Alkinlerin 1 molü için aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Answer:
1. Alkinlerin Genel Katılma Tepkimeleri
Alkinler (üçlü bağ içeren hidrokarbonlar) elektronca zengin üçlü bağları nedeniyle çeşitli katılma (adde) reaksiyonları verebilirler. Aşağıdaki maddeler alkinlerle sık karşılaşılan katılma örnekleridir:
-
Hidrojen (H₂) Katılması
- 1 mol H₂ katılmasıyla, üçlü bağ tek kez indirgenerek çift bağ (alken) oluşur.
- 2 mol H₂ katılmasıyla, üçlü bağ tamamen doymuş hale gelir ve alkan oluşur.
-
Halojen (X₂) Katılması
- Örneğin Br₂ gibi bir halojenin, 2 mol eklenmesiyle alkin yapısı doygun hâle gelir ve tetrahalojenlenmiş ürün oluşabilir. İlk eklemede di-halojenli alken, ikinci eklemede di-halojenli alkan oluşur.
-
Hidrojen Halojenür (HX: HCl, HBr vb.) Katılması
- Alkinler, 2 mol HCl veya HBr gibi hidrojen halojenürlerle tepkimeye girebilir. Bu durumda genellikle “geminal” di-halojenli bileşik (her iki halojenin aynı karbona bağlı olduğu) elde edilir.
-
Su (H₂O) Katılması
- Asit katalizör (örn. HgSO₄ ve H₂SO₄) veya BH₃/H₂O₂ gibi farklı yöntemlerle tek bir mol su eklenmesi sonucu, enol-aracılı bir süreç izlenir ve keton ya da aldehit oluşur (tautomerleşme).
- 2 mol H₂O katılması ise tipik bir ekleme tepkimesi değildir; kararlı bir diol formu elde edilmesi bu koşullarda genellikle mümkün olmaz.
2. Seçeneklerin Doğruluğu
A) 1 mol H₂ katılırsa alken bileşikleri oluşur → Doğru
B) 2 mol H₂ katılırsa alkan bileşikleri oluşur → Doğru
C) 2 mol Br₂ katılabilir → Doğru (doygun hâle getirilmiş dibromlu/dörtbromlu ürünler oluşabilir)
D) 2 mol HCl katılabilir → Doğru (geminal di-klorür oluşur)
E) 2 mol H₂O katılabilir → Yanlış, çünkü alkinlerin tipik hidrasyonunda tek mol su eklenerek enol/keto formuna dönüşüm gerçekleşir. İki mol su eklenerek kararlı bir diol oluşturmak genel şartlar altında mümkün değildir.
3. Özet Tablo
| Katılan Madde | Tepkime Koşulları | Ürün | Doğruluk |
|---|---|---|---|
| 1 mol H₂ | Kısmi hidrojenasyon, uygun katalizör (Pd/BaSO₄) | Alken (parsiyel doygunlaşma) | Doğru |
| 2 mol H₂ | Tam hidrojenasyon, katalizör | Alkan (tam doygunlaşma) | Doğru |
| 2 mol Br₂ | Elektrofilik katılma | Tetrahalojenlenmiş ürün (alkanda) | Doğru |
| 2 mol HCl | Elektrofilik katılma | Geminal di-halojenür | Doğru |
| 2 mol H₂O | Tipik asit katalizli hidrasyon haricinde | Mevcut şartlarda kararsız diol | Yanlış (genelde yok) |
Sonuç olarak, yanlış ifade:
- (E) 2 mol H₂O katılabilir.
Kısa Özet: Alkinlerin 1 molünün yaygın katılma reaksiyonlarında 1 veya 2 mol H₂, halojen, hidrojen halojenür katılması görülürken; 2 mol su eklenmesiyle istikrarlı bir diol oluşumu beklenmez. Bu nedenle (E) seçeneği yanlıştır.