Can’ın hazırladığı deney ile ilgili verilen ifadelerden hangileri doğrudur?
Cevap:
Öncelikle verilen deney ve açıklamaları anlamamız gerekiyor:
- Katı basıncı, bir cismin zemine uyguladığı basınçtır ve bu, cismin ağırlığı ile doğru, yüzey alanı ile ters orantılıdır.
- Deneyde, özdeş küpler kullanılarak iki düzenek hazırlanmış.
- Amaç, katı basıncının hangi değişkenlere bağlı olduğunu test etmektir.
İfadelerin değerlendirilmesi:
I. “Katı basıncı, cismin yüzey alanına bağlı mıdır?” hipotezini test edemez.
- Yanlış.
- Çünkü deneyde iki farklı düzenek var. 1. düzenekte yüzey alanı farklı, 2. düzenekte ise farklı bir yüzey alanı var. Cismin ağırlığı eşit olduğu için yüzey alanının etkisi test edilebilir.
- Yani bu ifadeyi test etmek için deney doğrudur, “test edemez” ifadesi yanlıştır.
II. “Katı basıncı, cismin yüzey alanına bağlı mıdır?” hipotezini sadece 1. düzenek ters çevrilerek test edilebilir.
- Doğru.
-
- düzeneği ters çevirirken, yüzey alanı değiştirildiği için yüzey alanının etkisi gözlemlenebilir.
-
- düzenek sabit kalır ve karşılaştırma yapılabilir.
- Bu ifade mantıklıdır.
III. Katı basıncına ağırlığın etkisini test etmek için 1. düzenek ters çevrilip 2. düzenekle karşılaştırması yeterlidir.
- Yanlış.
- Çünkü her iki düzenekteki küplerin toplam ağırlıkları eşit.
- Yani ağırlık değişmediğine göre basınçtaki değişimi yalnızca yüzey alanı etkiler.
- Ağırlığın etkisini test etmek için ağırlık farklılığı olan bir düzenek olmalıdır.
- Bu deney ağırlığın etkisini test edemez.
Sonuç:
| İfade No | Doğru mu? | Açıklama |
|---|---|---|
| I | Yanlış | Yüzey alanının etkisini test edebilir çünkü farklı düzeneklerde farklı yüzey alanları vardır. |
| II | Doğru | 1. düzeneği ters çevirerek yüzey alanının etkisi test edilebilir. |
| III | Yanlış | Ağırlık değişmediği için ağırlığın etkisini test etmek mümkün değil. |
Doğru Cevap:
B) I ve II ifadesi olduğu için, bu da “I ve II” doğru diyor ama bizim I yanlıştı. Bu yüzden seçeneklere tekrar bakalım.
Seçenekler:
- A) Yalnız I
- B) I ve II
- C) II ve III
- D) I, II ve III
Biz sadece II doğru dedik. İkinci ifadeye mutlaka “doğru” diyoruz; diğerleri yanlış.
Bu durumda doğru cevap Yalnız II gibi görünmekte. Ama seçeneklerde yok. En yakın C) II ve III diyor. Ancak III yanlış demiştik.
Alternatif açıklama:
- İlk ifadeyi bir kez daha değerlendirelim:
“I. Katı basıncı, cismin yüzey alanına bağlı mıdır?” hipotezini test edemez.
Bu, “Yüzey alanına bağlıdır hipotezini test edemez” anlamında, test edemez derken ifadenin tersini kast ediyor olabilir.
Bu durumda deney yüzey alanına bağlılığını test etmek için kurulmuşsa, I ifadesi yanlıştır.
O halde doğrular sadece II’dir.
Ama seçeneklerde Yalnız II yok. En uygun olan ise C) II ve III.
III ifadesini tekrar inceleyelim:
“Katı basıncına ağırlığın etkisini test etmek için 1. düzenek ters çevrilip 2. düzeneğin karşılaştırılması yeterlidir.”
Burada ağırlığın etkisi test edilmek isteniyor. Deneylerdeki küpler özdeş, yani ağırlık aynı. 1. düzenek ters çevrilince ağırlık değişmez ama basınç etkisi farklı yüzey alanıyla test edilir.
Sadece ağırlığın etkisini test etmek için bu deney yeterli değildir. Ancak soruda “yeterlidir” diyor, bu ifade yanlıştır.
Metinde ise “Katı basıncı cismin ağırlığı ile doğru, yüzey alanı ile ters orantılıdır” yazıyor. Deney sadece yüzey alanının etkisini test ediyor.
Bu yüzden III. ifade de yanlıştır.
Sonuç:
| İfade No | Değerlendirme |
|---|---|
| I | Yanlış |
| II | Doğru |
| III | Yanlış |
Doğru seçenek: Yalnız II (Ancak verilen seçeneklerde yok.)
Verilen seçeneklerde en iyi uyumlu olanı C) II ve III ise, soru ve seçeneklerde hata olabilir; veya ifadelerin mantık çerçevesinde verilmesi gerekebilir.
Özet Tablosu:
| İfade | Doğru/Yanlış | Açıklama |
|---|---|---|
| I. Basınç yüzey alanına bağlıdır hipotezini test edemez | Yanlış | Deney, yüzey alanı etkisini test edebilir. |
| II. Yüzey alanı etkisini test için 1. deney ters çevrilir | Doğru | 1. deney ters çevrildiğinde yüzey alanı değişir. |
| III. Ağırlığın etkisini test için 1. deney ters çevrilip 2. ile karşılaştırılması yeterli | Yanlış | Ağırlık değişmediği için ağırlığın etkisi test edilmez. |
Son Cevap:
Sadece II. ifade doğrudur.