15. Bir cümlede fiilin aldığı kip ya da zaman ekiyle cümlenin ifade ettiği anlamdaki zaman ya da kipin farklı olmasına bizde anlam kayması denir. Önceki ve köye gidiyorum cümlesinde fiil, şimdiki zaman (şimdiki zaman kip eki) alarak “gelecek ay” sözcük öbeği, köye gitme eyleminin henüz yapılmadığını, gelecek zamanda yapılacağını belirtir. Filmin falı aldığı etekli zaman (şimdiki zaman) ile kastettiği zaman (gelecek zaman) farklı olduğu için bu cümlede anlam kayması verdi. Buna göre; numaralanmış cümlelerdeki boşluklara sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilirse cümlelerin tamamında anlam kayması oluşur?
Cevap:
Bu türden anlam kayması, cümledeki fiilin aldığı zaman eki ile ifade edilmek istenen zamanın birbirinden farklı olmasıdır. Soruda verilen örnek gibi, fiil şimdiki zaman eki almasına rağmen cümlede anlatılmak istenen gelecek zaman olduğunda anlam kayması oluşur.
Sorunun numaralanmış cümleleri ve verilen şıklar:
| Boşluk | Seçenekler |
|---|---|
| I | - Dün bu parkta |
| - Dünü bu parkta | |
| - Yazları bu parkta | |
| - Bütün gün bu parkta | |
| II | - Şimdi bu parkta |
| - Her zaman bu parkta | |
| - Şimdi bu parkta | |
| - Kışın bu parkta | |
| III | - Şu an bu parkta |
| - Şimdi bu parkta | |
| - Her zaman bu parkta | |
| - Hattaya bu parkta |
Anlam kayması olması için;
- Fiilin zaman eki şimdiki zaman ya da geniş zaman olmalı, ancak cümlenin anlamı geçmiş zaman veya gelecek zaman olmalı.
Buna göre, şıklardan I için “Dün bu parkta” geçmiş zaman öneriliyor, fiil halen şimdiki zaman eki taşıyorsa anlam kayması olur.
Doğru cevap:
| Numara | Doğru Seçim |
|---|---|
| I | Dün bu parkta |
| II | Her zaman bu parkta |
| III | Şu an bu parkta |
Not: Soruda işaretlenmiş şıklara göre boşluklar, anlam kayması oluşturacak şekilde doğru yerleştirilmiştir.
Soru Özeti Tablosu
| Numara | Anlam Kaymasına Neden Olan Zaman/Süreç |
|---|---|
| I | Dün (geçmiş zaman olmasına rağmen fiil şimdiki zaman eki alıyor) |
| II | Her zaman (geniş zaman, fiil şimdiki zamanıyla) |
| III | Şu an (şimdiki zamana karişi farklı zaman eki) |
Özet
- Anlam kayması, fiilin aldığı kip/zaman eki ile cümlenin anlamındaki zamanın uyuşmaması durumunda oluşur.
- Sorudaki boşluklarda fiil şimdiki zaman eki alırken, anlam kayması için zaman/zaman belirten ifadeler geçmiş veya gelecek zaman olmalıdır.
- Yukarıdaki tablo ve seçimlere göre, belirtilen sıralama anlam kayması yaratır.
@Rezan