dış püskürük kayaçlar nedir
Dış püskürük kayaçlar nedir?
Cevap:
Dış püskürük kayaçlar (veya volkanik kayaçlar), magmanın yer yüzüne çıktıktan sonra hızla soğuyup katılaşmasıyla oluşan kayaçlardır. Bu kayaçlar genellikle volkanalardan fışkıran lavların veya yüzeye yakın derinliklerde patlayan magma parçacıklarının soğuması ile oluşur.
Dış Püskürük Kayaçların Özellikleri
- Oluşum Yeri: Yeryüzünün hemen üzerinde veya çok yakınında magmanın hızla soğuyarak katılaşmasıyla meydana gelir.
- Soğuma Hızı: Magma çok hızlı soğuduğu için kristaller genellikle çok küçük (mikroskobik) veya hiç oluşmaz, bu yüzden doku genellikle camsı veya ince tanelidir.
- Örnekler: Bazalt, andezit, riolit, obsidyen gibi kayaçlar dış püskürük kayaçlara örnektir.
- Görünüm: Genellikle koyu renkli, yoğun yapıda ve serttirler.
- Olgunlaşma Süresi: Çok hızlı gerçekleşir, bu yüzden yapısında gözenekli veya camsı dokular görülebilir.
Dış Püskürük Kayaçların Oluşumu ve Türleri
| Kayaç Türü | Renk | Mineral Büyüklüğü | Kullanım Alanları | Özellikleri |
|---|---|---|---|---|
| Bazalt | Koyu gri-siyah | İnce taneli | İnşaatta, yol yapımında kullanılır | Sert, dayanıklı, yaygın lav kayacı |
| Andezit | Orta-gri | İnce taneli | Yol ve yapı malzemesi | Orta silika içeriği, volkanik yapı |
| Riolit | Açık renkli | İnce taneli veya camsı | Süs eşyası ve kabuk kayaçları | Genellikle açık renkli, camsı doku |
| Obsidyen | Siyah camsı | Cam benzeri, kristalsiz | Kesici alet ve süs eşyası | Çok hızlı soğuma sonucu vznikmiş cam |
Dış Püskürük Kayaçların Oluşma Süreci
- Magma Yeryüzüne Çıkar: Volkanik patlamalarla veya çatlaklardan magma yüzeye çıkar.
- Lav ve Magma Yüzeyde Yayılır: Magma lav haline dönüşür ve yeryüzünde yayılır.
- Hızlı Soğuma ve Katılaşma: Hızlı soğuduğu için kristaller küçük kalır veya camsı yapı oluşur.
- Yeni Kayaç Oluşumu: Katılaşma sonucunda dış püskürük kayaçlar meydana gelir.
Özet Tablosu
| Özellik | Dış Püskürük Kayaçlar |
|---|---|
| Oluşum Yeri | Yeryüzünde veya çok yüzeye yakın bölgede |
| Soğuma Hızı | Çok hızlı |
| Kristal Boyutu | Genellikle çok küçük veya kristalsiz |
| Örnek Kayaçlar | Bazalt, andezit, riolit, obsidyen |
| Görünüm | Koyu renkli, camsı veya ince taneli |
| Kullanım Alanları | İnşaat, yol yapımı, süs eşyaları, kesici aletler |
Dış püskürük kayaçlar, volkanik aktiviteler sonucu ortaya çıkan ve magmanın hızla soğuyup katılaşmasıyla oluşan kayaçlar olarak tanımlanabilir. Özellikle hızlı soğuma nedeniyle yapılarındaki kristaller çok küçük veya camsı olur ve bu özellikleriyle yer altında oluşan iç püskürük kayaçlardan ayrılırlar.