320 kök dışına nasıl çıkar?
Cevap:
İçindekiler
1. Kökten Çıkarma Nedir?
Bir sayının karekök, küpkök gibi ifadelerle yazılması durumunda, kök içerisindeki sayının mümkün olduğunca basitleştirilmesi işlemine “kökten çıkarma” veya “kök sadeleştirme” denir. Özellikle karekök (√) söz konusu olduğunda, kök içerisinde bulunan sayının çarpanlarını ayırıp mükemmel kareleri (örneğin 4, 9, 16, 25, 36, 49, 64, 81, 100 vb.) dışarı çıkarmak amaçlanır.
Karekök içindeki sayıyı en sade hâle getirmek, hem işlem yapmayı kolaylaştırır hem de ifadenin anlaşılmasını sağlar.
2. Temel Terimler
- Karekök (√): Bir sayının kendisiyle çarpıldığında orijinal sayıyı veren değerdir.
- Mükemmel Kare: 4 (2²), 9 (3²), 16 (4²), 25 (5²), 36 (6²) gibi tam kare olan sayılardır.
- Kökten Çıkarma/Sadeleştirme: Kök içindeki sayıyı, çarpanlarından mükemmel kareleri dışarı çıkarma işlemidir.
- Asal Çarpanlarına Ayırma: Bir sayıyı, asal sayıların (2, 3, 5, 7, 11 vb.) çarpımı şeklinde ifade etme işlemidir.
3. 320’yi Kök Dışına Çıkarma Adımları
Adım 1: 320’nin Asal Çarpanlarını Bulma
Öncelikle 320’yi asal çarpanlarına ayıralım.
- 320, 2’nin katıdır. Detaylı şekilde:
320 ÷ 2 = 160
160 ÷ 2 = 80
80 ÷ 2 = 40
40 ÷ 2 = 20
20 ÷ 2 = 10
10 ÷ 2 = 5
5 ÷ 5 = 1
Bu adımlardan sonra görüyoruz ki 320 sayısı, 2⁶ * 5 şeklinde ifade edilir. Çünkü:
$
320 = 2^6 \times 5
$
- 2⁶ = 64
- 64 × 5 = 320
Adım 2: Kök İçindeki Mükemmel Kareleri Belirleme
Karekökün içindeki sayıları, mükemmel kare olarak ayırmaya çalışırız. Asal çarpanları yöntemiyle 320 = 2⁶ * 5 dedik. Buradaki 2⁶ (yani 64) başlı başına bir mükemmel kare değildir ama 2⁴ (16) veya 2² (4) türünden faktörleri dışarı çıkarabiliriz.
- 2⁶ = (2²) × (2⁴) = 4 × 16 = 64’tür. Burada 2⁶’yı 16 × 4 olarak görmemiz de mümkündür. Ancak yaygın kullanımda, 64 = 8² başlı başına mükemmel kare olmadığı için iki adımda ayrıştırmak gerekebilir. En pratik yöntem:
- 2⁶ = (2²) × (2⁴) = 4 × 16
- 4 (2²) ve 16 (4²) ikisi de mükemmel karedir.
Adım 3: Kök Dışına Çıkarma İşlemi
Kök içerisindeki 320’yi asal çarpanlara böldükten sonra şunu yazarız:
$
\sqrt{320}
\sqrt{2^6 \times 5}
$
2⁶’nın içinden şöyle büyükçe bir tam kare çıkarmaya çalışalım:
- 2⁴ = 16 tam karedir (4²). Geriye 2² (yani 4) kalır ki o da tam karedir. Ancak kolayca ifade etmek için genelde 2⁶’yı 2⁴ (16) ve 2² (4) şeklinde ikiye ayırmayı tercih edebiliriz. Fakat esas pratik yaklaşım:
- 2⁶ = (2³)² = 8² = 64 (ama 64 tam kareye denk gelmez diye düşünebilirsiniz, aslında 64 = 8², tam kare. Dolayısıyla 64 bir tam karedir, hatalı düşünmemek gerek. 8² = 64’tür ve tam karedir!
O hâlde 320 = 2⁶ × 5 = 64 × 5. Buradaki 64 aslında 8² olduğu için dışarı 8 olarak çıkar. Kalan (5) kök içinde kalır.
Bu şekilde:
$
\sqrt{320} = \sqrt{64 \times 5} = \sqrt{64} \times \sqrt{5} = 8 \sqrt{5}
$
Dolayısıyla 320, karekök dışına 8 olarak çıkar, kök içinde 5 kalır.
4. Örnekler ve Ek Açıklamalar
- Örnek 1: √200’ü sadeleştirelim. 200 = 100 × 2 = (10²) × 2. Dışarı 10, içeride 2 kalır: √200 = 10√2.
- Örnek 2: √72. 72 = 36 × 2 (36 = 6²). Dışarı 6, içeride 2 kalır: √72 = 6√2.
- Kök Dışına Çıkarma Kolaylığı: Bu yöntem, cebirsel ifadelerde ya da denklemlerde köklü ifadelerle uğraşırken elzemdir. Daha sade ifadeler, hem hesaplamaları hem de karşılaştırmaları kolaylaştırır.
5. Tablo ile Özet
Aşağıda kök sadeleştirme sürecini özetleyen bir tablo bulunmaktadır:
| Adım | İşlem | Sonuç |
|---|---|---|
| 1. Asal Çarpanlara Ayırma | 320 → 2⁶ × 5 | 320 = 2⁶ × 5 |
| 2. Mükemmel Kareyi Belirleme | 2⁶ (64) mükemmel kare (8²) ve 5 dışarı çıkamıyor | 64 (8²) ve 5 |
| 3. Kök Dışına Çıkarma | √(64 × 5) = √64 × √5 | 8√5 |
| 4. Sade İfade Elde Etme | 8√5 | 8, kök içerisinde 5 |
| 5. Kontrol ve Doğrulama | (8√5)² = 64 × 5 = 320 | İşlem doğru |
Bu tabloyu takip ederek 320 sayısının karekökünün 8√5 olarak yazıldığını hızlıca görebilirsiniz.
6. Özet ve Sonuç
- Kök sadeleştirme, karekök içerisinde bulunan sayıları mükemmel kare çarpanları yardımıyla kök dışına çıkarmayı amaçlayan bir işlemdir.
- 320 gibi büyük sayılar için en güvenilir yöntem, önce asal çarpanlara ayırmak, sonra en büyük mükemmel kareyi tespit edip o kareyi kök dışına kat sayı olarak çıkarmaktır.
- 320 sayısının karekökü 8√5 şeklinde sadeleştirilir; çünkü:
- 320 = 64 × 5
- 64 = 8²
- Dolayısıyla √320 = √(64 × 5) = 8√5.
Bu yöntem, matematiksel işlemler sırasında sadeleştirilmiş ifadelere ihtiyaç duyulduğunda büyük kolaylık sağlar. 8√5, kök içi sadeleştirilmiş en basit ifadedir.
Kısa Özet: √320 = 8√5.