derinlik volkanizması sonucu oluşan şekiller
Derinlik volkanizması sonucu oluşan şekiller nelerdir?
Cevap:
Derinlik volkanizması (Plütonik volkanizma) nedir?
Derinlik volkanizması, magmanın yeryüzüne ulaşmadan yer kabuğunun derinliklerinde soğuyup kristalleşmesiyle oluşan volkanik bir olaydır. Bu magmalar yeryüzüne çıkmadığından genellikle büyük yer altı kütleleri oluştururlar ve taşlaşmış bu kütlelere plüton denir. Plütonların yüzeye çıkması veya yer kabuğunun aşınması sonucu gözle görülebilir hale gelirler.
Derinlik volkanizması sonucu oluşan başlıca şekiller
| Şekil Adı | Açıklama | Örnekler |
|---|---|---|
| Batolit | Çok büyük, geniş alanı kaplayan ve derinliklerde soğuyan granitik kütlelerdir. | Sierra Nevada (ABD) |
| Lakolit | Mantara benzer şekilde yukarı doğru şişen magmanın oluşturduğu kubbe şeklindeki intrüzyonlar. | Lac de Champ (Fransa) |
| Sill | Magmanın kaya tabakaları arasına yassı, yatay olarak girmesiyle oluşan ince tabakalar. | İskoçya’daki bazı kaya oluşumları |
| Dayk (Katkı Damarı) | Magmanın tabakaları dik olarak kesmesiyle oluşan ince, dikey veya eğik damarlar. | İskoçya Daykleri |
| Lakolitik kubbe | Yerkabuğunun üst katmanını yukarı kaldırarak kubbe şeklinde şekillenen magmatik kütleler. | |
| Batolitik kütle | Çok geniş yüzey alanına sahip büyük yer altı magmatik kütlelerdir ve volkanların magma kaynağı olabilirler. |
Özellikler ve Oluşum Süreci
- Magma yerin derinliklerinde yavaş yavaş soğuduğu için kristalleşme gerçekleşir ve genellikle iri taneli kristaller oluşur.
- Yüzeye ulaşamadıkları için direkt volkanik patlamalar oluşturmazlar.
- Yerkabuğu erozyonla aşındıkça bu derinlik volkanizması sonucu oluşan şekiller görünür hale gelir.
- Bu kayaçlar genellikle plütonik kayaçlar olarak sınıflandırılır ve genelde granit, diyorit gibi türler içerir.
Özet Tablo
| Özellik | Detay |
|---|---|
| Oluşum Yeri | Yer kabuğunun derinlikleri |
| Soğuma Hızı | Yavaş (iri kristaller oluşur) |
| Magma Yönelimi | Yüzeye ulaşmadan yer kabuğunda kalır |
| Sık Görülen Şekiller | Batolit, Lakolit, Sill, Dayk |
| Kayaç Türleri | Plütonik kayaçlar (granit, diyorit vb.) |
| Görünür Olma Durumu | Erozyon sonucu yüzeye çıkar |
Sonuç
Derinlik volkanizması sonucu oluşan şekiller genel olarak magma yer kabuğunun derinliklerinde soğuyup kristalleşerek büyük kütleler (batolit, lakolit gibi) oluştururlar. Bu yapılar yer yüzeyine doğrudan volkanik faaliyet göstermezler ancak zamanla yeryüzünde aşınma ve erozyon sonrası ortaya çıkarlar. Genellikle iri kristalli plütonik kayaçlardan oluşurlar ve iç yapıları ile yüzey şekilleri magmatik süreçlerin derinliklerde gerçekleştiğini gösterir.