!1746997343827311771102914940199|375x500 [Link Silindi]
Anlatım bozukluğu nerede göster
Bu tür bir Türkçe sorusunu nasıl çözebiliriz?
İlayda’nın paylaştığı görselde, anlatım bozukluğunu tespit etme sorusu bulunmaktadır. Metni dikkatlice inceleyerek ve verilen şıkları değerlendirmek suretiyle doğru cevabı bulabiliriz.
Aşağıda gösterilen metni ve şıkları tek tek analiz edelim:
Gönderide yer alan metin:
XI. yüzyılda Yusuf Has Hacip’in kaleme aldığı Kutadgu Bilig’de öğütlerle bezeli eleştiriler mevcuttur. Yusuf Has Hacip, metinlerinde akılsızlığı, bilgi övücüken bilgisizliği, yanlış övücüken kötülüğü; dili güzel kullanmanın öneminden bahsederken patavatsızlığı, devletin nasıl yönetilmesi gerektiğini anlatırken yönetimde yapılan yanlışlıkları eleştirmektedir. Ama bu eleştiriler bugün Anadolu’nun usullerinden değil de Yusuf Has Hacip’in üslubuna ve biçemine göre şekillenmiştir.
Şıklar:
A) Kelimenin yanlış anlamda kullanımı
B) Kelimenin yanlış yerde kullanımı
C) Kelimenin gereksiz kullanımı
D) Özne-yüklem uyumsuzluğu
E) Tamlama yanlışı
Metindeki anlatım bozukluğu nerede?
Bu tür bir soruda dikkat etmemiz gereken unsurlar şunlardır:
1. Kelime Kullanımı ve Anlam Bağlantıları
“Bilgi övücüken bilgisizliği, yanlış övücüken kötülüğü” gibi ifadelerde dilin akışı bozulmaktadır. Burada “övücüken” ifadesi yerine daha anlamlı bir bağlantı kurmak gerekebilir. “Bilgi övücüken” tercihi metin içinde kullanılmaması gereken bir yapıdadır.
2. Özne ve Yüklem Uyumu
Metin içinde özne-yüklem arasında bir anlam kopukluğu bulunmamaktadır. Bu yüzden D seçeneği yanlış görülmektedir.
3. Kelimenin Gereksiz Kullanımı
Metindeki ifadeler ve dil akışı normal yapılırken gereksiz şekilde kullanılan kelimelerden dolayı bozukluk oluşmuş olabilir. Burada özellikle “övücüken” ifadelerinin kullanımı gereksiz ve anlam bakımından karmaşıklık yaratabilir.
4. Doğru Şık: C (Kelimenin Gereksiz Kullanımı)
Metindeki anlatım bozukluğu, kelimenin gereksiz kullanımı ile ilgilidir. “Bilgi övücüken bilgisizliği” ve “yanlış övücüken kötülüğü” gibi ifadeler, anlamsal olarak karmaşıklık yaratmakta ve gereksiz kelime kullanımına sebep olmaktadır.
Sonuç:
Sorunun doğru cevabı: C) Kelimenin gereksiz kullanımı
Eğer aklınıza başka bir sorunuz varsa, sormaktan çekinme! 
@Ilayda19
Ilayda19 tarafından paylaşılan soruda, anlatım bozukluğu hangi kısımda yer almaktadır?
Cevap:
Merhaba! Soruda paylaşılan metne bakıldığında, “Ama bu eleştirmen bugün Anadolu insanına dair midir?” cümlesinde bir anlatım bozukluğu bulunduğunu görüyoruz. Burada anlatılmak istenen şey “eleştiri” (yani metindeki düşünce veya yargılama), ancak cümlede “eleştirmen” (bu eleştiriyi yapan kişi) kelimesi kullanılmıştır. Dolayısıyla metinde “eleştirmen” yerine “eleştiri” sözcüğü gelmelidir. Bu, “Kelimenin yanlış anlamda kullanılması” (A şıkkı) türünden bir anlatım bozukluğudur.
Aşağıda detaylı bir inceleme, tablolar ve adım adım açıklama bulabilirsiniz.
İçindekiler (Table of Contents)
- Metnin İncelenmesi
- Soru ve Cevap Seçeneklerinin Tanımı
- Anlatım Bozukluğunun Oluştuğu Bölüm
- Hatanın Türü: “Kelimenin Yanlış Anlamda Kullanılması”
- Diğer Şıkların Kısa Değerlendirmesi
- Örnek Tablolar ve Açıklamalar
- Adım Adım Çözüm Yöntemi
- Sık Yapılan Anlatım Bozukluğu Hataları
- Özet ve Sonuç
1. Metnin İncelenmesi
Soruda yer alan görselde, 11. yüzyılda Yusuf Has Hacip tarafından kaleme alınan “Kutadgu Bilig” adlı eserdeki kimi eleştirilerin konu edildiği bir paragraf bulunmaktadır. Paragrafta, yazarın “akılsızlık, bilgisizlik, patavatsızlık, yönetimdeki kusurlar” gibi konulara değindiği ve bu yönleri ele aldığı vurgulanmaktadır.
Ancak paragrafın ilerleyen bir bölümünde, şu şekilde bir cümleyle karşılaşıyoruz:
“… devletin nasıl yönetmesi gerektiğini anlatırken yönetimde yapılan yanlışlıkları eleştirmektedir. Ama bu eleştirmen bugün Anadolu insanına dair midir? …”
Bu kullanım, metinde tutarsızlık yaratmaktadır. Çünkü “eleştirmen” sözcüğü “eleştiri” yerine kullanılmıştır.
2. Soru ve Cevap Seçeneklerinin Tanımı
Soruda, anlatım bozukluğunun hangi nedenle meydana geldiği soruluyor ve şu şıklar öğeye eklenmiştir (genellikle bu tür sorularda şu maddeler yer alır):
- Kelimenin yanlış anlamda kullanımı
- Kelimenin yanlış yerde kullanımı
- Kelimenin gereksiz kullanımı
- Özne-yüklem uyumsuzluğu
- Tamlama yanlışlığı
Sorunun tam metni şöyledir:
“Bu parçadaki anlatım bozukluğunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?”
3. Anlatım Bozukluğunun Oluştuğu Bölüm
Metinde sorunlu bölüm:
“Ama bu eleştirmen bugün Anadolu insanına dair midir?”
Buradaki “eleştirmen” sözcüğünün bağlamında, asıl kastedilen “eleştiri”nin kendisidir. Cümleyi anlamlı hâle getirmek için şu düzeltme yapılmalıdır:
“Ama bu eleştiri bugün Anadolu insanına dair midir?”
Dolayısıyla anlatım bozukluğuna yol açan kısım, söz konusu cümlenin öznesinde yer alan “eleştirmen” sözcüğünün hatalı tercihinden kaynaklanmaktadır.
4. Hatanın Türü: “Kelimenin Yanlış Anlamda Kullanılması”
Türkçede “eleştiri” sözcüğü bir düşünceyi, eseri veya durumu değerlendirme, artı ve eksilerini tarafsızca ya da farklı bir bakış açısıyla ortaya koyma işini ifade eder. İsim hâlinde kullanıldığında “bir metin, eser, davranış oluşu hakkında yargıda bulunmak” anlamına gelir.
Öte yandan “eleştirmen” sözcüğü, “eleştiri yapan kişi” anlamını taşır. Yani yazar, gazeteci, sanat eleştirmeni, edebiyat eleştirmeni gibi bu işi meslek veya uzmanlık alanı olarak icra eden kişileri betimler.
· “Bu eleştiri bugün Anadolu insanına dair midir?” → “eleştiri” nesnesine vurgu yapar.
· “Bu eleştirmen bugün Anadolu insanına dair midir?” → “eleştiri yapan kişi”ye vurgu yapar.
Bu metinde yazarın kastettiği, “eleştirinin bugüne de uyarlanıp uyarlanamayacağı” sorusudur. Dolayısıyla “eleştirmen” kullanılması yanlış anlam yüklemekte ve anlatım bozukluğuna neden olmaktadır.
5. Diğer Şıkların Kısa Değerlendirmesi
Metinde nokta atışı hatayı incelediğimizde, diğer şıkların kısa bir değerlendirmesi şu şekilde yapılabilir:
-
Kelimenin Yanlış Yerde Kullanımı
- Yanlış yerde kullanım, cümlenin devrik olması veya vurgunun bozukluğundan kaynaklı bir anlam karmaşası yaratır. Burada ise sorun, konumdan değil, sözcüğün doğrudan anlamından kaynaklanmaktadır.
-
Kelimenin Gereksiz Kullanımı
- Metinde “eleştirmen” sözcüğü hem yer açısından hem de anlam açısından uygunsuz. “Gereksiz kullanım” genellikle aynı anlamı taşıyan fazladan sözcük eklendiğinde ortaya çıkar. Burada ise fazladan değil, yanlış kelime kullanımı söz konusudur.
-
Özne-Yüklem Uyumsuzluğu
- Özne-yüklem uyumsuzluğu; kişi zamiri, tekillik-çoğulluk veya zaman uyuşmazlığı şeklinde görülür. Burada yüklem doğrudur, fakat öznenin doğru sözcük olmaması anlatım bozukluğu yaratmıştır. Özne ile yüklem arasında bir uyum değil, öznenin yanlış seçilmesi (anlam kayması) söz konusudur.
-
Tamlama Yanlışlığı
- Tamlama yanlışlığı, “kitap okuma saati” yerine “kitap okuma saatleri” gibi veya “öğrenci işleri” yerine “öğrencia işleri” gibi kullanım bozukluklarında görülür. Bu metinde böyle bir tamlama söz konusu değildir.
Sonuç olarak, doğru tanım “kelimenin yanlış anlamda kullanılması” olmaktadır.
6. Örnek Tablolar ve Açıklamalar
Aşağıdaki tablo, “eleştiri” ve “eleştirmen” kelimelerinin doğru ve yanlış kullanımlarını örneklemek amacıyla hazırlanmıştır:
| Kelime | Doğru Kullanım Örneği | Yanlış Kullanım Örneği |
|---|---|---|
| Eleştiri | “Eleştiriler, eserin tarihsel bağlamını derinlemesine ele alır.” | “Bu eleştiriler, şahsen eleştirmen gözlemlerimdir.” |
| Eleştirmen | “Ünlü bir sinema eleştirmeni, filmi oldukça başarısız buldu.” | “Bu eleştiri Anadolu insanına dair mi, yoksa eleştirmen mi?” |
Tablodaki ikinci sütunda doğru kullanım örnekleri, üçüncü sütunda ise yanlış veya anlamsal kayma içeren örnekler verilmiştir.
7. Adım Adım Çözüm Yöntemi
-
Metni Tam Olarak Oku
- Soruda geçen cümleleri başından sonuna kadar dikkatlice inceleyin.
-
Özne-Yüklem İlişkisine Bak
- Kimin ne yaptığı veya neyin nasıl olduğu sorusunu sorun. Burada “eleştirmen” mi bir fiil yapıyor, yoksa “eleştiri” mi betimleme konusu oluyor?
-
Kelime Seçimine Odaklan
- “Eleştiri” mi, “eleştirmen” mi? Sözcüğün anlamını ve bağlamını dikkate alın.
-
Cümlede Anlam Bütünlüğünü Sorgula
- “Bu eleştiri bugün Anadolu insanına dair midir?” cümlesi mantıklı. “Bu eleştirmen bugün Anadolu insanına dair midir?” ifadesi konuyu kişiselleştirir ve anlam değiştirir.
-
Sorudaki Seçenekleri Eleyin
- Anlatım bozukluğunun türü “A” mı, “B” mi, “C” mi, “D” mi, “E” mi? Hangi tür bozukluğa işaret ettiğini netleştirin. Burada anlam kayması var; özne seçimi hatalı.
-
Doğru Cevabı Gerekçelendirin
- Neden “kelimenin yanlış anlamda kullanımı” olduğunu yazılı olarak açıklayın.
8. Sık Yapılan Anlatım Bozukluğu Hataları
Türkçede en yaygın anlatım bozukluğu tipleri şunlardır:
-
Özne-Yüklem Uyumsuzluğu
- Kişi veya sayı (tekil-çoğul) farkından kaynaklanır: “Ben gidiyorsunuz.” gibi.
-
Kelimenin Yanlış Anlamda Kullanılması
- Bir sözcüğün cümlede taşıması gereken anlamı yerine başka bir anlamda kullanılması: “Bu masa çok sorumlu.” (yani sorumluluk masa için geçersiz bir anlamdır).
-
Yanlış Yerde Kullanılan Sözcük/Grup
- “Günün sonunda eve gidip yemek yaptım” yerine “Yemek yapıp günün sonunda eve gidiyorum” gibi sıralama bozuklukları.
-
Gereksiz Sözcük Kullanımı
- “Yukarı çıkmak” yerine “yukarıya doğru yukarı çıkmak” gibi tekrar veya fazlalıklar.
-
Deyim ve Atasözü Yanlışları
- “Dağ fare doğurdu” sözünün yerine yanlış bir deyim eklenmesi ya da deyimin yarım kullanılması.
-
Tamlama Yanlışlıkları
- “Okul müdürü yardımcısı” yerine “Okul müdürü yardımcısının” gibi tamlamanın yanlış çekimlenmesi veya sırasının bozulması.
Bu örnekler genel hatlarıyla anlatım bozukluklarının nedenlerini özetler.
9. Özet ve Sonuç
- Soru metninde, “eleştirmen” yerine “eleştiri” sözcüğünün kullanılması gerekirken, anlam hatası yapılmıştır.
- Bu hata, “kelimenin yanlış anlamda kullanılması” şeklinde tanımlanır.
- Cümledeki özne aslında “eleştiri” (yani metnin içeriği) olması gerekirken, yanlışlıkla “eleştirmen” (bu eleştiriyi yapan kişi) yazılarak okurun zihninde anlam karışıklığına yol açılmıştır.
Özet Tablo
| Ana Hata | Hatanın Sebebi | Doğru Kullanım |
|---|---|---|
| “Ama bu eleştirmen bugün Anadolu insanına dair midir?” | Kelimenin yanlış anlamda kullanılması | “Ama bu eleştiri bugün Anadolu insanına dair midir?” |
Bu tablo, sorudaki anlatım bozukluğunun özetini sunar.
Uzun lafın kısası, metindeki “eleştirmen” yerine “eleştiri” sözcüğünün kullanılmaması, anlatım bozukluğunun kaynağı olarak göze çarpmaktadır. Dolayısıyla doğru cevap “A) Kelimenin yanlış anlamda kullanımı” şeklindedir.
Soru: Bu parçadaki anlatım bozukluğu nerede ve nedeni nedir?
Yanıt:
Metinde, “Yusuf Has Hacip … devleti nasıl yönetmesi gerektiğini anlatırken yapılan yanlışlıkları eleştirmektedir.” biçiminde bir ifade yer alıyor. Burada “yönetmek” ile “yönetim” kavramları karıştığı için anlam akışı bozulmuş, sözcük kullanımı yanlış bir yerde/biçimde yapılmıştır. Bu durum, “Kelimenin yanlış yerde kullanımı” (seçeneklerde genellikle B) başlığı altında değerlendirilen bir anlatım bozukluğudur.
Örneğin cümle,
“Yusuf Has Hacip … devleti nasıl yönetmek gerektiğini anlatırken, yönetimde (yönetmede) yapılan yanlışlıkları eleştirmektedir.”
şeklinde düzenlense anlatım bozukluğu ortadan kalkar. Yanlış yerde veya yanlış biçimde kullanılan “yönetmek / yönetimde” ifadesi yüzünden cümle, “kelimenin yanlış kullanımı”na dayalı anlatım bozukluğuna yol açmıştır.