1) C ve H 'den oluşan bir bileşikte kütlece %80 karbon bulunmaktadır. Buna göre, bileşiğin basit formülü nedir? (H: 1, C: 12 )
KULLANILAN KURAL / FORMÜL:
- Kütlece %C = \dfrac{12x}{12x+y}\times 100\% (burada C_xH_y basit formülüdür)
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Seçeneğini İncele (A: CH)
\text{Aday formül: }CH
\text{Mol C}=1
\text{Mol H}=1
\text{Kütle C}=12\cdot 1=12
\text{Toplam kütle}=12+1=13
\%\text{C}=\dfrac{12}{13}\times100\%=92{,}307\%\ \ (\text{yaklaşık})
Adım 2 — B Seçeneğini İncele (B: CH_2)
\text{Aday formül: }CH_2
\text{Mol C}=1
\text{Mol H}=2
\text{Kütle C}=12\cdot 1=12
\text{Toplam kütle}=12+2=14
\%\text{C}=\dfrac{12}{14}\times100\%=85{,}714\%
Adım 3 — C Seçeneğini İncele (C: CH_3)
\text{Aday formül: }CH_3
\text{Mol C}=1
\text{Mol H}=3
\text{Kütle C}=12\cdot 1=12
\text{Toplam kütle}=12+3=15
\%\text{C}=\dfrac{12}{15}\times100\%=80\%
Adım 4 — D Seçeneğini İncele (D: C_2H_3)
\text{Aday formül: }C_2H_3
\text{Mol C}=2
\text{Mol H}=3
\text{Kütle C}=12\cdot 2=24
\text{Toplam kütle}=24+3=27
\%\text{C}=\dfrac{24}{27}\times100\%=88{,}888\%\ (\text{yaklaşık})
Adım 5 — E Seçeneğini İncele (E: C_2H_5)
\text{Aday formül: }C_2H_5
\text{Mol C}=2
\text{Mol H}=5
\text{Kütle C}=12\cdot 2=24
\text{Toplam kütle}=24+5=29
\%\text{C}=\dfrac{24}{29}\times100\%=82{,}759\%\ (\text{yaklaşık})
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. CH — YANLIŞ (≈92,31% C, hedef %80)
B. CH_2 — YANLIŞ (≈85,71% C)
C. CH_3 — DOĞRU (80% C ile tam eşleşir)
D. C_2H_3 — YANLIŞ (≈88,89% C)
E. C_2H_5 — YANLIŞ (≈82,76% C)
Adım 7 — Son Doğrulama
CH_3 formülünde karbon kütle yüzdesi \dfrac{12}{15}\times100\%=80\% olduğundan doğru seçim C şıkkıdır.
CEVAP: C) CH_3
2) C, H ve O elementlerinden oluşan bir organik bileşiğin 6 gramı 2,4 gram karbon ve 0,4 mol hidrojen atomu içermektedir. Buna göre, bileşiğin basit formülü aşağıdakilerden hangisidir? (C: 12, H: 1, O: 16 )
KULLANILAN KURAL / FORMÜL:
- Mol sayısı = kütle / atomik kütle
- Basit formül için mol oranlarını en küçük tam sayılara böl
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Verileri mol cinsinden hesapla
\text{Mol C}=\dfrac{2{,}4}{12}=0{,}2\ \text{mol}
\text{Mol H}=0{,}4\ \text{mol (verilen)}}
\text{Kütle O}=\text{Toplam} - \text{C kütlesi} - \text{H kütlesi}
\text{Kütle O}=6-2{,}4-0{,}4=3{,}2\ \text{g}
\text{Mol O}=\dfrac{3{,}2}{16}=0{,}2\ \text{mol}
Adım 2 — Mol oranlarını sadeleştir
\text{Mol oranları: }C:H:O=0{,}2:0{,}4:0{,}2
\text{Herini }0{,}2\text{ ile böl}
\Rightarrow 1:2:1
Adım 3 — Basit formülü yaz
\text{Basit formül }=CH_2O
Adım 4 — Seçenek kontrolü
A) CH_2O ✓
B) (diğer seçenekler yanlış) ✗
Adım 5 — Son Doğrulama
Mol oranı eşitlikleri 1:2:1 verdiğinden basit formül CH_2O’dur.
CEVAP: A) CH_2O
3) Karbon ve hidrojenden oluşan 11 gram organik bileşik yakıldığında 33 gram CO_2 ve bir miktar H_2O oluşuyor. Buna göre yakılan organik bileşiğin basit formülü nedir? (H:1, C: 12 )
KULLANILAN KURAL / FORMÜL:
- CO_2 içindeki C miktarını hesapla: \text{mol CO}_2 = \dfrac{m_{\mathrm{CO}_2}}{44}
- CO_2 molü = bileşikteki C molü
- H kütlesi = başlangıç kütlesi − C kütlesi
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — CO_2’den karbon miktarını bul
\text{Mol CO}_2=\dfrac{33}{44}=0{,}75\ \text{mol}
\text{Mol C (numunedeki)}=0{,}75\ \text{mol}
\text{Kütle C}=0{,}75\times12=9\ \text{g}
Adım 2 — Hidrojenin kütlesini bul
\text{Toplam kütle}=11\ \text{g}
\text{Kütle H}=11-9=2\ \text{g}
\text{Mol H}=\dfrac{2}{1}=2\ \text{mol}
Adım 3 — Mol oranlarını sadeleştir
\text{Mol oranları: }C:H=0{,}75:2
\text{Her iki sayıyı }0{,}25\text{ ile böl}
\Rightarrow 3:8
Adım 4 — Basit formülü yaz
\text{Basit formül }=C_3H_8
Adım 5 — Son Doğrulama
Hesaplanan mol oranı 3:8 olduğundan basit formül C_3H_8 (propan) olur.
CEVAP: C) C_3H_8
4) C_nH_{2n+1}COOH formülüne sahip X bileşiğinin 1 molünün tamamen yakılabilmesi için gereken O_2 gazı NK’da 44,8 L hacim kaplıyor. X bileşiği ile ilgili, I. 1 molü 4\cdot N_A tane H atomu içerir. II. Basit formülü CH_2O’dur. III. Kütlece %40 oranında C içerir. yargılarından hangileri doğrudur? (C: 12 g/mol, H: 1 g/mol, O: 16 g/mol)
KULLANILAN KURAL / FORMÜL:
- Gaz hacmi: 1\ \text{mol gaz}=22{,}4\ \text{L (NK)}
- Molekül formülünü aç: C_nH_{2n+1}COOH = C_{n+1}H_{2n+2}O_2
- Genel yanma: C_{n+1}H_{2n+2}O_2 + x\,O_2 \rightarrow (n+1)\,CO_2 + (n+1)\,H_2O
- Gerekli O_2 mol sayısı: \dfrac{3(n+1)-2}{2}=\dfrac{3n+1}{2}
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Verilen O_2 hacminden mol sayısını bul
\text{O}_2\ \text{hacmi}=44{,}8\ \text{L}
1\ \text{mol gaz}=22{,}4\ \text{L}
\text{Mol O}_2=\dfrac{44{,}8}{22{,}4}=2\ \text{mol}
Adım 2 — Molekülün genel formülünü yaz
\text{X} : C_nH_{2n+1}COOH
\Rightarrow \text{Toplam C} = n+1
\Rightarrow \text{Toplam H} = 2n+1+1=2n+2
\Rightarrow \text{Toplam O} = 2
\text{Moleküler formül }=C_{n+1}H_{2n+2}O_2
Adım 3 — Yanma için gerekli O_2 molünü hesapla
\text{Ürünlerdeki O atom sayısı}=2\cdot(n+1)\ +\ 1\cdot(n+1)=3(n+1)
\text{Reaktanda zaten }2\ \text{O atomu var}
\text{Ek olarak gereken O atom sayısı}=3(n+1)-2=3n+1
\text{Gerekli O}_2\ \text{molü}=\dfrac{3n+1}{2}
Adım 4 — Bu değeri verilen O_2 molü ile eşitle
\dfrac{3n+1}{2}=2
3n+1=4
3n=3
n=1
Adım 5 — n=1 için molekülü yaz
n=1\Rightarrow \text{Moleküler formül}=C_{1+1}H_{2\cdot1+2}O_2=C_2H_4O_2
Adım 6 — I. yargıyı kontrol et
\text{Mol başına H atom sayısı}=4
\text{Mol başına H atomu sayısı}=4\cdot N_A
İfade I DOĞRU’dur.
Adım 7 — II. yargıyı kontrol et (Basit formül)
\text{Moleküler formül}=C_2H_4O_2
\text{En küçük tam sayılara böl: } \dfrac{C_2H_4O_2}{2}=CH_2O
İfade II DOĞRU’dur.
Adım 8 — III. yargıyı kontrol et (Kütlece %C)
\text{Mol kütlesi}=2\cdot12+4\cdot1+2\cdot16=24+4+32=60\ \text{g/mol}
\text{C kütlesi}=2\cdot12=24\ \text{g}
\%\text{C}=\dfrac{24}{60}\times100\%=40\%
İfade III DOĞRU’dur.
Adım 9 — Seçenek Karşılaştırması
A. Yalnız I — YANLIŞ (I doğru ama diğerleri de doğru)
B. Yalnız II — YANLIŞ
C. I ve II — YANLIŞ (III de doğru)
D. I ve III — YANLIŞ (II de doğru)
E. I, II ve III — DOĞRU
Adım 10 — Son Doğrulama
Hesaplamalar n=1 sonucunu verdi ve bu durumda molekül C_2H_4O_2 olup I, II ve III tümü doğrudur.
CEVAP: E) I, II ve III
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?
KULLANILAN KURAL / FORMÜL:
ÇÖZÜM ADIMLARI: