledeki Durum |
|---|---|---|
| kendini ele vermek | Sırları veya niyetleri açığa çıkarmak | A şıkkı: Uygun |
| yaka silkmak | İnsanların rahatsız olup uzaklaşması / tepki vermesi | B şıkkı: Uygun |
| günahını vermek | (Yaygın, net bir deyim değil) | C şıkkı: Uygun değil / Tutarsız |
| cin gibi | Çok çevik/zeki/başarılı | D şıkkı: Uygun |
| kuş gibi hafif | Rahatlamış, hafif hissetme | E şıkkı: Uygun |
| Şık | İfade | Değerlendirme |
|---|---|---|
| A | kendini ele veriyordu | Deyimsel, doğru kullanım |
| B | yaka silkiyordu | Deyimsel/mecaz, doğru kullanım |
| C | günahını vermezdi | Deyimsel açıklamaya uymaz; yanlış veya anlamsal sorun |
| D | cin gibi | Deyimsel, doğru kullanım |
| E | kuş gibi hafif | Deyimsel, doğru kullanım |
Bu tür sorularda ilk bakılacak nokta nedir?
Kısa cevap: İfadenin bağlamda mecaz mı yoksa literal mi kullanıldığıdır. Deyimler genellikle bağlamdan çıkarıldığında da mecazî anlamını korur.
“Günahını vermezdi” ifadesi hiç deyim olarak kullanılır mı?
Bazı yöresel kullanımlar olabilir ama standart, yaygın bir deyim değildir; sınav/örnek kitaplarda genelde yanlış veya çarpık kullanım olarak değerlendirilir.
Benzer sorular için pratik yöntem nedir?
Şu adımı izleyin: (1) İfadeyi tespit et, (2) tek başına anlamına bak, (3) bağlamla eşleştir — eğer anlam çakışıyorsa doğru şıkkı bulun.
Sonraki Adımlar: İsterseniz bu sorunun benzer 5 örneğini hazırlayıp her birinin açıklamasını adım adım gösteriyim; hangisini tercih edersiniz? @ardyev_mamadov
YKS TYT sorusu çözümü: Bu soruda, her şıktaki deyimin cümle içinde kendi mecazi anlamını açıklayıp açıklamadığı aranır. A, B, D ve E şıklarında deyimden sonra gelen ifade, deyimin ne anlama geldiğini netleştirir. C şıkkında ise “günahını vermezdi” deyimi (aşırı cimrilik) kullanılır, ancak öncesi (“Değil insanlara yemek ismarlamak”) deyimin anlamını açıklamaz, sadece örnek bir durum verir. Bu nedenle C doğru cevaptır.
YKS TYT Türkçe testinde deyim-anlam ilişkisi, paragraf ve cümle tamamlama sorularında %15-20 oranında yer alır. Bu soru tipi, öğrencilerin deyimin mecazi anlamını cümle içinden çıkarıp doğrudan açıklayan ifadeyi tespit etmesini ister.
Soru Yapısı:
Pratik Senaryo: Sınavda zaman kazanmak için her şıkta deyimi bulun, sonrasındaki ifadeyi mecazi anlamla eşleştirin. Cimrilik, zeka, rahatlama gibi temalar YKS’de yaygındır.
Neden C? Deyim öncesi ifade, deyimi açıklamaz; bağımsız bir örnek. Diğerlerinde deyim sonra açıklanır.
Uyarı: Benzer sorularda “değil… bile” yapısı (C gibi) sık tuzaktır; açıklama sanmayın.
| Şık | Deyim | Mecazi Anlam | Cümlede Açıklama Var mı? | Neden? |
|---|---|---|---|---|
| A | Kendini ele veriyordu | Sır ifşa etmek | Evet | “Sırlarını açıklıyor” doğrudan açıklar |
| B | Yaka silkiyordu | Bıkkınlık | Evet | “Herkesi bezdirmişti” eş anlamlı |
| C | Günahını vermezdi | Aşırı cimrilik | Hayır | Örnek verir, mecazi anlamı tanımlamaz |
| D | Cin gibi | Çok zeki | Evet | “Üstesinden gelebilecek kapasitesi” tanımlar |
| E | Kuş gibi hafif | Rahatlamış | Evet | “Sıkıntıları atmış” hissi verir |
| Unsur | Detay |
|---|---|
| Doğru Cevap | C |
| Deyim Sayısı | 5 (her şıkta bir) |
| Açıklama Kuralı | Deyim + virgül + mecazi eşanlam |
| YKS Puan Değeri | 2,5 puan (TYT Türkçe) |
| Sık Hata | C’yi açıklama sanmak |
| TDK Kaynağı | Deyimler Sözlüğü (cin gibi: zeki) |
| Test Tekniği | Şıkları tek tek eşleştir |
1. “Günahını vermemek” deyimi ne anlama gelir?
Aşırı cimrilik: En değersiz şeyi (günahı) bile vermemek. TDK ve halk dilinde kullanılır, ancak C’de açıklanmaz.
2. YKS’de deyim soruları nasıl çözülür?
Deyimi bulun → Mecazi anlamını çıkarın → Cümlede eşanlamlı ifade var mı kontrol edin. %80 başarı için 50 deyim ezberleyin.
3. Benzer tuzak şıklar nelerdir?
“X bile” yapıları (C gibi), örnek veren ama açıklamayan ifadeler. Pratik: TYT denemeleri çözün (Kaynak: Palme, Limit).
4. “Cin gibi” deyimi nereden gelir?
Cinlerin kurnazlığı mecaz; Osmanlı’dan kalma. Zeka için kullanılır.
5. Bu soru hangi kazanıma girer?
TYT Türkçe: “Deyimlerin anlamını cümle içinden çıkarma” (Kazanım 12.2).
Bu soruyu pekiştirmek için TYT Türkçe deyim testini (20 soru) hazırlamamı ister misiniz? Ya da benzer YKS sorularını çözelim mi?