fiilde çatı edilgen fiil örnekleri
Fiilde çatı edilgen fiil örnekleri nelerdir?
Cevap:
Türkçede fiilde çatı, fiilin öznenin eylemin gerçekleşmesinde üstlendiği rolü belirtir. Çatılar arasında en yaygın olanları etken, edilgen, dönüşlü ve işteş çatılardır.
Edilgen çatılı fiiller (pasif fiiller), öznenin eylemi yapan değil, eylemin etkisine maruz kalan durumunu ifade eder. Başka bir deyişle, fiilin gerçekleşme durumunda özne, eylemin failinden etkilenir, ama fiili kendisi değil başkası ya da dış etken yapar.
Edilgen Fiillerin Özellikleri
- Edilgen fiil yapılırken genellikle -l- veya -n- eki kullanılır.
- Edilgen fiil, işin veya eylemin nesnesinin öne çıktığı, faile ise vurgu yapılmadığı durumlarda tercih edilir.
- Edilgen çatılı fiil cümlenin öznesi, fiilin gerçekleştiği şeyi gösterir, eylemi yapan kişi bilinmez ya da önemli değildir.
Edilgen Fiil Örnekleri
| Fiilin Etken Hali | Edilgen Fiil Hali | Anlamı / Açıklama |
|---|---|---|
| Kitap okuyor. | Kitap okunuyor. | Kitap, biri tarafından okunuyor. |
| Kapıyı açtı. | Kapı açıldı. | Kapı birisi tarafından açıldı. |
| Ödev yapıyor. | Ödev yapıldı. | Ödev birisi tarafından yapıldı. |
| Mektup yazıyor. | Mektup yazıldı. | Mektup birisi tarafından yazıldı. |
| Kalem düşürdü. | Kalem düşürüldü. | Kalem birisi tarafından düşürüldü. |
| Yemek pişiriyor. | Yemek pişiriliyor. | Yemek birisi tarafından pişiriliyor. |
| Telefon çaldı. | Telefon çalındı. | Telefon birisi tarafından çalındı. |
| Ders anlatıyor. | Ders anlatılıyor. | Ders birisi tarafından anlatılıyor. |
| Çocuk dövüyor. | Çocuk dövülüyor. | Çocuk birisi tarafından dövülüyor. |
| Su taşıyor. | Su taşınıyor. | Su birisi tarafından taşınıyor. |
Edilgen Fiil Yapılışına Dair Notlar
| Ek | Örnek Fiil | Edilgen Fiil Hali | Açıklama |
|---|---|---|---|
| -l- eki | Yazmak → Yazılmak | Yazıldı | Yazma işi başka biri tarafından yapıldı. |
| -n- eki | Görmek → Görülmek | Görüldü | Görme işlemi başkasınca gerçekleşti. |
| -n- eki ve -l- eki | Almak → Alınmak | Alındı | Alma eylemi dışardan yapılmıştır. |
Not: Bazı fiiller sadece belli eklerle edilgen yapılabilir.
Örnek Cümlelerle Edilgen Çatı
- Kitaplar yazılıyor.
- Kapı kilitlendi.
- Hatalar düzeltilmiş.
- Film salonda izleniyor.
- Tablolar duvara asıldı.
Özet Tablosu: Fiilde Çatı Edilgen Fiil Örnekleri
| Fiil Etken Hali | Edilgen Fiil Hali | Cümle Örneği |
|---|---|---|
| Yapmak | Yapılmak | Rapor yapıldı. |
| Göstermek | Gösterilmek | Proje gösterildi. |
| Temizlemek | Temizlenmek | Oda temizlendi. |
| Yazmak | Yazılmak | Kitap yazıldı. |
| Çalmak | Çalınmak | Telefon çalındı. |
Sonuç olarak: Edilgen fiil yapımları Türkçede -l- ve -n- ekleri ile gerçekleştirilir ve cümlenin öznesi, eylemi yapan değil eylemin yapıldığı nesne ya da kişi olur. Bu fiil yapıları, eylemin kim tarafından yapıldığının bilinmediği ya da önemsiz olduğu durumlarda kullanılır.