- Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların başına “D”, yanlış olanların başına “Y” yazalım.
(1 Çevremizde canlı ve cansız varlıklar bir arada bulunurlar.
(1 Canlı ve cansız varlıkları özelliklerine bakarak birbirinden ayırabiliriz.
(1 Arı, karınca, sinek gibi varlıklar büyüyüp gelişmediği için cansızdırlar.
(1 Bazı canlılar yaşamları boyunca büyürler.
(1 Bütün canlılar akciğerlerini kullanarak solunum yaparlar.
(1 Hayvanlar ihtiyaç duydukları besinleri dışarıdan hazır alırken, bitkiler ihtiyaç duydukları besinleri kendileri üretir.
(1 Canlı varlıklar da, cansız varlıklar da boşlukta yer kaplarlar.
(1 Bitkiler hareket ederken yapraklarını Güneş’e, köklerini içinde su bulunan toprağa doğru çevirir. - Aşağıdaki tabloyu örnekteki gibi canlı varlıkların özellikleri ile dolduralım.
| | Bitkiler | Hayvanlar |
|1--- | 1— |$ 1— |
| Üreme | | Yumurtayla ya da doğurarak ürerler. |
| Hareket | Güneşe yönelerek hareket ederler. | |
| Solunum | | |
| Beslenme | | |
Canlıların Ortak Özellikleri ve Sınıflandırılması
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Canlılar; hücresel yapı, beslenme, solunum, boşaltım, hareket, uyarılara tepki, büyüme ve üreme gibi ortak özelliklere sahiptir. Cansız varlıklar bu canlılık faaliyetlerini gösteremezken; bitkiler ve hayvanlar beslenme, hareket ve üreme şekilleri bakımından farklı adaptasyonlara sahiptir.
ÇÖZÜM VE ETKİNLİK CEVAPLARI
1. Doğru (D) / Yanlış (Y) Etkinliği
- ( D ) — Çevremizde canlı ve cansız varlıklar bir arada bulunurlar. (Hava, su ve toprak cansız; bitki ve hayvanlar canlı olarak bir aradadır.)
- ( D ) — Canlı ve cansız varlıkları özelliklerine bakarak birbirinden ayırabiliriz. (Canlılık özelliklerine bakılarak ayırt edilir.)
- ( Y ) — Cansız varlıklar da canlılar gibi büyüyüp gelişebilir. (Cansızlar beslenemez, büyüyüp gelişemezler.)
- ( D ) — Bazı canlılar yaşamları boyunca büyürler. (Ağaçlar gibi bazı bitkiler uygun şartlarda yaşamları boyunca büyümeyi sürdürür.)
- ( Y ) — Bütün canlılar akciğerlerini kullanarak solunum yaparlar. (Balıklar solungaçlarıyla, bitkiler yapraklarıyla solunum yapar.)
- ( D ) — Hayvanlar ihtiyaç duydukları besinleri dışarıdan hazır alırken, bitkiler ihtiyaç duydukları besinleri kendileri üretir. (Bitkiler kendi besinini üretir, hayvanlar tüketicidir.)
- ( Y ) — Arı, karınca, sinek gibi varlıklar büyüyüp gelişmediği için cansızdırlar. (Böcekler beslenen, çoğalan ve hareket eden canlı varlıklardır.)
- ( D ) — Canlı varlıklar da, cansız varlıklar da boşlukta yer kaplarlar. (Madde olan her varlığın bir hacmi vardır ve boşlukta yer kaplar.)
- ( D ) — Bitkiler hareket ederken yapraklarını Güneş’e, köklerini içinde su bulunan toprağa doğru çevirir. (Bitkiler yönelme hareketi gösterir.)
2. Canlı Varlıkların Özellikleri Tablosu
| Özellik | Bitkiler | Hayvanlar |
|---|---|---|
| Üreme | Tohumla çoğalırlar. (veya vejetatif yolla) | Yumurtayla ya da doğurarak ürerler. (Verilen örnek) |
| Hareket | Güneşe yönelerek hareket ederler. (Verilen örnek) | Yürüyerek, koşarak, uçarak veya yüzerek aktif hareket ederler. |
| Solunum | Yapraklarındaki gözeneklerle gaz alışverişi (solunum) yaparlar. | Akciğer, solungaç veya deri yoluyla solunum yaparlar. |
| Beslenme | Kendi besinlerini kendileri üretirler. | Besinlerini dışarıdan hazır alırlar. |
CEVAP:
- 1. Etkinlik Sıralaması: D – D – Y – D – Y – D – Y – D – D
- 2. Tablo Boşlukları: Bitkiler tohumla ürer, yapraklarıyla solunum yapar ve besin üretir; hayvanlar aktif hareket eder, akciğer/solungaç solunumu yapar ve dışarıdan beslenir.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Bitkiler de canlıdır ve hareket eder; ancak bitkilerin hareketi hayvanlar gibi yer değiştirme şeklinde değil, güneşe ve suya yönelme biçiminde pasif bir harekettir.