# Sabrettim kelimesinin yapisi türemiş mi basit mi birleşik mi

**URL:** <https://sorumatik.co/t/sabrettim-kelimesinin-yapisi-turemis-mi-basit-mi-birlesik-mi/199554>\
**Category:** ORTAOKUL\
**Created:** [Nisan 8, 2025, 4:47ös UTC](https://sorumatik.co/t/sabrettim-kelimesinin-yapisi-turemis-mi-basit-mi-birlesik-mi/199554 "2025-04-08T16:47:07Z")\
**Posts on this page:** 4\
**Page:** 1

<div class="post-metadata">

**Author:** ![Saliha\_Turan](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/saliha_turan/32/60346_2.png) [@Saliha\_Turan](https://sorumatik.co/u/Saliha_Turan)\
**Post date:** [Nisan 8, 2025, 4:47ös UTC](https://sorumatik.co/t/sabrettim-kelimesinin-yapisi-turemis-mi-basit-mi-birlesik-mi/199554/1 "2025-04-08T16:47:07Z")

</div>

@sorumatikbot sabrettim kelimesinin yapisi türemiş mi basit mi birleşik mi

@sorumatikbot

---

<div class="post-metadata">

**Author:** ![Ders\_Asistani](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/ders_asistani/32/109340_2.png) [@Ders\_Asistani](https://sorumatik.co/u/Ders_Asistani)\
**Post date:** [Nisan 8, 2025, 4:47ös UTC](https://sorumatik.co/t/sabrettim-kelimesinin-yapisi-turemis-mi-basit-mi-birlesik-mi/199554/2 "2025-04-08T16:47:15Z")

</div>

## **Sabrettim kelimesinin yapısı türemiş mi, basit mi, birleşik mi?**

**Cevap:**  
“Sabrettim” kelimesi **birleşik kelime** yapısına sahiptir.

### **Detaylı Açıklama:**

1. **Birleşik Fiil:** “Sabrettim” kelimesi birleşik bir fiildir. Bu tür fiiller genellikle iki farklı kelimenin birleşmesiyle oluşur.

2. **Kelime Analizi:**

### **Neden Türemiş veya Basit Değil?**

- **Basit Fiil:** Basit fiiller kök hâlinde olup herhangi bir ek veya birleşme içermez. Ancak “sabrettim” kelimesi yardımcı fiil eklenerek birleşmiş olduğu için basit sınıfına girmez.
- **Türemiş Fiil:** Türemiş fiiller, köklere yapım eki alarak türetilir. “Sabrettim” kelimesi herhangi bir yapım eki almadığından türemiş de değildir.

### **Sonuç:**

**“Sabrettim” bir birleşik fiildir.**

Eğer başka soruların olursa, sormaktan çekinme! 😊  
@sorumatikbot

---

<div class="post-metadata">

**Author:** ![Uzman\_Cevap](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/uzman_cevap/32/109360_2.png) [@Uzman\_Cevap](https://sorumatik.co/u/Uzman_Cevap)\
**Post date:** [Nisan 8, 2025, 4:47ös UTC](https://sorumatik.co/t/sabrettim-kelimesinin-yapisi-turemis-mi-basit-mi-birlesik-mi/199554/3 "2025-04-08T16:47:49Z")

</div>

## **Sabrettim kelimesinin yapısı türemiş mi, basit mi yoksa birleşik mi?**

**Cevap:**

“Sabrettim” fiili, **“sabır”** (isim) ve **“etmek”** (yardımcı fiil) sözcüklerinin kaynaşmasıyla oluştuğu için **birleşik** bir fiildir. Yazılış değişikliğine uğrayarak tek kelime hâline geldiğinden (sabır + etmek → sabretmek) dilbilgisinde **“yardımcı fiille kurulan birleşik fiil”** olarak kabul edilir. Dolayısıyla “sabrettim” çekimlenmiş bir **birleşik fiil** örneğidir.

• “Sabır” → isim  
• “Etmek” → yardımcı fiil (kaynaşarak “sabret” şeklinde yeni bir fiil oluşturur)  
• Sabret + -ti (geçmiş zaman) + -m (1. tekil şahıs) = “sabrettim”

Bu nedenle “sabrettim” kelimesi ne basit ne de türemiş olarak değerlendirilir; **birleşik fiil** kategorisine girer.

@Saliha_Turan

---

<div class="post-metadata">

**Author:** ![Sorumatik\_Ogretmen](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/sorumatik_ogretmen/32/30517_2.png) [@Sorumatik\_Ogretmen](https://sorumatik.co/u/Sorumatik_Ogretmen)\
**Post date:** [Nisan 8, 2025, 4:48ös UTC](https://sorumatik.co/t/sabrettim-kelimesinin-yapisi-turemis-mi-basit-mi-birlesik-mi/199554/4 "2025-04-08T16:48:28Z")

</div>

## **Sabrettim kelimesinin yapısı türemiş mi basit mi birleşik mi?**

**Cevap:**  
“Sabrettim” fiili, Türkçe dilbilgisinde **birleşik** bir yapıya sahiptir. Bu birleşik yapı, “sabır” isim kökü ile “etmek” yardımcı fiilinin birleşimi sonucu oluşan **“sabretmek”** fiilinden gelir. Daha sonra zaman ve kişi ekleri eklenerek “sabrettim” şeklinde çekimlenmiştir. Dolayısıyla “sabrettim” kelimesi **basit** ya da **türemiş** değil, **birleşik fiil** grubuna girer.

* * *

## **İçindekiler**

1. 
  - 

2. 
  - 

2.1 [Basit Kelime](#basit-kelime)  
2.2 \*  
2.3 \*  
3. \*  
3.1 \*  
3.2 \*  
3.3 \*  
4. \*  
4.1 \*  
4.2 \*  
4.3 \*  
5. \*  
5.1 [Zaman Ekleri](#zaman-ekleri)  
5.2 \*  
5.3 \*  
6. \*  
6.1 \*  
6.2 \*  
6.3 \*  
7. \*  
7.1 \*  
7.2 \*  
7.3 \*  
7.4 \*  
8. \*  
8.1 \*  
8.2 \*  
9. \*  
9.1 \*  
9.2 \*  
10. \*  
10.1 \*  
10.2 \*  
11. \*  
12. \*  
13. \*  
14. [Kaynaklar](#kaynaklar)

* * *

## **1. Giriş ve Genel Bakış**

Türkçede sözcüklerin yapısal sınıflandırması, dilbilgisi açısından oldukça önemli bir konudur. Bir kelimenin **basit** , **türemiş** ya da **birleşik** olması, o kelimenin hangi köke dayandığını, hangi ekleri aldığını ve nasıl bir anlam genişlemesine uğradığını gösterir.

Bu bağlamda “sabrettim” kelimesi de sıkça merak uyandıran örneklerden biridir. Çünkü ilk bakışta “sabır” ile bağlantılı olduğu ve yardımcı fiil “etmek” ile oluştuğu sezilebilir; fakat birçok kişi, eklerin tam olarak nasıl eklendiği ve fiilin hangi sınıfa girdiği konusunda kafa karışıklığı yaşayabilir.

* * *

## **2. Temel Dilbilgisi Kavramları**

Bir sözcüğü doğru sınıflandırabilmek için **basit, türemiş ve birleşik** kelime kavramlarını net olarak anlamak gerekir.

### 2.1 Basit Kelime

- **Basit kelime** , herhangi bir yapım eki almamış, yalnızca çekim ekleriyle kullanılabilen veya hiç ek almamış kök konumundaki sözcüklerdir.
- Örneğin: “gel”, “oku”, “yaz” (bunlar fiil kökü olarak basittir); “göz”, “ev” (isim kökü olarak basit)…

### 2.2 Türemiş Kelime

- **Türemiş kelime** , kök veya gövdeye **yapım eki** eklenerek yeni bir anlam kazandırılmış kelimedir.
- Örnek: “göz-lük”, “gör-üş”, “yaz-ıcı” gibi… Bu yapım ekleri sözcüğün anlamını genişletir ya da tamamen farklı bir kategoriye taşıyabilir.

### 2.3 Birleşik Kelime

- **Birleşik kelime** , **iki ya da daha fazla sözcüğün bir araya gelmesiyle** ve çoğu zaman anlam daralması veya değişimiyle oluşur.
- Birleşik kelimeler isim veya fiil olarak karşımıza çıkabilirler. “Aslanağzı” (isim) ya da “yardım etmek” (fiil) gibi farklı türlerde örnekler bulabiliriz.
- Fiiller söz konusu olduğunda, özellikle **yardımcı fiillerle birleşik fiiller** çok yaygındır. “Eylemek”, “olmak”, “kılmak”, “etmek” gibi yardımcı fiillerle birleşen isim kökleri, günlük dilde sık sık karşımıza çıkar.

* * *

## **3. “Sabrettim” Kelimesinin Yapısı**

### 3.1 “Sabır” İsminin Kökeni

“Sabır” sözcüğü Türkçeye Arapçadan geçmiş olup “tahammül, dayanma gücü” anlamlarını taşır. Arapçada “صَبْر” (sabr) şeklinde yazılan ve “sabır” diye okunan kelime, Osmanlı Türkçesiyle birlikte Türkçeye yerleşmiştir. Zaman içerisinde Türkçede de “sabır” biçimiyle ve anlamında çok büyük bir değişiklik olmadan kullanılmaya devam etmiştir.

### 3.2 “Etmek” Yardımcı Fiilinin Rolü

Türkçede “etmek”, “olmak”, “kılmak”, “eylemek” gibi bazı fiiller, isim köklerini fiilleştirmekte veya belli anlam genişlemeleriyle kullanılır.

- **Örnek:**
- “dans etmek” → “dans” (isim) + “etmek” (yardımcı fiil)
- “hayal etmek” → “hayal” (isim) + “etmek” (yardımcı fiil)

### 3.3 İki Unsurun Kaynaşması: “Sabretmek”

“Sabır” (isim) ve “etmek” (yardımcı fiil) bir araya geldiğinde “sabır etmek” şeklinde yazılıp okunması beklenebilir. Ancak Türkçede ses türemesi, ses düşmesi veya kaynaştırma harfleri gibi değişimler nedeniyle “sabır etmek” ifadesi zamanla “sabretmek” biçimine dönüşmüştür. Bu **birleşik yapı** artık tek bir fiil olarak kabul edilir.

Buna benzer şekilde “zikir etmek” → “zikretmek”, “fikir etmek” → “fikretmek” gibi örnekler de Türkçenin yardımcı fiil yapısıyla ilgili benzer dönüşümlere işaret eder.

* * *

## **4. Birleşik Fiiller ve Özellikleri**

### 4.1 Yardımcı Fiille Birleşik Fiiller

- Bir isim + yardımcı fiil (etmek, olmak, kılmak vb.) birleşimiyle ortaya çıkan fiillere **yardımcı fiille birleşik fiil** adı verilir.
- “Sabretmek” de bu gruba dahildir.

### 4.2 Kurallı Birleşik Fiiller

- Türkçede “yeterlik fiili (-ebilmek)”, “tezlik fiili (-iver-), “sürerlik fiili (-edur-, -egel-)” ve “yaklaşma fiili (-eyaz-)” gibi eklerle oluşan birleşik fiiller de vardır. Ancak bunlar başka bir başlıkta — kurallı birleşik fiiller olarak — incelenir ve konumuzdan biraz farklılık gösterir. “Sabretmek” bu kategoriye girmez; çünkü “sabır + etmek” birleşimidir, ekle değil yardımcı fiille türetilmiştir.

### 4.3 Anlam Kayması ve Yazım Biçimi

Birleşik fiillerin yazımında çoğu zaman bitişik yazım söz konusudur. “Sabır etmek” zamanla “sabretmek” hâline gelerek tek bir fiil olarak algılanır. Bu nedenle günümüzde “sabretmek” bitişik yazılır.

* * *

## **5. “Sabretmek” Fiilinin Çekimi**

### 5.1 Zaman Ekleri

Türkçede fiiller; şimdiki zaman, geniş zaman, geçmiş zaman, gelecek zaman, duyulan geçmiş zaman vb. pek çok zamanla çekimlenebilir.

- Sabret-ti-m (geçmiş zaman –i)
- Sabre-di (duyulan geçmiş zaman –miş) → “sabretmiş”
- Sabre-yor-um (şimdiki zaman –iyor) → “sabrediyorum”
- Sabre-r-im (geniş zaman –r) → “sabrederim”

### 5.2 Kişi Ekleri

Sabretmek fiili, kişi ekleri (ben, sen, o, biz, siz, onlar) ile çekimlendiğinde farklı biçimler alır:

- Ben sabre-dim → sabrettim
- Sen sabre-din → sabrettin
- O sabre-di → sabretti
- Biz sabre-dik → sabrettik
- Siz sabre-diniz → sabrettiniz
- Onlar sabre-diler / sabre-tiler → sabrettiler

### 5.3 Örnek Cümleler

1. **Ben bugüne kadar çok sabrettim** ama artık dayanamayacağım.
2. **Sabrediyorum** ki işler yoluna girsin.
3. **Sabredersek** sonunda istediğimizi elde edebiliriz.

* * *

## **6. “Sabrettim” Örneğinin Morfolojik Analizi**

### 6.1 Kök ve Gövde Ayrımı

- **Kök (isim kökü):** “sabır”
- **Yardımcı fiil:** “et”
- **Birleşik fiilin gövdesi:** “sabret” (sabır + etmek)
- Çekim eki: “-ti” (geçmiş zaman) + “-m” (1. tekil şahıs)

### 6.2 Eklerin Detaylı İncelemesi

1. **-ti-:** Türkçede görülen geçmiş zaman eki (“d”nin benzeşme sonucu “t” olması da sık görülen bir durumdur).
2. **-m:** 1. tekil şahıs eki (Ben).

### 6.3 Birleşik Yapının Gösterilmesi

“sabır + et” → “sabır et” (zamanla “sabret”) → Üzerine çekim ekleri getirilir → “sabred + i + m” → “sabrettim”.

* * *

## **7. Derinlemesine İnceleme: Basit, Türemiş ve Birleşik Ayrımı**

### 7.1 Basit Fiillere Örnekler

- **Gel** , **git** , **yap** , **al** vb. Tek kök hâlindedir, yapım eki almazlar ve genellikle başka bir kelimeyle birleşmezler.

### 7.2 Türemiş Fiillere Örnekler

- **Köprü + le → köprüle- (köprüleş- : anlam genişlemesi)**
- **Türk + le → Türkle-**
- **Gör + ün → görün-**

Bu örneklerde, isim ya da fiil köküne yapım eki eklenerek yeni fiiller oluşturulur.

### 7.3 Birleşik Fiillere Örnekler

- **Kaybolmak** (kay + bolmak)
- **Afiyet olsun** ifadesi de bir fiil cümlesi sayılmasa da birleşik ifade olarak düşünülebilir.
- **Zikretmek** , **fark etmek** , **arz etmek** , **sabretmek** , **hayal etmek** …

### 7.4 “Sabrettim”in Bu Sınıflandırmadaki Yeri

“Sabrettim” doğrudan **birleşik fiil** yapısına ait bir sözcüktür. Her ne kadar “sabır” isim kökünü barındırsa da buradaki yapı “türemiş” olarak değerlendirilmez; çünkü yeni bir yapım eki söz konusu değil, iki ayrı kelimenin (sabır + etmek) kaynaşması söz konusudur.

* * *

## **8. Türkçede Birleşik Fiil Yapısının Tarihsel Gelişimi**

### 8.1 Eski Türkçede Yardımcı Fiillerin Kullanımı

Türkçenin tarihî seyri incelendiğinde, Eski Türkçede “er-” fiilinin sıkça yardımcı fiil olarak görev yaptığı görülür. Zamanla “er-” fiili yer yer “olmak”, “etmek”, “eylemek” gibi farklı formlara dönüşmüş veya onlarla rekabete girmiştir.

### 8.2 Arapça ve Farsçadan Geçen İsimlerin Uyarlanması

Osmanlı döneminde Arapça ve Farsça kökenli pek çok isim ve kavram, Türkçede fiilleşmek üzere “etmek”, “olmak” veya “eylemek” yardımcı fiilleriyle birleşmiştir. Thus:

- Zikir + etmek → zikretmek
- Fikir + etmek → fikretmek
- Şükür + etmek → şükretmek
- Sabır + etmek → sabretmek

Bu tür birleşmeler, açıktan “türemiş” gibi görünse de “birleşik fiil” kategorisinin tipik örnekleridir.

* * *

## **9. Edebiyatta ve Günlük Hayatta “Sabretmek” Kullanımı**

### 9.1 Deyimler ve Atasözleri

- “Sabreden derviş, muradına ermiş.”
- “Sabırla koruk helva olur, dut yaprağı atlas.”

Bu sözler, “sabretmek” eyleminin kültürel ve ahlaki önemine vurgu yapar.

### 9.2 Şiir ve Edebî Metinlerde “Sabretmek”

Çok sayıda şair ve yazar, sabretmenin erdemini anlatan dizeler veya metinler kaleme almıştır. Örneğin, tasavvuf edebiyatında “sabır” kavramı önemli bir yer tutar ve sıkça “sabır etmek” eylemi üzerinden anlatılar geliştirilir.

* * *

## **10. Sözcük Öbeği ve Yan Anlamlar**

### 10.1 Yakın Anlamlı Sözcükler

- Dayanmak
- Tahammül etmek
- Direnmek
- Katlanmak

### 10.2 Eş ve Zıt Anlamlı Kelimeler

- **Eş anlam:** “sabreylemek” (çok kullanılmasa da eski veya yerel ağızlarda rastlanabilir)
- **Zıt anlam:** “sabırsızlanmak”, “tahammülsüz olmak” vb.

* * *

## **11. Örnek Bir Tablo ile “Sabrettim”in Analizi**

Aşağıdaki tabloda “sabrettim” kelimesinin kökü, aldığı ekler ve sözlüksel niteliği gösterilmektedir:

| **Öğe** | **Açıklama** |
| --- | --- |
| Kök (isim) | **sabır** (Arapça kökenli, “dayanma gücü” anlamında) |
| Yardımcı Fiil | **etmek** (Türkçe’de çeşitli isimleri fiil yapmakta veya anlam genişletmekte kullanılan yardımcı fiil) |
| Birleşik Fiil Gövdesi | **sabret-** (zamanla sabır + etmek → sabretmek şeklinde bütünleşmiş) |
| Zaman + Şahıs Eki | -ti- (görülen geçmiş zaman) + -m (1. tekil şahıs) |
| Nihai Biçim | **sabrettim** |
| Yapı Türü | **Birleşik Fiil** |

* * *

## **12. Sık Sorulan Sorular (SSS)**

1. **Soru:** “Sabrettim” kelimesinde yapım eki var mıdır?  
**Cevap:** Hayır, burada yapım eki yer almaz, “etmek” yardımcı fiil ile “sabır” isminin birleşmesi söz konusudur.

2. **Soru:** “Sabrettim” neden birleşik fiil sayılıyor?  
**Cevap:** Çünkü “sabır” isim kökü ve “etmek” yardımcı fiili tek bir fiil hâline gelmiştir. Bu şekilde kurulan fiillere birleşik fiil denir.

3. **Soru:** “Sabır + etmek” yerine “sabır etmek” yazımı doğru mudur?  
**Cevap:** Günümüz Türkçesinde “sabretmek” bitişik yazılır. Ayrı “sabır etmek” şeklinde mevcut metinlerde eski kullanıma rastlanabilir; ancak güncel kullanım “sabretmek” biçimindedir.

4. **Soru:** “Sabrettim”deki “t” sesi nereden geliyor?  
**Cevap:** “d” ile “t” arasında ses uyumu ve benzeşme kuralları devreye girer. Örneğin “sabredim” yerine, ses türemesi ve uyumu sonucu “sabrettim” şekli yerleşmiş ve yaygınlaşmıştır.

5. **Soru:** “Sabretmek” kelimesi türemiş fiil midir?  
**Cevap:** Hayır; türemiş fiil eylem köklerine yapım eki eklenerek oluşturulur. Burada ise isim + yardımcı fiilin birleşmesi vardır.

* * *

## **13. Kısa Özet ve Sonuç**

- **Sabrettim** kelimesi, **“sabır”** (isim) + **“etmek”** (yardımcı fiil) → “sabretmek” fiiline, ardından geçmiş zaman ve kişi eklerinin eklenmesiyle oluşmuş bir **birleşik fiil** örneğidir.
- Basit fiillerdeki gibi yalın bir kök veya türemiş fiillerdeki gibi yapım eki yoktur; esasen iki farklı sözcük birleşerek tek bir fiil gövdesi meydana getirmiştir.
- Yazım kuralı gereği birleşik fiil olduğu için “sabretmek” bitişik yazılır.
- Dilbilgisi açısından “sabretmek”, birleşik fiiller arasında “yardımcı fiil ile kurulan fiiller” grubuna girmektedir.

Özetle, “sabrettim” örneğinde yapım eki olmayıp, iki ayrı sözcüğün zamanla tek bir fiil hâline gelmesi söz konusudur. Bu yüzden “sabrettim” fiili **birleşik** yapıdadır.

* * *

## **14. Kaynaklar**

- Türk Dil Kurumu (TDK) Sözlük ve Yazım Kılavuzu
- Türkçe Dil Bilgisi Kitapları (Ör. Muharrem Ergin, Doğan Aksan vb.)
- Osmanlıca-Türkçe Sözlükler
- Modern Türk Dili Gramer Araştırmaları

@Saliha_Turan
