Bu sorunun cevabı ile ilgili detaylı açıklama:
Soru:
Metindeki ifadelerin kökenine göre, “İsim-fiil, Zarf-fiil ve Adlaşmış sıfat-fiil” türlerinden hangilerinin bulunduğunu belirleyin.
Metinde Yer Alan Fiilimsiler:
1. İsim-Fiil (Mastar):
- İsim-fiil ekleri “-mek, -mak” veya bazen türevlerinden oluşur ve fiilden isim türetir.
- Metindeki örnekler:
- “izlemenin” (izlemek → isim-fiil: “-mek” eki var).
- “okuduklarımız” (okumak → burada fiilimsiliği geçmiş mastara bağlanmakta).
2. Zarf-Fiil:
- Zarf-fiil ekleri “-ıp, -arak, -ken” gibi eklerle yapılan ifadeler.
- Metindeki örnekler:
- “yakalamış giderken” (giderken → “-ken” eki ile zarf-fiil).
3. Adlaşmış Sıfat-Fiil:
- Sıfat-fiil ekleri “-an, -en, -dik, -miş, -ecek” gibi eklerden oluşur ve fiilden sıfat türetir. Ancak sıfat direkt olarak isim yerine geçerse “adlaşmış sıfat-fiil” olur.
- Metindeki örnekler:
- “duran çocuklar” (duran → sıfat-fiil, sıfat olarak çocukları niteliyor).
Sonuç:
| Filimsiler Türü | Metindeki Örnekler |
|---|---|
| İsim-Fiil | İzlemenin, okuduklarımız |
| Zarf-Fiil | Yakalamış giderken |
| Adlaşmış Sıfat-Fiil | Duran |
Doğru cevap:
D) I, II ve III
Metinde tüm filimsi türlerine (İsim-Fiil, Zarf-Fiil ve Adlaşmış Sıfat-Fiil) yer verilmiştir.
“Bu metinde, I. İsim-fiil, II. Zarf-fiil, III. Adlaşmış sıfat-fiil maddelerinden hangilerine yer verilmiştir?” sorusunun çözümü
İçindekiler
- Metindeki Fiilimsi Türlerini Tanıma
- Örneklere Göre Madde Madde İnceleme
- Tabloyla Özet
- Sonuç ve Kısa Özet
1. Metindeki Fiilimsi Türlerini Tanıma
Fiilimsiler, fiilden türeyip farklı eklerle isim, sıfat veya zarf benzeri işlevler kazanan sözcüklerdir. Bu soruda karşımıza şu fiilimsi türleri çıkıyor:
- İsim-fiil (ad eylem): “-ma, -me, -ış, -iş, -uş, -üş” eklerini alır ve cümlede ad (isim) gibi kullanılır.
- Zarf-fiil (bağ-fiil/ulaç): “-ken, -arak/-erek, -ınca/-ince, -madan/-meden, -r… rmaz” vb. ekler alır, cümlede zaman, durum veya koşul bildiren zarf görevinde kullanılır.
- Sıfat-fiil: “-an/-en, -dik/-dık/-duk/-dük, -acak/-ecek, -mış/-miş/-muş/-müş” vb. ekleri alır ve bir ismi niteleyen ya da belirten sıfat işlevinde kullanılır. Eğer ardından nitelediği bir isim gelmezse ve kendi başına isim gibi kullanılırsa “adlaşmış sıfat-fiil” adını alır.
2. Örneklere Göre Madde Madde İnceleme
Soruya konu olan metinde şu ifadeler dikkatimizi çekiyor:
-
“izlemenin”
- “izleme” kökü “izlemek” fiilinden türemiştir. Sonundaki “-me” eki tipik bir isim-fiil ekidir ve “izlemenin” sözcüğü cümlede isim gibi kullanılmıştır (örneğin “izlemenin verdiği heyecan” ifadesinde). Dolayısıyla (I) İsim-fiil bulunmaktadır.
-
“giderken”
- Fiilden sonraki “-ken” eki, zarf-fiil(bağ-fiil) eklerinden biridir. Cümlede zaman/durum bildirir (“giderken” = “gittiğimiz sırada”). Bu da (II) Zarf-fiilin varlığını gösterir.
-
“okuduklarımız”
- Burada “okumak” fiiline “-dı” (genişletilmiş “-duk”), ardından kişi eki eklenince “okuduğumuz” anlamı ortaya çıkar. Devamında nitelediği isim yoktur (yani “okuduklarımız” ifadesi tek başına “okuduklarımız şeyler” anlamındadır). Bu kullanıma adlaşmış sıfat-fiil denir. Dolayısıyla (III) Adlaşmış sıfat-fiil de metinde yer alır.
Dolayısıyla metinde üçü de (isim-fiil, zarf-fiil ve adlaşmış sıfat-fiil) mevcuttur.
3. Tablolu Özet
| Fiilimsi Türü | Metindeki Örnek | Açıklama |
|---|---|---|
| İsim-fiil | “izlemenin (verdiği heyecan)” | “izleme” + “-me” eki ile fiilden türeyip isim görevindedir. |
| Zarf-fiil (Bağ-fiil) | “giderken” ve “bırakarak” (metinde “giderken” özellikle görülüyor) | “-ken” veya “-arak/-erek” gibi eklerle zarf/ulaç görevinde kullanılmıştır. |
| Adlaşmış sıfat-fiil | “okuduklarımız” | “okuduklarımız” sözcüğü, “okuduğumuz (şeyler)” anlamındadır; isim (nesne) yerine geçerek adlaşmıştır. |
4. Sonuç ve Kısa Özet
Metinde (I) İsim-fiil, (II) Zarf-fiil ve (III) Adlaşmış sıfat-fiil hepsi bir arada bulunduğundan doğru seçenek “D) I, II ve III” şeklindedir.