SaVIsa
Genel Denenne Sınavı -6
16. Aşağidaki düzeneklerdeki kaplar ve isiticilar ozdestir
FEN BİLİMLERİ
200 g
zeyi yinyağı
20°C
Düzenek-1
500a
500 g
Su
Düzenek- 3
zeytinyag
Düzenek4
Düzengk2
Düzenekler eşit süre isitildığına göre, aşağıdakilerden hangist soylenemez?
A Düzenek-1 ve Düzenek-2, slcaklik değişimye madde kütlesi ałasındaki ilişklyi belirlemekiçin kullanil
B DGzenek-2 ve Düzenek-3 kullanildiğında kutle sabit değsken), sicaklik değişimi bağıml değişkendin
C) DIzenek-2’deki su kütiés200 g yapılirsa ve Düzenek-1 ile beraber kullanılrsa madde cinsi ve sicaklik değişimi arasın-
daki ilişki araştınlır.
DY Důzenek 3 ve Düzenek4’te meydana gelen sicaklik artişlannin farklı olması beklenir.
Isı ve Sıcaklık Düzenekleri Deney Analizi
Bu soruda, farklı kütle, madde cinsi ve ısıtıcı sayılarına sahip düzenekler üzerinden değişkenlerin sıcaklık değişimine etkisi test edilmektedir.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Düzeneklerin İçeriğini Belirleyelim
- Düzenek-1: 200 g zeytinyağı, 1 ısıtıcı.
- Düzenek-2: 500 g su, 1 ısıtıcı.
- Düzenek-3: 500 g su, 2 ısıtıcı.
- Düzenek-4: 500 g zeytinyağı, 1 ısıtıcı.
Adım 2 — A Seçeneğini İnceleyelim
Düzenek-1 (200 g zeytinyağı) ve Düzenek-2 (500 g su) karşılaştırıldığında hem madde kütlesi hem de madde cinsi farklıdır. Bir deneyde bilimsel bir ilişkiyi belirlemek için sadece bir değişkenin farklı (bağımsız değişken) olması gerekir. Burada hem cins hem kütle farklı olduğu için bu düzenekler kütle-sıcaklık ilişkisini belirlemek için kullanılamaz. Bu ifade yanlıştır.
Adım 3 — B Seçeneğini İnceleyelim
Düzenek-2 ve Düzenek-3 karşılaştırıldığında; her ikisinde de 500 g su vardır (kütle ve cins sabit). Farklı olan tek şey ısıtıcı sayısıdır (verilen ısı). Sıcaklık değişimi buna bağlı olarak değişecektir. Dolayısıyla kütle sabit değişken, sıcaklık değişimi bağımlı değişkendir. Bu ifade doğrudur.
Adım 4 — C Seçeneğini İnceleyelim
Düzenek-2’deki su 200 g yapılırsa; Düzenek-1 (200 g zeytinyağı) ile kütleler eşitlenmiş olur. Geriye kalan tek fark madde cinsidir (su ve zeytinyağı). Bu durumda öz ısı (madde cinsi) ile sıcaklık değişimi arasındaki ilişki araştırılabilir. Bu ifade doğrudur.
Adım 5 — D Seçeneğini İnceleyelim
Düzenek-3 (500 g su, 2 ısıtıcı) ve Düzenek-4 (500 g zeytinyağı, 1 ısıtıcı) karşılaştırıldığında; hem öz ısıları hem de aldıkları ısı miktarları farklıdır. Maddelerin öz ısıları farklı olduğu için sıcaklık artışlarının farklı olması beklenir. Bu ifade doğrudur.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. Madde cinsi de farklı olduğu için sadece kütle ilişkisi ölçülemez.
B. Kütleler aynı tutulmuştur, kontrol edilen değişkendir.
C. Kütleler eşitlendiğinde tek fark madde cinsi (öz ısı) olur.
D. Maddelerin cinsleri ve ısıtıcı sayıları farklıdır, artışlar farklı olur.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Bağımsız Değişken
- Tanım: Deneyde bizim tarafımızdan değiştirilen değişkendir.
- Bu problemde: Örneğin Düzenek-2 ve 3 için ısıtıcı sayısı bağımsız değişkendir.
2. Kontrol Edilen (Sabit) Değişken
- Tanım: Deney boyunca miktarı değişmeyen, sabit tutulan maddelerdir.
- In this problem: Düzenek-3 ve 4 için kütle (500 g) sabit değişkendir.
SIK YAPILAN HATALAR:
Eşit Süre Isıtma Kavramı
- Yanlış: Isıtıcı sayıları farklı olsa bile “eşit süre” dendiği için her kap aynı ısıyı alır diye düşünmek.
- Doğru: Isıtıcı gücü (sayısı) fazlaysa, eşit sürede daha fazla ısı (Q) verilmiş olur.
Bağımsız ve bağımlı değişkenleri ayırt etmekte zorlandığın başka bir soru tipi var mı?