SORU: 9’a bölündüğünde 5, 8 ile bölündüğünde 4 kalanını veren en küçük sayı kaçtır?
KULLANILAN KURAL / FORMÜL:
- Bir sayının modüler ifadeleri kullanılır:
x \equiv 5 \pmod{9}
x \equiv 4 \pmod{8}
- Bu tür problemlerde Çin Kalan Teoremi veya denklemleri eş zamanlı çözme yöntemi uygulanır.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — İlk denklemden sayı formu
9 ile bölündüğünde kalan 5 olduğuna göre sayı şu biçimdedir:
x = 9k + 5, \quad k \in \mathbb{Z}
Adım 2 — İkinci koşulu yerine koy
Bu ifadeyi 8’e bölündüğünde kalan 4 olmalı:
9k + 5 \equiv 4 \pmod{8}
Adım 3 — Modüler işlem
9 mod 8, 1’e eşittir:
9k + 5 \equiv k + 5 \equiv 4 \pmod{8}
Bunu yeniden yazarsak:
k + 5 \equiv 4 \pmod{8} \implies k \equiv 4 - 5 \equiv -1 \equiv 7 \pmod{8}
Yani:
k = 8t + 7, \quad t \in \mathbb{Z}
Adım 4 — En küçük pozitif k değeri ve x hesaplama
t=0 için en küçük k=7.
Buna göre x:
x = 9k + 5 = 9 \times 7 + 5 = 63 + 5 = 68
Adım 5 — Doğrulama
68 \div 9 = 7 \text{ kalan } 5
68 \div 8 = 8 \text{ kalan } 4
Her iki durumda da kalanı sağlıyor.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: En küçük sayı 68’dir.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 
SORU: 10) 9’a bölündüğünde 5, 8 ile bölündüğünde 4 kalanını veren en küçük sayı kaçtır?
11) 64 ve 72 kg’lik un çuvallarını eşit hacimdeki poşetlere dolduracak olan Yakup dedenin bir poşeti en fazla kaç kg olmalıdır?
KULLANILAN KURAL / FORMÜL:
- Çin Kalan Teoremi (basit hali): Eşzamanlı kalan denklemlerini çözmek için.
- EBOB (Büyük Ortak Bölen): İki sayıyı eşit parçalara bölmek için maksimum parça büyüklüğü EBOB’tur.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Denklem Kurma (Soru 10)
n sayısını ele alalım. Şartlar: n \equiv 5 \pmod{9} ve n \equiv 4 \pmod{8}.
Bunu bir parametre ile yazalım: n = 9k + 5 (k bir tam sayı).
Adım 2 — Modüler Denklem Çözme (Soru 10)
9k + 5 \equiv 4 \pmod{8} ⇒ 9k \equiv -1 \pmod{8}.
-1 \equiv 7 \pmod{8} olduğundan 9k \equiv 7 \pmod{8}.
9 \equiv 1 \pmod{8} olduğuna göre k \equiv 7 \pmod{8}.
En küçük k değeri k=7 alınır.
Adım 3 — Sonuç Hesabı (Soru 10)
n = 9\cdot 7 + 5 = 63 + 5 = 68.
Adım 4 — Yöntem ve Kural (Soru 11)
Bir poşetin alabileceği en fazla ağırlık, hem 64 hem 72’yi tam bölen en büyük sayıdır; yani EBOB(64,72)'dir.
Adım 5 — EBOB Hesabı (Soru 11, Öklid Yöntemi)
72 - 64 = 8 ⇒ \gcd(64,72)=\gcd(64,8).
\gcd(64,8)=8 çünkü 64 = 8 \cdot 8.
(Alternatif şekilde asal çarpanlara ayırma ile: 64=2^6, 72=2^3\cdot3^2 ⇒ ortak kuvvet 2^3=8.)
TEMEL KAVRAMLAR:
- Çin Kalan Teoremi
- Tanım: Birkaç modüler denklem aynı anda sağlandığında çözüm bulmayı sağlar (modüller aralarında asalsa tek bir çözüm sınıfı vardır).
- Bu problemde: n için n=9k+5 yazarak ikinci modüle uyan k bulundu.
- EBOB (Büyük Ortak Bölen)
- Tanım: İki sayıyı tam bölen en büyük pozitif tam sayı.
- Bu problemde: Hem 64 hem 72’nin tam bölünebildiği en büyük poşet ağırlığı EBOB ile bulunur.
SIK YAPILAN HATALAR:
EBOB ile EKOK’u Karıştırma
- Yanlış: En büyük poşet ağırlığını bulmak için EKOK’u kullanmak.
- Doğru: EBOB kullanılmalı.
- Neden yanlış: EKOK iki sayının ortak böleninden ziyade ortak katıdır; poşet büyüklüğü bölünme ile ilgili olduğu için EBOB gerekir.
- Düzeltme: EBOB(64,72) hesaplanmalı.
Modüler Denklemde Katsayıyı İhmal Etme
- Yanlış: 9k+5\equiv4\pmod{8} denkleminde 9 yerine doğrudan 0 almak.
- Doğru: 9\equiv1\pmod{8} kullanılarak çözülmeli.
- Neden yanlış: Katsayının mod ile indirgenmesi unutulursa yanlış kalan bulunur.
- Düzeltme: Katsayıyı mod ile indirgeme (9\equiv1) yapılmalı.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP:
10) 68
11) 8 kg