yüklem fiilimsi olur mu
Yüklem fiilimsi olur mu?
Cevap:
Türkçe dil bilgisinde yüklem, cümlenin en önemli öğesi olup, genellikle cümlenin temel anlamını taşıyan ve cümlenin esas eylemini veya durumunu bildiren kelime veya kelime grubudur. Yüklem çoğunlukla fiil veya isim olabilir.
Fiilimsi Nedir?
Fiilimsi, hem fiil hem isim özellikleri gösteren, yani fiilden türeyen ve cümlede isim, sıfat ya da zarf görevinde bulunan kelimelerdir. Türkçede üç tür fiilimsi vardır:
- İsim-fiil (Mastar): -mek, -mak ekiyle yapılan ve cümlede isim görevinde kullanılan (örneğin: “yazmak”, “koşmak”).
- Sıfat-fiil (Ortaç): -en, -an, -miş, -dik gibi eklerle yapılan ve cümlede sıfat görevinde kullanılan (örneğin: “gülen çocuk”, “gitmiş adam”).
- Zarf-fiil (Bağ-fiil): -erek, -ince, -ip gibi eklerle yapılan ve cümlede zarf görevinde kullanılan (örneğin: “koşarak geldi”, “gidince haber ver”).
Yüklem ve Fiilimsi İlişkisi
- Yüklem kesinlikle bir fiildir ve cümlenin eylemini veya durumunu bildirir.
- Fiilimsiler ise fiil köklerinden türemiş olsa da, kendileri doğrudan yüklem olmazlar çünkü fiilimsi görevleriyle cümlenin diğer öğeleri içinde yer alırlar (özne, nesne, zarf tümleci, sıfat tamlaması vb.).
Örneğin:
-
“Okumak güzeldir.”
Burada “okumak” bir isim-fiil (mastar) olarak kullanılmış ve yüklem durumundadır çünkü cümlenin temel yargısı “okumak güzeldir” şeklindedir. Ancak buradaki “okumak” fiilimsi değil, mastar olarak yüklem görevini üstlenmiştir. -
“Okuyan çocuk geliyor.”
Burada “okuyan” bir sıfat-fiil (ortaç) olarak kullanılmış ve çocuk kelimesini niteliyor, yani yüklem değil.
Fiilimsi Yüklem Olur mu?
- Bazı fiilimsiler mastar (isim-fiil) formundayken cümlenin yüklemi olabilirler; ancak bu durumda, o fiilimsi yapı yüklem görevinde mastar olarak değerlendirilir.
- Sıfat-fiil veya zarf-fiil türündeki fiilimsiler yüklem olmazlar, yüklem ancak cümlenin ana fiili olabilir.
Özet Tablosu
| Fiilimsi Türü | Ekler | Cümledeki Görev | Yüklem Olabilir mi? | Örnek Cümle |
|---|---|---|---|---|
| İsim-fiil (Mastar) | -mek, -mak | İsim görevinde (özne, nesne, yüklem olabilir) | Evet, yüklem olabilir | “Okumak güzeldir.” |
| Sıfat-fiil (Ortaç) | -en, -an, -miş, -dik | Sıfat görevinde | Hayır | “Okuyan çocuk geliyor.” |
| Zarf-fiil (Bağ-fiil) | -erek, -ince, -ip | Zarf görevinde | Hayır | “Koşarak geldi.” |
Sonuç ve Önemli Noktalar:
- Yüklem, doğrudan fiil yada mastar (isim-fiil) olabilir.
- Sadece isim-fiil (mastar) olan fiilimsiler yüklem görevini üstlenebilir.
- Diğer fiilimsi türleri, yüklem olamazlar; cümlede farklı görevlerde bulunurlar.
Kısaca: Yüklem fiilimsi türlerinin sadece isim-fiil (mastar) hali olabilir, fakat fiilimsinin diğer türleri (sıfat-fiil ve zarf-fiil) yüklem olamaz.