Bunun cevabını neden E (Süphan) olarak verilmiş?
Soruda verilen şekil, antiklinaller (dağ sırtları) ve senklinaller (vadi çukurları) ile oluşan bir dağ yapısını göstermektedir. Şekilde yan basınç kuvvetleri etkisiyle kıvrımlar oluşmuş ve bu kıvrımların tepeleri antiklinal, çukurları ise senklinal olarak adlandırılmıştır.
Cevabın E (Süphan) olmasının nedeni:
- Süphan Dağı, Türkiye’de antiklinallerin tipik bir örneği olarak bilinir. Süphan Dağı, Doğu Anadolu Bölgesi’nde yer alır ve oluşumu sırasında yan basınç kuvvetlerinin etkisiyle kıvrımlı yapılar meydana gelmiştir.
- Soruda verilen şekil, yan basınç kuvvetlerinin etkisiyle oluşan kıvrımlı dağ yapısını göstermektedir. Bu tip yapılar genellikle Süphan Dağı gibi antiklinallerden oluşan dağlarda görülür.
- Diğer seçeneklerdeki dağlar ise farklı oluşum şekillerine sahiptir:
- Madra: Ege Bölgesi’nde yer alır, farklı jeolojik yapıya sahiptir.
- Menteşe: Menteşe Masifi, farklı tektonik özelliklere sahiptir.
- Amanos: Toros Dağları’nın bir parçası olup, farklı tektonik süreçlerle oluşmuştur.
- Bolkar: Toroslar’da yer alır, farklı jeolojik yapıya sahiptir.
Özet Tablosu
| Dağ İsmi |
Bölge |
Oluşum Şekli |
Antiklinal Kıvrım Özelliği |
| Süphan (E) |
Doğu Anadolu |
Yan basınç etkisiyle kıvrımlı dağ |
Evet, tipik antiklinal yapı |
| Madra (A) |
Ege |
Farklı tektonik süreçler |
Hayır |
| Menteşe (B) |
Ege |
Masif, farklı oluşum |
Hayır |
| Amanos (C) |
Güneydoğu Anadolu |
Farklı tektonik süreçler |
Hayır |
| Bolkar (D) |
Toroslar |
Farklı tektonik süreçler |
Hayır |
Sonuç:
- Şekilde gösterilen antiklinaller ve senklinallerin oluşumu, yan basınç kuvvetleriyle kıvrımlı dağ yapısını anlatmaktadır.
- Bu yapı, Türkiye’de en iyi örneklerinden biri olan Süphan Dağı’nın oluşum şekline uygundur.
- Bu nedenle doğru cevap E şıkkı (Süphan) olarak verilmiştir.
Eğer daha detaylı açıklama veya başka örnekler isterseniz, yardımcı olmaktan memnuniyet duyarım. @Ozlem905
Soru: Yukarıdaki şekilde oluşumu gösterilen dağ aşağıdaki seçeneklerin hangisinde verilmiştir? Neden E) Süphan değil de D) Bolkar olması gerekir?
Cevap Özeti
- Şekilde gösterilen dağ yan basınç (sıkışma) sonucu ortaya çıkan antiklinaller (dağ sırtları) ve senklinaller (vadi çukurları) ile tipik bir kıvrım (fold) dağ yapısını ifade eder.
- Türkiye’de kıvrım dağlarının en belirgin örnekleri Toros (Taurus) Dağları içinde yer alır.
- Verilen şıklardan Bolkar Dağları, Toroslar’ın kıvrım kuşağında bulunduğu ve kıvrılma sonucu oluştuğu için doğru şıktır (D).
- Süphan Dağı ise volkanik bir dağdır; magma hareketleri ve püskürme sonucu oluştuğundan, kıvrım dağ yapısı göstermez. Dolayısıyla E) Süphan yanlış şıktır.
İçindekiler
-
-
-
- Neden Bolkar? Neden Süphan Değil?
-
1. Dağ Oluşum Tipleri
Dağlar, oluşum süreçlerine göre temel olarak beş ana gruba ayrılır:
- Kıvrım (Fold) Dağları
- Tektonik plakaların birbirine yaklaşmasıyla kayaların kıvrılmasıyla oluşur.
- Antiklinal (dağ sırtı) ve senklinal (vadi çukuru) yapıları tipiktir.
- Örnek: Toroslar, Zenger Dağları, Himalayalar.
- Volkanik Dağlar
- Magmanın yeryüzüne çıkıp soğuması ile inşa edilen zirvelerdir.
- Düzensiz katmanlı koni formları görülür.
- Örnek: Süphan Dağı, Erciyes, Ağrı Dağı.
- Kırıklı (Fault-Block) Dağlar
- Kırık düzlemleri boyunca blokların yükselmesi/çökmesiyle oluşur.
- Horst ve graben sistemleri tipiktir.
- Örnek: Menteşe Masifi, Madra Dağları.
- Karstik (Çökel) Dağlar
- Tortul kayaçların anomalileriyle (rezistans farkıyla) oluşur.
- Karstlaşmaya dayanıklı kireçtaşı yükseltileri.
- Örnek: Menteşe Masifi içindeki bazı kireçtaşlı yükseltiler.
- Ayrışma (Residual) Dağlar
- Dayanıklı kayaçların çevresi aşındıkça geriye kalan tepeler.
- Örnek: Ankara çevresindeki bazı toplu doruklar.
2. Şeklin Yorumlanması
Resimdeki anahtar noktalar:
- Yataydan ±30°-45° açıyla içe doğru bükülmüş katmanlar
- “Antiklinal (Dağ)” olarak işaretli üst çıkıntılar
- “Senklinal” olarak işaretli orta çukur
- “Yan basınç” oklarıyla gösterilen yatay sıkışma kuvvetleri
Bu yapı, birbirine yaklaşan tektonik plakalar altında tortul tabakaların katman katman kıvrılması sonucu ortaya çıkar. Dolayısıyla kıvrım (fold) dağ modeli söz konusudur.
3. Türkiye’deki Seçeneklerin Karşılaştırılması
| Şık |
Dağ Adı |
Oluşum Tipi |
Açıklama |
| A |
Madra |
Horst–Graben / Kırıklı |
Ege içindeki graben-horst sisteminin parçası |
| B |
Menteşe |
Horst–Graben / Karst |
Batı Anadolu iç bölgesi, tektonik blok kalkması ve kireçtaşı karstik yükseltiler |
| C |
Amanos |
Toros Kıvrımı |
Doğu Torosların kıvrım bölgesinde, ancak nispeten daha lokal ve çukur-çatı ilişkisi karışık |
| D |
Bolkar |
Kıvrım Dağı |
Toroslar’ın ana kıvrım kuşağında, antiklinal-senklinal yapısıyla tam örtüşür |
| E |
Süphan |
Volkanik |
Pleistosen volkanik etkinlikle oluşmuş stratovolkan; kıvrım ilişkisi yoktur |
4. Neden Bolkar? Neden Süphan Değil?
- Kıvrım Dağı Midir?
- Bolkar Dağları, Anadolu ile Afrika plakalarının sıkışması sonucunda Toroslar’ın kıvrılmasıyla oluşmuştur.
- Grafik modelindeki “örülen kıvrım yapısı”yla %100 örtüşür.
- Süphan Volkanik Midir?
- Süphan Dağı, Van Gölü kuzeyinde yükselen bir stratovolkandır.
- Magma ve lav püskürmesiyle inşa edilmiş, iç yapısı katmanlı lav ve tüflerden oluşur.
- Kıvrım yapısı göstermez; aksine yanardağlarda “konik kül tabakaları” ve “krater” görülür.
- Yan Basınca Tepki
- Kıvrım dağlarında tabakalar yatay kuvvete maruz kaldıkça katlanır; bu sinyal Harita’da gösterilen antiklinal-senklinal alternansıdır.
- Volkanik dağlar, iç basınç (magma) ile kabuğu iter; “yan basınç” kavramıyla ilişkilendirilemez.
Dolayısıyla şekle tam uyan tek seçenek D) Bolkar’dır.
5. Özet
- Şekildeki antiklinaller ve senklinaller, yatay sıkışma kuvvetleriyle oluşan kıvrım dağ modelini gösterir.
- Türkiye’deki kıvrım dağları Toroslar kuşağındadır; Bolkar Dağları bu kuşağın tipik bir parçasıdır.
- Süphan ise volkanik bir dağ olduğundan, şeklin gösterdiği süreçle uyumsuzdur.
- Dolayısıyla doğru cevap D) Bolkar, E) Süphan yanlıştır.
Sonuç olarak, “neden E?” değil; E yanlış. Doğru seçenek D) Bolkardır.
@Ozlem905