atatürk döneminde dış politikada fransa ile yaşadığımız sorunlar
Atatürk döneminde dış politikada Fransa ile yaşadığımız sorunlar nelerdir?
Cevap:
Atatürk dönemi (1923-1938) Türkiye’nin dış politika açısından çok kritik ve yenilenme dönemidir. Bu dönemde özellikle Fransa ile çeşitli sorunlar yaşanmıştır. Bu sorunların temelinde hem Osmanlı’dan kalan miras nedeniyle bölgesel ve sınır meseleleri, hem de Fransa’nın Orta Doğu’daki çıkarlarını koruma çabaları yatmaktadır. Aşağıda, Atatürk döneminde dış politikada Fransa ile yaşanan başlıca sorunlar detaylı şekilde açıklanmıştır.
İçindekiler
1. Lozan Antlaşması Öncesi ve Sonrası Durum
- Lozan Antlaşması (1923), Türkiye Cumhuriyeti’nin bağımsızlığını ve sınırlarını resmi olarak kabul ettirmiştir. Ancak Fransa, Suriye ve Lübnan’ı manda yönetimi olarak elinde tutmaktaydı.
- Türkiye, özellikle Suriye sınırından başlayarak Fransa’nın bölgedeki etkisini sınırlandırmak istemiştir.
- Bu durum, özellikle sınır güvenliği, toprak meseleleri ve karşılıklı etki alanlarını belirleme açısından sorunlar doğurmuştur.
2. Suriye ve Hatay Meselesi
- Hatay bölgesi (eski adıyla İskenderun Sancağı) Fransız manda yönetimindeki Suriye toprakları içinde yer almakta, ancak bölgenin önemli bir Türk nüfusu barındırması nedeniyle Türkiye tarafından hak talebi söz konusu olmuştur.
- Fransa, Hatay’ı Suriye’nin bir parçası olarak tutmak isterken Türkiye, bölgedeki Türklerin haklarını savunmuş ve bu durum iki ülke arasında gerilime sebep olmuştur.
- Bu mesele, ancak 1938’de Hatay’ın kendi kaderini tayin etmesi ve sonrasında Türkiye’ye katılmasıyla çözüme kavuşmuştur.
- Hatay meselesi, Atatürk politikalarından bağımsız olarak Türkiye’nin bölgedeki millî çıkarlarını koruma çabasıdır.
3. Fransız Mandası Altındaki Topraklarda Türk Azınlıkların Durumu
- Fransa, Suriye ve Lübnan’da Türk azınlıkların durumuna karşı duyarsız kalmış, bu da iki taraf arasında sürtüşmelere yol açmıştır.
- Türkler başta olmak üzere bölgedeki nüfus ve azınlık hakları konusunda endişeler yaşanmış, Türkiye’nin bölgesel meselelerde söz sahibi olmasını engelleyen bir unsur oluşturmuştur.
4. Fransızlarla İkili İlişkilerde Güven Sorunları
- Fransa’nın Türkiye’nin güvenlik ve toprak bütünlüğü konusundaki yaklaşımı genel olarak temkinli ve zaman zaman kuşkuludur.
- İki ülke arasında diplomatik ilişkiler genellikle soğuk ve mesafelidir.
- Fransa, Türkiye’nin Sovyetler Birliği ile yakınlaşmasından endişe duymuş ve bu da ilişkileri germiştir.
5. Ekonomik ve Askeri Gerilimler
- Fransa, Türkiye’nin Doğu Akdeniz’de güçlenmesini engellemek için ekonomik ve askeri alanda çeşitli engellemeler uygulamaya çalışmıştır.
- Fransa’nın, Türkiye üzerinde ekonomik yaptırımlar ya da ticari kısıtlamalar uygulaması iki taraf arasındaki gerilimi artırmıştır.
- Özellikle Suriye sınırında zaman zaman askeri hareketlilik ve güç gösterileri ortaya çıkmıştır.
6. Özet Tablosu
| Sorun Başlığı | Sebep | Sonuç ve Çözüm |
|---|---|---|
| Lozan sonrası sınır sorunları | Fransa’nın Suriye ve Lübnan mandası olması | Statik sınırlar; Türkiye-Fransa arasında resmî sınır belli ancak sorun devam etmiş |
| Hatay Sorunu | Hatay’daki Türk nüfusu ve Fransa’nın Suriye’ye bağlama çabası | 1938’de Hatay’ın Türkiye’ye katılmasıyla çözüm |
| Türk azınlıkların durumu | Fransa’nın manda bölgelerinde azınlık haklarına duyarsız kalması | Türkiye’nin bölgedeki çıkarlarının sınırlanması |
| Güven eksikliği ve şüphe | Fransa’nın bölgesel politikaları ve Türkiye’nin Sovyetler ile yakınlığı | Soğuk diplomasi, gerginlikler |
| Ekonomik ve askeri gerilimler | Fransa’nın Türkiye’yi bölgesel güç olarak kontrol etme çabası | Ticari kısıtlamalar, sınırda askeri hareketlilik |
Sonuç
Atatürk döneminde Türkiye-Fransa ilişkileri, özellikle Suriye ve Hatay üzerinden şekillenen sınır ve millî çıkar temelinde ciddi sorunlar yaşamıştır. Fransa’nın manda yönetimi politikaları ve bölgesel çıkarları, Türkiye’nin doğrudan bağımsızlık ve toprak bütünlüğü politikasıyla çatışmıştır. Ancak taraflar sonunda diplomasi ve bölgesel gelişmelerle sorunların çoğunu yumuşatmış ve Türkiye’nin uluslararası konumu güçlenmiştir.
Özet:
- Atatürk dönemi dış politikasında Fransa ile yaşanan temel sorunlar büyük oranda Hatay meselesi ve Suriye üzerindeki Fransız mandası ile ilgilidir.
- Sorunlar sınır, azınlık hakları, ekonomik ve askeri gerilimler şeklinde ortaya çıkmıştır.
- 1938’de Hatay’ın Türkiye’ye katılması önemli bir çözüm adımı olmuştur.
- Fransa ile ilişkiler genelde temkinli ve zaman zaman gergin seyretmiştir.
Kaynaklar:
- Zürcher, Erik J., Türkiye Cumhuriyeti Tarihi
- Mango, Andrew, Atatürk: The Biography of the Founder of Modern Turkey
- Türk Dış Politikası Belgeleri (1923-1938)