Bu soru forumda verilen görsele dayalı, dolayısıyla görsel üzerinde yer alan durumlardan ve “Değişebilirlik Türü ve Gerekçesi” kısmında belirtilen ifadeleri incelemek gerekiyor.
Görseldeki Durumların Nitel mi Nicel mi Olduğu:
-
Bir topun aynı yükseklikten 30 kez bırakılıp düşme süresinin belirlenmesi:
- Nicel ölçüm olarak değerlendirilmiştir çünkü belirli bir süre (sayısal bir veri) ölçülüyor.
-
Voleybol takımına seçilecek öğrencilerin kol uzunluklarının ölçülmesi:
- Nicel çünkü ölçüm yapılırken fiziksel uzunluk, yani numerik bir veri hesaplanıyor.
-
İki gruba ayrılan aynı türden 40 balığın tuzluluk oranları farklı iki akvaryumda gelişimlerinin gözlemlenmesi:
- Nitel çünkü büyüme ve gözlem gibi daha çok görsel olarak değişen bir durum izleniyor.
-
500 kişilik bir gruptan rastgele belirlenen ellişer kişilik iki gruba aynı ölçülerin uygulanması:
- Nicel, çünkü rastgele seçilen gruptaki ölçümler ve veri manipüle ediliyor, veriler türe göre ölçülebilir bir formdadır.
-
Bir şehrindeki doğal su kaynaklarının kirlilik derecesini belirlemek için 70 farklı doğal su kaynağından alınan su numunelerinde kirlilik derecesinin belirlenmesi:
- Nicel, çünkü kirlilik derecesi gibi ölçülebilir bir veri ele alınıyor.
-
Lise öğrencilerinin haftalık genel ağ kullanımı sürelerinin belirlenmesi:
- Nicel, çünkü kullanımı süre bazlı ölçmek, açık şekilde sayısal ölçüm içeriyor.
Genel Çıkarım:
Görselde verilen tüm senaryoların açıklaması ve değerlendirilmesi nitel veya nicel türüne göre ayrılmıştır. Nicel yöntemler daha çok “sayısal verilere dayalı ölçüm” yapar, nitel yöntemler ise “kalitatif veya görsel-genel gözlem temelli” tarzda veri toplar.
Eğer farklı bir soru sistemine açıklama arıyorsanız, belirtin!
Bu uygulamayı yap nitel mi nicel mi diye ayır
Answer:
Aşağıdaki tabloda yer alan her bir durumun nitel (qualitative) mi, yoksa nicel (quantitative) mi olduğunu belirlerken, elde edilen verinin ölçülebilir ve sayısal olup olmadığına bakmak gerekir. Nicel (quantitative) veriler sayılarla ifade edilir; nitel (qualitative) veriler ise gözlem ve betimlemelerle (örneğin “renk, koku, tutum, düşünce” gibi) ifade edilir. Soruda verilen örneklerin hemen tamamı, doğrudan ölçme ve kontrol edilebilir sayısal sonuçlara dayandığı için nicel veri sınıfına girer. Gelin tek tek inceleyelim:
-
Bir kişinin kronometre ile aynı yükseklikten 30 kez bırakılan bir topun düşme süresini belirlemesi
- Veriler “saniye” cinsinden ölçüldüğü için nicel bir çalışmadır.
-
Voleybol takımına seçilecek öğrencilerin kol uzunluklarının ölçülmesi
- Kol uzunluğu “santimetre” veya benzeri bir birimle sayısal olarak kaydedildiğinden nicel veridir.
-
İki gruba ayrılan aynı türden 40 balığın tuzluluk oranları farklı iki akvaryumda farklı ivme/gelişimlerinin gözlemlenmesi
- Tuzluluk oranı da, balıkların büyüme/ivme hızı da sayısal (örneğin miligram/litre, gram, cm vb.) değerlere dayanılarak takip edildiğinden nicel veriye örnektir.
-
500 kişilik bir gruptan rastgele belirlenen 50’şer kişilik iki gruba aynı ölçeğin uygulanması
- Burada da muhtemelen puan veya skor gibi sayısal veriler toplanacağı için sonuçları nicel olacaktır.
-
Bir şehirdeki doğal su kaynaklarının kirlilik derecesini belirlemek için 70 farklı doğal su kaynağından alınan su numunelerindeki kirlilik derecesinin belirlenmesi
- Kirlilik derecesi (ppm, mg/L vb.) sayı olarak ölçülür. Dolayısıyla nicel bir çalışmadır.
-
Lise öğrencilerinin haftalık genel ağ (internet) kullanım sürelerinin belirlenmesi
- Kullanım süreleri saat/dakika gibi zaman birimleriyle ölçülür. Bu yüzden veriler nicel olur.
Genel olarak tabloda ölçümle ve sayısal verilerle (uzunluk, süre, kirlilik oranı, skor vb.) ilgili işlemler yapıldığı için tamamı “nicel” araştırma kapsamına girer.
Bu konuşmanın konusu: Belirli uygulamaların nitel (kalitatif) mi yoksa nicel (kantitatif) mi olduğunu ayırt etme
Cevap:
Aşağıdaki durumlardan her birinin veri toplama ve ölçme yöntemleri incelendiğinde, araştırma sorularının yanıtlanmasında kullanılan ölçütlerin sayısal ya da tanımlayıcı/kavramsal olup olmadığına dikkat etmek gerekir. Nicel (kantitatif) çalışmalarda sayılarla ifade edilebilen ya da ölçülebilen veriler kullanılırken, nitel (kalitatif) çalışmalarda gözlem, tanımlama, yorumlama ve kelimelerle ifade edilen unsurlar ön plandadır. Aşağıdaki her bir örnekte, gerçekte ne tür veri toplandığına göre nicel ya da nitel ayrımını yapıyoruz.
İçindekiler
- Nicel ve Nitel Araştırmalara Giriş
- Örnek Durumların Analizi
- Açıklama Tablosu
- Nicel ve Nitel Araştırma Türleri Arasındaki Farklar
- Örneklerdeki Nicel Yönün Gerekçeleri
- Kapsayıcı Bir Değerlendirme ve Özet
1. Nicel ve Nitel Araştırmalara Giriş
Bir araştırmanın nicel mi yoksa nitel mi olduğuna karar verirken esas alınan temel fark, verinin türü ve toplama biçimidir:
-
Nicel (Kantitatif) Araştırmalar:
- Amaç: Sayısal veriler toplamak ve bu verileri istatistiksel yöntemlerle analiz etmek.
- Ölçme Aracı: Ölçü birimi, sayısal skorlar, derecelendirmeler, puanlar veya süreler.
- Sonuçlar: Aritmetik ortalama, standart sapma, korelasyon katsayısı gibi istatistik değerleri.
- Örnek: “Sınavdan alınan notları inceleyerek öğrencilerin başarı düzeyini analiz etmek.”
-
Nitel (Kalitatif) Araştırmalar:
- Amaç: Betimleme, yorumlama ve daha derinlemesine anlama.
- Ölçme Aracı: Görüşme, gözlem, döküman analizi, odak grup çalışmaları.
- Sonuçlar: Metinsel analizler, temalar, kavramsal kodlamalar.
- Örnek: “Öğrencilerin ders başarısını etkileyen motivasyon etmenlerini mülakatlar aracılığıyla derinlemesine analiz etmek.”
Bu iki yaklaşım farklı veri toplama tekniklerine dayansa da, bazı araştırmalar karma yöntem kullanarak hem nicel hem de nitel verileri bir arada işleyebilir. Ancak soruda karşımıza çıkan örneklerin büyük çoğunluğu, verilerin ölçülebilir, sayısal formda elde edilmesine işaret etmektedir ve bu nedenle nicel araştırma kapsamında sınıflandırılabilmektedir.
2. Örnek Durumların Analizi
Bu bölümde, soruda belirtilen her “Durum” tek tek ele alınacak, hangi tür araştırma olduğuna dair kısa bir gerekçe sunulacaktır. İlgili örneklerde ağırlıklı olarak ölçüm veya sayısal veri toplama olduğunu görmekteyiz. Dolayısıyla çoğu örnek nicel (kantitatif) olarak değerlendirilmektedir.
2.1. Durum 1: Bir topun düşme süresi
Açıklama: “Bir kişinin kronometre ile aynı yükseklikten 30 kez bırakılan bir topun düşme süresini belirlemesi.”
Bu durum, bir topun yer çekimi etkisi altında belirli bir mesafede kaç saniyede düştüğünün ölçülmesine dayanır. Süre, kronometre ile sayısal olarak tespit edilir ve veriler milisaniye ya da saniye cinsinden elde edilir.
- Neden Nicel? Ölçülebilir (sayısal) ve belirli birim (saniye) üzerinden veri toplanır. Tekrarlı ölçümler (30 tekrar) vardır.
- Kullanılacak Analiz Türü? Örneğin ortalama, varyans hesapsal metotlar vb.
2.2. Durum 2: Kol uzunluğu ölçümleri
Açıklama: “Voleybol takımına seçilecek öğrencilerin kol uzunluklarının ölçülmesi.”
Bu durumda her öğrencinin kol uzunluğu mezura ya da başka bir ölçüm aracıyla ifade edilebilir (cm, mm). Elde edilen veriler net bir şekilde niceldir.
- Neden Nicel? Kol uzunluğu doğrudan metrik bir birimle (örneğin santimetre) ölçülür ve sayısal analiz yapılabilir.
- Kullanılacak Analiz Türü? Basit istatistiksel analizler, ortalama kol uzunluğu, en kısa ve en uzun ölçüler gibi özet istatistikler.
2.3. Durum 3: Tuzluluk oranları farklı akvaryumlarda balık gelişimi
Açıklama: “İki gruba ayrılan aynı türden 40 balığın tuzluluk oranları farklı iki akvaryumda farklı ya da benzer gelişimlerinin gözlemlenmesi.”
Burada “gelişim” denince bazen nitel bir ifade algısı olabilir; örneğin sadece “balıkların davranışsal değişikliği” gibi. Fakat tipik olarak balıkların “gelişimi” denildiğinde, balıkların boy artışı, kilo artışı, hayatta kalma oranı veya üreme oranı gibi ölçülebilir değişkenler gözlenir. Tuzluluk oranı da sayısal bir ölçüdür (örneğin g/L veya ppt – parts per thousand). Dolayısıyla tüm bunlar, istatistiki olarak değerlendirilebilecek nicel verilerdir.
- Neden Nicel? Balıkların gelişim seviyesi büyüme hızı, ağırlık, boy gibi ölçülebilir parametrelerle analiz edilebilir. Tuzluluk da belli bir oranda ppm veya ppt biçiminde alınır.
- Kullanılacak Analiz Türü? Bağımsız iki grup arasındaki farklılıkları test eden istatistikler (örn. t-testi), karşılaştırmalı tanımlayıcı istatistikler vb.
2.4. Durum 4: 500 kişilik gruptan iki gruba aynı ölçeğin uygulanması
Açıklama: “500 kişilik bir gruptan rastgele belirlenen ellişer kişilik iki gruba aynı ölçeğin uygulanması.”
Burada önemli olan, “aynı ölçek” teriminin genelde sayısal derecelendirme (Likert tipi ölçek, 1’den 5’e kadar puanlar vb.) içermesi. Eğer ölçek niteliksel (örneğin tam açık uçlu sorular) olsaydı nitel yaklaşım söz konusu olabilirdi. Ancak “aynı ölçeğin uygulanması” ifadesi, genel anlamda ölçme ve puanlama yöntemlerini akla getirir. Muhtemelen psikoloji, eğitim veya sosyal bilimlerde kullanılan, 5’li veya 7’li derecelendirme sistemine dayanan anket ölçeği söz konusudur.
- Neden Nicel? Puanlar numerik sonuçlar verir ve karşılaştırma olanağı sunar.
- Kullanılacak Analiz Türü? İki grup ortalamaları arasındaki fark (bağımsız örneklem t-testi), varyans analizleri gibi nicel yöntemler.
2.5. Durum 5: Su kirlilik derecesini belirlemek
Açıklama: “Bir şehirdeki doğal su kaynaklarının kirlilik derecesini belirlemek için 70 farklı doğal su kaynağından alınan su numunelerindeki kirlilik derecesinin belirlenmesi.”
“Su kirlilik derecesi” tipik olarak kimyasal veya mikrobiyolojik test sonuçlarını (örneğin ppm, mg/L vb.) içerir. Özellikle belirli bir parametre (fosfat, nitrat, bakteri sayısı) üzerinden ölçümler yapılır. Dolayısıyla laboratuvardan elde edilen sonuçlar niceldir.
- Neden Nicel? Her alanda ölçülen kirlilik miktarı sayısal analiz (örnek: mg/L) olarak raporlanır.
- Kullanılacak Analiz Türü? Betimsel istatistikler, ortalamalar, standart sapma, belirli parametrelerin maksimum-minimum değerleri veya bölgeler arası karşılaştırmalar.
2.6. Durum 6: Lise öğrencilerinin haftalık internet kullanımı
Açıklama: “Lise öğrencilerinin haftalık genel ağ kullanım sürelerinin belirlenmesi.”
Burada yine süre önemli bir ölçüttür. Örneğin her öğrencinin haftalık internet kullanım süresi saat veya dakika cinsinden ölçülür. Dolayısıyla ortaya çıkan değerler rakamsal olduğu için nicel bir veriye dayanmaktadır.
- Neden Nicel? Birim zaman (saat, dakika) ile ölçüm yapılır, ortalama kullanım süresi bulunabilir ve istatistiksel yöntemlerle karşılaştırılabilir.
- Kullanılacak Analiz Türü? Ortalama kullanım süresi, varyans analizi, demografik farklılıklar gibi istatistiksel analizler.
3. Açıklama Tablosu
Aşağıdaki tabloda, her bir durumun nicel mi nitel mi olduğunu özetliyoruz ve kısaca gerekçesini belirtiyoruz.
| Durum | Nicel mi / Nitel mi? | Gerekçe |
|---|---|---|
| 1. Bir topun düşme süresi ölçümü (30 kez tekrar) | Nicel | Süre → sayısal ölçüm (saniye cinsinden) |
| 2. Voleybol takımına seçilecek öğrencilerin kol uzunluklarının ölçülmesi | Nicel | Kol uzunluğu (cm) → metrik, doğrudan ölçülebilir |
| 3. Tuzluluk oranları farklı akvaryumlarda 40 balığın gelişiminin gözlenmesi | Nicel | Gelişim (boy, kilo artışı) + tuzluluk oranı → sayısal veri |
| 4. 500 kişilik gruptan rastgele belirlenen ikişer 50 kişilik gruba aynı ölçeğin uygulanması | Nicel | Ölçek → genelde puanlama (Likert tipi) → sayısal değerlendirme |
| 5. 70 farklı doğal su kaynağından su numunesi alarak kirlilik derecesinin belirlenmesi | Nicel | Kirlilik derecesi (mg/L, ppm vb.) → laboratuvar ölçümü |
| 6. Lise öğrencilerinin haftalık genel ağ kullanım sürelerinin belirlenmesi | Nicel | Süre (saat/dakika cinsinden) → sayısal ölçüm |
Bu tablodan da görülebileceği üzere, her bir durumda miktar, süre, oran veya ölçek puanı gibi ölçülebilir değişkenler söz konusudur. Bu yüzden hepsi nicel çalışmalara işaret etmektedir.
4. Nicel ve Nitel Araştırma Türleri Arasındaki Farklar
Daha net bir ayrım yapabilmek adına temel farklılıkları şu şekilde maddeleyebiliriz:
-
Veri Tipi
- Nicel: İstatistiksel sayılar, değerler, süreler, miktarlar.
- Nitel: Metin, betimlemeler, öykü, duygu, algı, deneyim.
-
Veri Toplama Aracı
- Nicel: Anket (puanlı), test, ölçüm cihazları (kronometre, mezura, laboratuvar cihazları vs.), sayısal ölçekler.
- Nitel: Görüşme (derinlemesine veya yarı yapılandırılmış), katılımcı gözlem, odak grup, açık uçlu sorular, doküman analizi.
-
Analiz Yöntemi
- Nicel: Varyans analizi (ANOVA), t-test, korelasyon, regresyon, betimsel istatistikler.
- Nitel: İçerik analizi, tematik analiz, söylem analizi, yoruma dayalı incelemeler.
-
Amaç
- Nicel: Genelleme yapabilmek, değişkenler arasındaki ilişkileri veya neden-sonuç bağlantılarını istatistiksel olarak incelemek.
- Nitel: Olguyu, süreci veya durumu derinlemesine anlayıp ayrıntılı betimlemeler yapmak.
-
Sonuçların Sunumu
- Nicel: Tablolar, grafikler, sayısal bulgular, istatistiksel sonuçlar.
- Nitel: Alıntılar, temalar, betimsel ifadeler ve yorumlar.
Yukarıda belirtilen örneklerin tamamında ölçülebilir değişken (zaman, mesafe, kirlilik oranı, puan vb.) söz konusu olduğu için bunlara nicel dememiz çok daha mümkündür.
5. Örneklerdeki Nicel Yönün Gerekçeleri
Her bir örneği biraz daha derinlemesine gerekçelendirecek olursak:
-
Tekrarlı ölçümler ve deneysel yaklaşım: Özellikle “aynı yükseklikten 30 kez top bırakma” eylemi, sistematik ve deneysel bir tutumu gösterir. Deneysel çalışmalarda genellikle nicel veriler (ör. düşme süresi) şeklinde toplanır.
-
Fizyolojik / bedensel ölçümler: Kol uzunlukları ölçümü, bedensel ölçümler (cm, kg vb.) tipik nicel verilerin temelini oluşturur. Hiçbir yorumlama veya betimsel anlatı gerekli değildir, sayılar ve ortalamalar önemli hale gelir.
-
Kimyasal / çevresel veri: Tuzluluk ya da kirlilik dereceleri, spektrometre ya da benzeri laboratuvar ölçüm cihazlarıyla elde edilen sayısal verilerdir. Sonuçlar mg/L, ppm, ppt vb. birimler cinsinden raporlanır.
-
Ölçek uygulamaları: Sosyal bilimler dâhil çoğu alanda kullanılan anket veya ölçekler (ör. depresyon ölçeği, anksiyete ölçeği, tutum ölçeği vb.) “sayılarla” analiz edilir. Her soruya verilen cevap 1-5 ya da 1-7 gibi rakamlarla kodlanır; böylece istatistiksel karşılaştırmalar yapılabilir.
-
Zaman ölçümleri: Haftalık internet kullanımının saat cinsinden saptanması gibi zaman ya da süre ölçümleri de matematiksel yapılara olanak tanır. Veri çekildiğinde doğrudan ortalama kullanım süresi, en çok/az kullanan gruplar analiz edilebilir.
6. Kapsayıcı Bir Değerlendirme ve Özet
Yukarıdaki altı durumun tamamı, ölçülebilir ve sayısal sonuçlara odaklandıkları için nicel araştırma yaklaşımına örnektir. Eğer durumlar; öğrencilerin voleybol sporu hakkındaki duygu ve düşüncelerini derinlemesine incelemek ya da balıkların gelişimi sırasında davranışsal değişiklikleri nitel bir mülakat yaklaşımıyla betimlemek, su kirliğine yönelik toplumsal algıyı ortaya çıkarmak gibi daha sözlü/verbal, yoruma dayalı veriler topluyor olsaydı, bunları nitel araştırma örneği olarak gösterebilirdik.
Bu örneklerde, istatistiksel yöntemlerin kullanılmaya oldukça uygun olması, elde edilen verilerin doğrudan sayı şeklinde (topun düşme süresi, kol uzunluğu, kirlilik derecesi vb.) temsil edilebilmesi gibi unsurlar nicel metodolojiyi öne çıkarmaktadır.
Sonuç olarak:
- Bir topun düşme süresini saniyelerle ölçmek,
- Kol uzunluklarını santimetre cinsinden kaydetmek,
- Balıkların gelişimini ağırlık ya da boy ölçümüne göre izlemek,
- Örneklemi seçip aynı puanlama ölçeğini uygulamak,
- Doğal su kaynaklarının kirlilik derecesini mg/L, ppm vb. sayısal değerlerle ifade etmek,
- Bireylerin internet kullanımını saat veya dakika cinsinden raporlamak
tümü nicel araştırmaların tipik örnekleridir.
Böylece, “Bu uygulamayı yap nitel mi nicel mi?” sorusuna verilecek en net cevap, yukarıdaki altı maddenin tamamının nicel (kantitatif) olduğudur.