Resimdeki Sorular ve Cevapları
Cevaplar:
Soru 1:
Bu açıklamaya göre aşağıdaki cümlelerden hangisinde iş bildiren bir fiil vardır?
- Doğru cevap: D) Koridorda oynayan çocukları yanına çağırdı.
Gerekçesi: “Çağırdı” fiilinde, özne (kişinin kendisi) isteğiyle bir nesneye (çocuklar) etki ediliyor, yani bir “iş” fiilidir. Diğer şıklardaki fiiller ya oluş ya da durum fiilidir.
Soru 2:
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem, dilek kiplerinden biriyle çekimlenmiştir?
- Doğru cevap: B) Çocuklar, uçurtmalarını bu tepede uçursun.
Gerekçesi: “uçursun” - Emir, istek, şart veya gereklilik kiplerinden biriyle, yani dilek kiplerinden biriyle çekimlenmiştir (istek/emir kipi).
Soru 3:
Gün ola, devran döne, umut yetişe
- Klasik bir deyim/atasözü sorusu veya cümlede kip kullanımı varsa: Hepsi dilek kipli fiillerdir. Örneğin “ola”, “döne”, “yetişe” fiilleri dilek-şart kipiyle çekimlenmiştir.
Soru 5:
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil kipinde anlam kayması vardır?
- Doğru cevap: C) Çocuklar bahçede saklambaç oynuyor.
Gerekçesi: “Oynuyor” şimdiki zaman kipiyle çekimlenmiş; ama burada sürekli yapılan (geniş zaman anlamı) bir iş kastedilmiş, yani anlam kayması var.
Soru 6:
Buna göre “yürü-” fiili aşağıdaki cümlelerin hangisinde çekimli fiil olarak kullanılmıştır?
- Doğru cevap: C) Parkta her birlikte yürüyoruz uzun yaz akşamlarında.
Gerekçesi: “Yürüyoruz” fiil köküne kip ve şahıs eki gelmiştir ve çekimlidir. Diğerlerinde ya isim-fiil ya da zarf-fiil olarak kullanılmıştır.
Soru 7:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bildirme kipiyle çekimlenmiş bir fiil vardır?
- Doğru cevap: D) Konsunda önce dersine, hakkını edince ödeme alırsın.
Gerekçesi: “Alırsın” - geniş zaman kipidir ve bildirme (haber) kipleri grubuna girer.
Önemli Kavramlar:
- İş fiili: Özne kendi iradesiyle nesneye etki eder.
- Dilek kipi: Emir, istek, şart, gereklilik anlamı katar.
- Anlam kayması: Fiil biçimi ile anlatılan zaman/fonksiyon farklıdır.
- Çekimli fiil: Kip ve şahıs eki almış fiil.
- Bildirme kipi: Zamanı bildiren fiil kipleri (Geniş zaman, şimdiki zaman, geçmiş zaman vb.).
Herhangi bir soruda daha detaylı açıklama istersen bana yazabilirsin!
Bu gönderi, Türkçe dilbilgisi ve fiil konularına yönelik sorular içeriyor. Görselde yer alan soruları detaylı bir şekilde çözümleyebilirim. İşte sizin için ayrıntılı çözümler:
Soru 1:
Fiiller anlamlarına göre iş, oluş ve durum fiilleri olmak üzere üç gruba ayrılır. İş bildiren fiiller, öznenin kendi isteği ile gerçekleşen ve bir nesneyi etkilediği fiillerdir. Buna göre aşağıdaki cümlelerden hangisinde iş bildiren bir fiil vardır?
Çözüm:
- A) Akşamdan beri çürük dişim sızlıyor. (Durum fiilidir, çünkü bir nesneyi etkilemez.)
- B) Balkondaki sarı kanaryalar ötüyor. (Oluş fiilidir, çünkü doğal bir süreçtir.)
- C) Ocaktaki tencerede patates yemeği pişiyor. (Oluş fiilidir, çünkü yine doğal bir süreçtir ve özne isteği yoktur.)
- D) Koridorda oynayan çocukları yanına çağırdı. (İş fiilidir, çünkü özne isteyerek ve bir nesneyi etkileyerek bu eylemi gerçekleştirmiştir.)
Doğru Cevap: D
Soru 2:
Kipler, haber ve dilek kipleri olmak üzere ikiye ayrılır. Haber kipleri, fiillerin ne zaman gerçekleştiğini ortaya koyan kiplerdir. Dilek kipleri ise fiillere farklı anlam özellikleri (şart, gereklilik, emir, istek) kazandıran kiplerdir. Buna göre aşağıdaki cümlelerden hangisinde yüklem, dilek kiplerinden biriyle çekimlenmiştir?
Çözüm:
- A) Babasının iş gezisinden dönmesini bekliyor. (Haber kipiyle çekimlenmiş.)
- B) Çocuklar, uçurtmalarını bu tepede uçursun. (Emir kipi/dilek kipiyle çekimlenmiştir.)
- C) Yarınki futbol maçı için iki bilet alacaksınız. (Haber kipiyle çekimlenmiş.)
- D) Köyden gelen sütü kahvaltıda içersin. (Haber kipiyle çekimlenmiş.)
Doğru Cevap: B
Soru 3:
Gün ola, devran döne, umut yetişe
Çözüm:
Bu ifade dilek kipini (şart/formal dilek belirten kip) içermektedir. Özellikle “-e/-a” eki kullanılarak gerçekleşecek bir beklenti dile getirilmiştir.
Soru 5:
Fiilin bir kipe göre çekimlenip anlam olarak başka bir kipi kastetmesine fiilde anlam kayması denir. Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil kipinde anlam kayması vardır?
Çözüm:
- A) En sonunda, yaptığı hatanın farkına varmış. (Geçmiş zaman kipine uygun.)
- B) Nasrettin Hoca bir gün eşeğine ters biner. (Geniş zaman kipinde çekimlenmiş, geçmişte yaşanan bir olay kastediliyor. Fiilde anlam kayması mevcuttur.)
- C) Çocuklar bahçede saklambaç oynuyor. (Şimdiki zamanda çekimlenmiş.)
- D) Bakan, en kısa zamanda yurda dönecek. (Gelecek zaman kipine uygun.)
Doğru Cevap: B
Soru 6:
“Yürü-” fiili aşağıdaki cümlelerin hangisinde çekimli fiil olarak kullanılmıştır?
Çözüm:
- A) Hemen dizleri ağrımaya başlıyor hızlı yürüyünce. (Fiil “yürü-” burada çekimli olarak kullanılmıştır.)
- B) Eskiden ilçeden köye kadar yürüyerek gelirdik. (Burada yürü- fiili çekimli değil, zarf türetilmiştir.)
- C) Parkta hep birlikte yürürüz uzun yaz akşamlarında. (Burada fiil çekimli değil, geniş zaman kullanımına geçmeden durağan.)
- D) Okula kadar yürümek istemezsen otobüse bin. (Fiil çekimli değil, mastar halinde.)
Doğru Cevap: A
Soru 7:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bildirme kipiye çekimlenmiş bir fiil vardır?
Çözüm:
- A) Cahillik kimsenin yanında kitap gibi sessiz olmalı. (Dilek kipi.)
- B) Nasrettin Hocanın sözü öğrencide etki bırakır. (Bildirici kip/haber kipi kullanılmış.)
- C) Konsunda ahenk dursun, huzur gelsin. (Dilek kipi.)
- D) Çocuklardan kütüphane düşün. (Dilek kipi.)
Doğru Cevap: B
Tüm çözümler yukarıda verilmiş olup, başka bir sorunuz veya açıklama istediğiniz bölüm varsa yardımcı olabilirim! 
@ERDOGAN_DENIZ
Görseldeki Türkçe Fiil Sorularının Adım Adım Çözümleri
İçindekiler
- Soru 1: İş Bildiren Fiil
- Soru 2: Dilek Kipiyle Çekimlenmiş Yüklem
- Soru 3: “Yetiş-“ Kelimesinin Yüklem Kullanımı
- Soru 5: Anlam Kayması Olan Fiil
- Soru 6: “Yürü-“ Fiilinin Çekimli Kullanımı
- Soru 7: Bildirme Kipiyle Çekimlenmiş Fiil
- Çözümlerin Özeti
- Kısa Tablo
Soru 1: İş Bildiren Fiil
Soru:
Fiiller anlamlarına göre iş, oluş ve durum fiilleri olmak üzere üç gruba ayrılır. İş bildiren fiiller, öznenin kendi isteğiyle gerçekleşen ve bir nesneyi etkilediği fiillerdir.
Bu açıklamaya göre aşağıdaki cümlelerden hangisinde iş bildiren bir fiil vardır?
A) Akşamdan beri çürük dişim sızlıyor.
B) Balkondaki sarı kanaryalar ötüyor.
C) Ocaktaki tencerede patates yemeği pişiyor.
D) Koridorda oynayan çocukları yanına çağırdı.
Çözüm:
- İş fiilinde özne fiili bilinçli şekilde yapar ve nesne etkileniyor olmalı.
A) “sızlıyor” → Kendi kendine olan bir oluş.
B) “ötüyor” → Kanaryanın kendi yaptığı bir durum, nesne yok.
C) “pişiyor” → Patates yemeği kendi kendine pişiyor, iş yok.
D) “çağırdı” → Birisi çocukları yanına çağırıyor. “Çağırmak” fiili etkin öznenin yaptığı ve nesneyi (çocukları) etkileyen iş fiilidir.
Cevap: D şıkkı - Koridorda oynayan çocukları yanına çağırdı.
Soru 2: Dilek Kipiyle Çekimlenmiş Yüklem
Soru:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem, dilek kiplerinden biriyle çekimlenmiştir?
A) Babasının iş gezisinden dönmesini bekliyor.
B) Çocuklar, uçurtmalarını bu tepede uçursun.
C) Yarınki futbol maçı için iki bilet alacaksınız.
D) Köyden gelen sütü kahvaltıda içersin.
Çözüm:
- Dilek kipleri: şart (gelirse), gereklilik (gitmeli), emir (oku), istek (gideyim) gibi anlamlar katar.
A) “bekliyor” → Geniş zaman, haber kipi
B) “uçursun” → Dilek/emir kipi (Çocuklara “uçurun/uçursun” şeklinde emir veriliyor): CEVAP
C) “alacaksınız” → Gelecek zaman, haber kipi
D) “içersin” → Geniş zaman 2. kişi, haber kipi
Cevap: B şıkkı - Çocuklar, uçurtmalarını bu tepede uçursun.
Soru 3: “Yetiş-“ Kelimesinin Yüklem Kullanımı
Soru:
Gün ola, devran döne, umut yetişe
Çözüm:
Bu kalıp halk ağzında kullanılan bir dua/temenni yapısıdır ve “yetiş-“ burada dilek/istek kipiyle çekimlenmiş olup “Yetişsin” anlamındadır. Emir/istek anlamı taşır (“Yetiş (Umudum!)”).
Burada yüklem “yetişe” biçiminde olup, istek kipidir.
Soru 5: Anlam Kayması Olan Fiil
Soru:
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil kipinde anlam kayması vardır?
A) En sonunda, yaptığı hatanın farkına varmış.
B) Nasrettin Hoca bir gün eşeğine ters biner.
C) Çocuklar bahçede saklambaç oynuyor.
D) Bakan, en kısa zamanda yurda dönecek.
Çözüm:
Anlam kayması, fiilin çekimlendiği kipten farklı bir zaman anlamı taşıdığı durumlardır.
A) “farkına varmış” → Görülen geçmiş zaman → Anlam ve kip örtüşüyor.
B) “biner” → Geniş zaman, ama masal ve fıkralarda anlatılan geçmiş olaylar geniş zamanla anlatılır.
DOLAYISIYLA burada kipte anlam kayması vardır.
C) “oynuyor” → Şimdiki zaman, anlatılan iş de şimdiki zaman.
D) “dönecek” → Gelecek zaman, anlamı da gelecek.
Cevap: B şıkkı - Nasrettin Hoca bir gün eşeğine ters biner.
Soru 6: “Yürü-“ Fiilinde Çekimli Fiil Kullanımı
Soru:
Buna göre “yürü-” fiili aşağıdaki cümlelerin hangisinde çekimli fiil olarak kullanılmıştır?
A) Hemen dizleri ağrımaya başlıyor hızlı yürüyünce.
B) Eskiden ilçeden köye kadar yürüyerek gelirdik.
C) Parkta hep birlikte yürüyoruz uzun yaz akşamlarında.
D) Okula kadar yürümek istemezsen otobüse bin.
Çözüm:
- Çekimli fiil: Kip ve şahıs eki almış fiillerdir.
A) yürüyünce → zarf fiil (bağ fiil), çekimli değil.
B) yürüyerek → zarf fiil, çekimli değil.
C) yürüyoruz → Şimdiki zaman kip ekini ve şahıs ekini almış ÇEKİMLİ FİİL.
D) yürümek → mastar eki, çekimli fiil değil.
Cevap: C şıkkı - Parkta hep birlikte yürüyoruz uzun yaz akşamlarında.
Soru 7: Bildirme Kipiyle Çekimlenmiş Fiil
Soru:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bildirme (haber) kipiyle çekimlenmiş bir fiil vardır?
A) Cahıl kimsenin yanında kitap gibi sessiz olmalı.
B) Nasrettin Hoca eşeğine ters binsin.
C) Konsere önce annesi, daha sonra öğretmeni de gelsin.
D) Nunu odasına dönünce, hediyesini elinde görünce mutlu oldu.
Çözüm:
Bildirme kipleri: Geniş zaman, görülen geçmiş, duyulan geçmiş, şimdiki, gelecek zaman ekleridir.
A) “olmalı” → Gereklilik kipi (dilek kipi)
B) “binsin” → Emir/istek kipi
C) “gelsin” → Emir/istek kipi
D) “oldu” → görülen geçmiş zaman, bildirme (haber) kipi ile çekimlenmiş.
Cevap: D şıkkı - Nunu odasına dönünce, hediyesini elinde görünce mutlu oldu.
Çözümlerin Özeti
- İş bildiren fiil: D şıkkı (“çağırdı”)
- Dilek kipiyle çekimli yüklem: B şıkkı (“uçursun”)
- Yetiş- yüklem: Dilek/istek anlamında kullanılmıştır.
- Anlam kayması: B şıkkı (“biner”)
- Çekimli fiil: C şıkkı (“yürüyoruz”)
- Bildirme kipiyle fiil: D şıkkı (“oldu”)
Kısa Özet Tablosu
| Soru | Doğru Şık | Gerekçe / Kazanım |
|---|---|---|
| 1 | D | İş bildiren, nesneyi etkileyen fiil: çağırdı |
| 2 | B | Dilek kipinde fiil: uçursun (emir) |
| 3 | — | “Yetişe” istek/dilek kipinde yüklem |
| 5 | B | Kipte anlam kayması: masalda “biner” (geçmişte olmuş) |
| 6 | C | Çekimli fiil: yürüyoruz (kip ve şahıs eki var) |
| 7 | D | Bildirme (haber) kipiyle fiil: oldu (geçmiş zaman) |
Sonuç ve Kısa Özet
Yukarıdaki sorular fiil türleri, kipler ve anlam kayması gibi dil bilgisi konularını kapsamaktadır. Her soruda, fiil ve kip özellikleri dikkatlice analiz edilmelidir. En önemli ayrım, iş/oluş/durum fiili ile çekimli ve mastar fiili arasındaki ilişkidir. Soruların şıkları, temel Türkçe dil bilgisi mantığına göre tek tek açıklanarak detaylandırılmıştır.
Soru 1
Fiiller anlamlarına göre iş, oluş ve durum fiilleri olmak üzere üç gruba ayrılır. İş bildiren fiiller, öznenin kendi isteğiyle gerçekleşen ve bir nesneyi etkilediği fiillerdir. Buna göre aşağıdaki cümlelerden hangisinde iş bildiren bir fiil vardır?
A) Akşamdan beri çürük dişim sızlıyor.
B) Balkondaki sarı kanaryalar ötüyor.
C) Ocaktaki tencerede patates yemeği pişiyor.
D) Koridorda oynayan çocukları yanına çağırdı.
Answer: D şıkkı (Koridorda oynayan çocukları yanına çağırdı).
Neden D Seçeneği?
- “Çağırdı” fiili, nesne (çocukları) üzerinde gerçekleşen ve öznenin (çağıran kişinin) isteğine bağlı olan bir eylemdir. Dolayısıyla “iş fiili”dir (geçişli fiil).
- A, B ve C şıklarındaki eylemlerde öznenin iradesiyle nesneye yönelik bir etkileme söz konusu değildir; dolayısıyla onlar “oluş” veya “durum” fiili kategorisine girer.
Soru 2
Kipler, haber ve dilek kipleri olmak üzere ikiye ayrılır. Haber kipleri fiillerin ne zaman gerçekleştiğini; dilek kipleri ise fiillere şart, gereklilik, emir veya istek gibi anlam özellikleri katar. Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem dilek kiplerinden biriyle çekimlenmiştir?
A) Babasının iş gezisinden dönmesini bekliyor.
B) Çocuklar, uçurtmalarını bu tepede uçursun.
C) Yarınki futbol maçı için iki bilet alacaksın.
D) Köyden gelen sütü kahvaltıda içersin.
Answer: B şıkkı (Çocuklar, uçurtmalarını bu tepede uçursun).
Neden B Seçeneği?
- “Uçursun” fiilinde “-sın/sin” eki, üçüncü kişi emir/istek anlamı taşır (dilek kipinin emir biçimi).
- A, C ve D’deki fiiller (bekliyor, alacaksın, içersin) haber kipi ekleriyle (şimdiki zaman, gelecek zaman, geniş zaman) çekimlenmiştir.
Soru 3
“Gün ola, devran döne, umut yetişe” örneğinde fiillerin kip veya anlamı genellikle “temenni/istek” ifadesi taşır. Burada kullanılan “ola, döne, yetişe” eski dilde istek kipi (ya da dilek-şart kipinin istek anlamı) şeklinde görülür. Modern kullanımda bu kipler “-sin” biçimde karşılansa da eski söylemlerde “-a, -e” kalıbı istek/temenni bildirmek için kullanılır.
Örneğin:
- gün ola → gün olsun (dilek)
- devran döne → devran (zaman) dönsün (istek)
- umut yetişe → umut (bizlere) yetişsin (dua/temenni)
Soru 5
Fiilin bir kipe göre çekimlenip anlam olarak başka bir kipi kastetmesine “fiilde anlam kayması” denir. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde fiil kipinde anlam kayması vardır?
A) En sonunda, yaptığı hatanın farkına varmış.
B) Nasrettin Hoca bir gün eşeğine ters biner.
C) Çocuklar bahçede saklambaç oynuyor.
D) Bakan, en kısa zamanda yurda dönecek.
Answer: B şıkkı (Nasrettin Hoca bir gün eşeğine ters biner).
Neden B Seçeneği?
- “Biner” geniş zaman/aorist kip ile çekimlense de cümle geçmişte yaşanan bir olayı hikâye biçiminde anlatır. Yani şimdiki veya geniş zaman kipinin kullanıldığı fiil, aslında geçmiş bir olayı dile getirir. Bu da “fiilde anlam kayması” örneğidir.
Soru 6
Kip ve şahıs eki almış fiillere çekimli fiil denir. Buna göre “yürü-” fiili aşağıdaki cümlelerin hangisinde çekimli fiil olarak kullanılmıştır?
A) Hemen dizleri ağrımaya başlıyor hızlı yürüyünce.
B) Eskiden iyice köye kadar yürüyerek gelirdik.
C) Parkta hep birlikte yürüyoruz uzun yaz akşamlarında.
D) Okula kadar yürümek istemezsen otobüse bin.
Answer: C şıkkı (Parkta hep birlikte yürüyoruz).
Neden C Seçeneği?
- “Yürüyoruz” biçiminde “-yor” şimdiki zaman eki ve “-uz” (biz) şahıs eki vardır. Yani tam çekimli bir fiildir.
- Diğer seçeneklerde “yürüyünce” (zarf-fiil), “yürüyerek” (zarf-fiil) ve “yürümek” (mastar/infinitif) kullanımları görülür; bunlar çekimli fiil değildir.
Soru 7
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bildirme (haber) kipiyle çekimlenmemiş bir fiil vardır?
A) Cahil kimsenin yanında kitap gibi sessiz olmalı.
B) İnsan, kendisiyle sürekli hesaplaşmalı yer yer.
C) Çocuğun dondurma yedikten hemen önce su içmemeli bence.
D) Komşularından hançer, dürüstlük içinde beklemeli.
Bu tip sorularda “-meli/-malı” eki gereklilik kipi olarak kabul edilir ve dilek kipleri arasında yer alır. Dolayısıyla dördü de haber (bildirme) kipi değil, gereklilik anlamına gelen dilek kipidir. Soru biçimine göre değişmekle birlikte “Bildirme kipiyle çekimlenmemiş” fiil arandığında, tüm şıklar aslında dilek kipindedir. Eğer sorunuz spesifik olarak “yalnızca birinde yoktur” diyorsa metin eksik olabilir; ancak ortak kabul, “-meli/-malı” eki dilek/istek kipinde olduğundan, haber kipine girmez.