Karesel Fonksiyonlarda Simetri Ekseni ve En Küçük Değer Problemleri
Görselde paylaştığın iki farklı karesel fonksiyon (parabol) sorusunu adım adım çözelim.
Soru 1: Simetri Ekseni Yardımıyla Bilinmeyeni Bulma
Soru: f(x) = (m + 2) \cdot x^2 + (m - 2) \cdot x + 6 fonksiyonunun simetri ekseni x + 5 = 0 doğrusu olduğuna göre m kaçtır?
[KULLANILAN FORMÜL:]
ax^2 + bx + c formundaki bir parabolün simetri ekseni x = r = -\frac{b}{2a} formülü ile bulunur.
[ÇÖZÜM ADIMLARI:]
Adım 1 — Simetri Eksenini Belirleme
Verilen x + 5 = 0 doğrusu, x = -5 doğrusudur. Yani bu parabol için r = -5 olmalıdır.
Adım 2 — Fonksiyon Katsayılarını Tespit Etme
Adım 3 — Formülü Uygulama ve Denklem Kurma
r = -\frac{b}{2a} formülünde değerleri yerine koyalım:
-5 = -\frac{m - 2}{2(m + 2)}
Her iki taraftaki eksiler birbirini artı yapar:
5 = \frac{m - 2}{2m + 4}
Adım 4 — İçler Dışlar Çarpımı ile m Değerini Bulma
5 \cdot (2m + 4) = m - 2
10m + 20 = m - 2
10m - m = -2 - 20
9m = -22
m = -\frac{22}{9}
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[CEVAP:] m = -\frac{22}{9} (B Şıkkı)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Soru 2: Parabolün En Küçük Değerini Bulma
Soru: f(x) = x^2 - 2x + 2m - 4 karesel fonksiyonunun alabileceği en küçük değer 11 olduğuna göre m kaçtır?
[KULLANILAN FORMÜL:]
ax^2 + bx + c parabolünde a > 0 ise en küçük değer tepe noktasının ordinatıdır (k). Önce r = -\frac{b}{2a} bulunur, sonra bu değer fonksiyonda yerine yazılarak f(r) = k elde edilir.
[ÇÖZÜM ADIMLARI:]
Adım 1 — Tepe Noktasının Apsisini (r) Bulma
r = -\frac{-2}{2 \cdot 1} = \frac{2}{2} = 1
Adım 2 — En Küçük Değeri (k) Hesaplama
Parabolün en küçük değeri f(1) = 11 olarak verilmiştir. Fonksiyonda x yerine 1 yazıp 11’e eşitleyelim:
f(1) = (1)^2 - 2(1) + 2m - 4 = 11
Adım 3 — Denklemi Çözme
1 - 2 + 2m - 4 = 11
-5 + 2m = 11
2m = 11 + 5
2m = 16
m = 8
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[CEVAP:] m = 8 (C Şıkkı)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[TEMEL KAVRAMLAR:]
1. Simetri Ekseni
- [Tanım:] Parabolü iki eş parçaya bölen dikey doğrudur.
- [Bu problemde:] x = r değeri kullanılarak m bilinmeyenine ulaşıldı.
2. En Küçük Değer (Tepe Noktası)
- [Tanım:] Kolları yukarı doğru olan bir parabolün tepe noktasının y değeridir.
- [Bu problemde:] r değeri fonksiyonda yerine yazılarak sonuç 11’e eşitlendi.
[SIK YAPILAN HATALAR:]
İşaret Hatası
- [Yanlış:] Simetri ekseni formülünde -\frac{b}{2a} yerine \frac{b}{2a} kullanmak.
- [Doğru:] Formülün başındaki eksi işaretine dikkat edilmelidir.
Değer Karıştırma
- [Yanlış:] En küçük değer olarak verilen 11’i x yerine yazmak.
- [Doğru:] 11 fonksiyonun sonucudur (y değeridir), x yerine tepe noktasının apsisi yazılmalıdır.
Tepe noktası (r, k) kavramıyla ilgili benzer bir uygulama sorusu daha çözmemi ister misin?