1 atm basınçta 120^\circC deki su buharı tamamen sıvılaşıncaya kadar soğutuluyor.
Buna göre, bu olayla ilgili,
I. Gaz kütlesi - Zaman grafiği
II. Kinetik enerji - Zaman grafiği
çizilen grafiklerden hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız III
C) I ve II
D) II ve III
E) I, II ve III
Maddenin Hâl Değişimi ve Soğuma Grafikleri Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Saf bir maddenin ortalama kinetik enerjisi yalnızca mutlak sıcaklığa bağlıdır (E_k \propto T). Faz değişimi (yoğuşma) sırasında ise sıcaklık sabit kaldığından kinetik enerji değişmez; ancak tanecikler arası çekim kuvvetleri arttığı için sistemin potansiyel enerjisi azalır.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
1 atm basınç altında 120^\circ\text{C}'deki su buharının tamamen sıvılaşma süreci iki aşamada gerçekleşir:
- 120^\circ\text{C} \to 100^\circ\text{C} aralığı (Soğuma): Gaz haldedir; sıcaklık azaldığı için kinetik enerji düşer, gaz kütlesi ve potansiyel enerji sabit kalır.
- 100^\circ\text{C} (Yoğuşma): Gaz sıvıya dönüşür; sıcaklık sabit kaldığından kinetik enerji değişmez, gaz kütlesi sıfıra iner ve potansiyel enerji azalır.
Öncüllerde verilen grafiklerin incelenmesi:
- I. Gaz kütlesi - Zaman grafiği: Yanlıştır. Başlangıçta sistem tamamen gaz fazında olduğu için gaz kütlesi sıfırdan başlayıp artamaz; belirli bir değerde sabit kalıp yoğuşma başladığında azalarak sıfıra inmelidir.
- II. Kinetik enerji - Zaman grafiği: Yanlıştır. Madde soğutulduğu için sıcaklık azalır; dolayısıyla kinetik enerjinin zamanla artması değil, önce azalması sonra faz değişiminde sabit kalması gerekirdi.
- III. Potansiyel enerji - Zaman grafiği: Doğrudur. İlk aralıkta sıcaklık düşerken potansiyel enerji sabit kalır; yoğuşma basamağında ise ekzotermik faz dönüşümü sebebiyle potansiyel enerji düzgün bir şekilde azalır.
CEVAP: B) Yalnız III
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Soğuma eğrilerinde sıcaklığın azaldığı tek fazlı bölgelerde E_k azalır, E_p sabit kabul edilir; hâl değişiminin yaşandığı yatay bölgelerde ise sıcaklık sabit kaldığı için E_k sabit, E_p azalır.
