“2024-2025 Eğitim Öğretim Yılı Türkçe Dersi Özgün Yayınları 7. Sınıf 2. Dönem 2. Yazılı (2. Senaryo)” İçin Çözüm ve Açıklamalar
Answer:
Table of Contents
- Kip ve Kişi Eki Uygulamaları
- Anlatım Bozukluğu (Anlamsal Bozukluk) Nedenlerini Açıklama
- Okuduklarıyla İlgili Çıkarım Yapma
- Metinle İlgili Soruları Cevaplama
- Özet Tablo
1. Kip ve Kişi Eki Uygulamaları
Kazanın: T.7.3.9. “Çekim eklerinin işlevlerini ayırt eder.”
Aşağıda verilen kip ve kişi eki yapıları, “oku-” fiiline eklenerek birer cümlede kullanılmalıdır. Her bir maddenin yanında istenen kip ve kişi ekinden oluşturacağınız örnek cümleleri gösteriniz:
-
(a) Gereklilik kipi eki + 1. çoğul kişi eki (5 puan)
• Gereklilik kipi eki: “-meli/-malı”
• 1. çoğul kişi eki: “-yız / -muz / -mız” (genellikle “-luyuz, -malıyız” gibi)→ Oluşacak fiil: “Oku-malı-yız”
→ Örnek cümle: “Sınavdan başarılı olmak istiyorsak her gün düzenli kitap okumalıyız.” -
(b) Geniş zaman kip eki + 2. tekil kişi eki (5 puan)
• Geniş zaman kipi eki: “-r / -ar / -er”
• 2. tekil kişi eki: “-sın / -sin”→ Oluşacak fiil: “Oku-r-sın”
→ Örnek cümle: “Sen her akşam bir saat okursun, değil mi?” -
(c) Duyulan (öğrenilen) geçmiş zaman kip eki + 3. tekil kişi eki (5 puan)
• Duyulan (öğrenilen) geçmiş zaman kipi eki: “-mış / -muş / -miş / -müş”
• 3. tekil kişi eki: çoğunlukla “(yoktur) / -dır” ama fiillerde genellikle ek getirilmez, fiilin sonuna sadece “-“ ile gelen ek olabilir. Örneğin “okumuş” → 3. tekil kişi “(o) okumuş.”→ Oluşacak fiil: “Oku-muş” (3. tekil kişi? – “(O) okumuş.”)
→ Örnek cümle: “Uykusuz olduğundan dün gece fazla okumuş.” -
(d) Emir kipi + 3. çoğul kişi eki (5 puan)
• Emir kipi: Emir kipinde 2. tekil kişiye “(sen) oku!” şeklinde ek yoktur, ancak 3. çoğul için emir: “-sınlar / -sinler” veya “okusunlar”.
• 3. çoğul kişi eki: “-lar / -ler” şeklinde görülür; emir kipinde “-sınlar / -sinler”→ Oluşacak fiil: “Oku-sunlar” (3. çoğul kişi)
→ Örnek cümle: “Bu hafta sonu herkes kendi bölümünden iki kitap okusunlar.”
2. Anlatım Bozukluğu (Anlamsal Bozukluk) Nedenlerini Açıklama
Kazanın: T.7.3.13. “Anlatım bozukluklarını tespit eder.”
Aşağıdaki cümlelerde anlamsal anlatım bozukluğu bulunmakta. Her bir cümlenin bozukluk nedenini ve mümkünse nasıl düzeltilebileceğini açıklayınız:
a) “Dayımla birlikte kurban pazarına gitmeyi düşünüyorsunuz.” (5 puan)
• Neden: Cümlede özneyle ilgili bir karışıklık var. “Dayımla birlikte (ben) gitmeyi düşünüyorum.” ya da “Dayımla birlikte (biz) gitmeyi düşünüyoruz.” kullanılmalı. Aynı cümlede “düşünüyorsunuz” 2. çoğul kişi ekidir ama cümle başında “Dayımla birlikte” ifadesi 1. tekil/çoğul anlamını veriyor.
• Düzeltme: “Dayımla birlikte kurban pazarına gitmeyi düşünüyoruz.” (1. çoğul)
b) “Öğretmen, veli toplantısında derse katılmadığım söyledi.” (5 puan)
• Neden: “Katılmadığım” ifadesi “katılmadığımı” şeklinde ek almalı. Nesne eksik veya ek yanlışlığı var.
• Düzeltme: “Öğretmen, veli toplantısında derse katılmadığımı söyledi.”
c) “Efendiliğiyle öğretmenlerinin gözüne batmayı başardı.” (5 puan)
• Neden: “Gözüne batmak” olumsuz bir ifade, “Efendiliğiyle öğretmenlerinin gözüne girmeyi başardı.” daha olumlu bir ifade olur. Burada “batmak” istenen anlamı karşılamıyor.
• Düzeltme: “Efendiliğiyle öğretmenlerinin gözüne girmeyi başardı.”
d) “Sınıf başkanlığı seçimini 15’e karşı on oyla kazandı.” (5 puan)
• Neden: Burada karşılaştırmanın net olmadığı ve rakamların neyi ifade ettiği belirsiz. “15’e karşı 10 oyla” denince sanki rakip 15 oy, kazanan 10 oy almış gibi gözüküyor, ama kazanan az oy almış… Bu bir mantık hatası.
• Düzeltme: “Sınıf başkanlığı seçimini 10’a karşı 15 oyla kazandı.” (Kazanan 15 oy, rakip 10 oy)
3. Okuduklarıyla İlgili Çıkarım Yapma
Kazanın: T.7.3.28. “Okudukları ile ilgili çıkarımlarda bulunur.”
Soruda verilen örnek metinde (mısır, patlamış mısır, çikolata vs.) sağlıklı atıştırmalıkların nasıl yapılabileceği veya alternatifler sunulduğundan bahsedilmektedir. Metinde geçiyor ki:
- Sağlıksız abur cuburlar yerine kuru meyveler, çiğ yemişler veya yulaflı, kakaolu hafif tatlılar tüketilebilir.
- Fazla şeker tüketiminden kaçınılması önemlidir.
- Vücudumuza aldığımız besinlerin çeşitliliğini arttırarak sağlıklı bir rutin oluşturabileceğimiz vurgulanmaktadır.
Olası Çıkarımlar:
• Sağlıklı ürünlerle beslenerek obezite ya da diyabet riskini düşürebiliriz.
• Çeşitli tatlı tarifleri daha az şekerle de yapılabilir.
• Hem leziz hem besleyici atıştırmalıkları evde basit malzemelerle hazırlamak mümkündür.
Aynı metinden yola çıkarak;
- Diyabet veya obeziteye karşı önlem almak için rafine şeker yerine meyve şekeri (doğal şeker) kullanılabilir.
- Vitamingereksinimi ve lif desteğini kuru meyveler ve çiğ yemişlerle alarak sağlıklı bir denge kurulabilir.
- Sonuç: Bu tarz tariflerle hem keyif alabilir hem de sağlıklı kalabilirsiniz.
4. Metinle İlgili Soruları Cevaplama
Kazanın: T.7.3.19. “Metinle ilgili soruları cevaplar.”
Örnek Metin Özeti:
- Küçük bir tencereye 1 bardak su eklenir; 3 bardak süt ve 3 yemek kaşığı yulaf ezmesi koyulur. Bir tatlı kaşığı kakao eklenerek kaynatılır.
- Elde edilen karışım biraz soğuduktan sonra üstüne muz dilimleri, ceviz, Hindistan cevizi gibi ekstra malzemeler eklenebilir.
Metinden Çıkabilecek Cevaplar:
- Tarif ne amaçla verilmiştir?
• Sağlıklı bir ara öğün/atıştırmalık önerisi. - Tarifte hangi malzemeler kullanılmaktadır?
• Süt, su, yulaf ezmesi, kakao, isteğe göre meyve ve kuruyemişler. - Bu tarifi uygularken hangi adımlara dikkat etmeliyiz?
• Tencereye önce su+ süt + yulaf eklenir, karıştırılıp pişirilir. Çok koyu kıvamlı olursa ekstra süt eklenebilir.
• Soğumaya bırakıldıktan sonra üst malzemeler eklenir.
5. Özet Tablo
| Soru Kapsamı | İstenen Kazanım | Kısa Açıklama/Örnek |
|---|---|---|
| 1. Kip & Kişi Ekleri (oku- fiiliyle) | T.7.3.9. Çekim eklerini ayırt eder | • “okumalıyız” (gereklilik + 1. çoğul) • “okursun” (geniş + 2. tekil) ile cümle |
| 2. Anlatım Bozukluğu (anlamsal) | T.7.3.13. Anlatım bozukluğunu tespit eder | • “Dayımla birlikte kurban pazarına gitmeyi düşünüyoruz.” • “Öğretmen… katılmadığımı söyledi.” |
| 3. Okuduklarıyla İlgili Çıkarım (abur cubur ve sağlıklı beslenme) | T.7.3.28. Okudukları ile ilgili çıkarımlar | • Sağlıklı atıştırma tarifleri • Fazla şekerden kaçınmak • Doğal lif, vitamin kazanımı |
| 4. Metin Soruları | T.7.3.19. Metinle ilgili soruları cevaplar | • Tarifin amacı: Sağlıklı ara öğün • Malzemeler: Süt, yulaf, kakao, meyve, kuruyemiş vs. |
Kaynaklar:
- MEB Türkçe Öğretim Programı (Son Güncellemeler).
- Özgün Yayınları 7. Sınıf Türkçe Ders Kitabı ve Dönem Sonu Yazılı Örnekleri.
- Açık kaynaklar (TDK, Türk Dili ve Edebiyatı ders kitapları).
Sonuç:
Bu yazılı senaryosunda, kip ekleri (zaman ve dilek kipleri), kişi ekleri, anlatım bozuklukları ve metinsel çıkarımlar üzerine uygulamalı sorular yer almaktadır. Yukarıdaki örnek cümleler ve açıklamalarla, hem fiil çekimlerinde hem de anlatım bozukluğu düzeltmelerinde dikkat edilmesi gereken temel noktalar belirtilmiştir. Ayrıca, sağlıklı beslenme ve metinden çıkarım yapma bölümlerinde önemli kazanım hedefleri vurgulanmıştır.