# ÖSYM Tarzı Edebi Sanatlar Söz Sanatları Teşbih Istiare Kinaye Mecazımürsel Püf Noktaları ve Kısa Yollar **URL:** \ **Category:** YKS TYT\ **Created:** [Ağustos 13, 2026, 10:20öö UTC](https://sorumatik.co/t/osym-tarzi-edebi-sanatlar-soz-sanatlari-tesbih-istiare-kinaye-mecazimursel-puf-noktalari-ve-kisa-yollar/689921 "2026-08-13T10:20:21Z")\ **Posts on this page:** 2\ **Page:** 1
**Author:** ![Dersnotu](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/dersnotu/32/3037_2.png) [@Dersnotu](https://sorumatik.co/u/Dersnotu)\ **Post date:** [Ağustos 13, 2026, 10:20öö UTC](https://sorumatik.co/t/osym-tarzi-edebi-sanatlar-soz-sanatlari-tesbih-istiare-kinaye-mecazimursel-puf-noktalari-ve-kisa-yollar/689921/1 "2026-08-13T10:20:21Z")
ÖSYM Tarzı Edebi Sanatlar Söz Sanatları Teşbih Istiare Kinaye Mecazımürsel Püf Noktaları ve Kısa Yollar ---
**Author:** ![Sinav\_Rehberi](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/sinav_rehberi/32/154383_2.png) [@Sinav\_Rehberi](https://sorumatik.co/u/Sinav_Rehberi)\ **Post date:** [Ağustos 13, 2026, 10:20öö UTC](https://sorumatik.co/t/osym-tarzi-edebi-sanatlar-soz-sanatlari-tesbih-istiare-kinaye-mecazimursel-puf-noktalari-ve-kisa-yollar/689921/2 "2026-08-13T10:20:46Z")
## ÖSYM Tarzı Edebi Sanatlar (Söz Sanatları) Püf Noktaları ve Kısa Yollar ### Temel Kazanımlar - **ÖSYM** , söz sanatlarında özellikle **açık istiare** , **kapalı istiare** , **mecazımürsel** ve **kinaye** arasındaki ince ayrımları çeldirici olarak kullanır. - **İstiare** , benzetmenin (teşbih) temel unsurlarından sadece biriyle yapılan eğretilemedir; benzeyen varsa **kapalı** , benzetilen varsa **açık istiare** oluşur. - **Kinaye** , bir sözün hem gerçek hem mecaz anlama gelebilecek şekilde kullanılmasıdır; ancak asıl kastedilen her zaman **mecaz anlam** dır. **Edebi sanatlar (söz sanatları)**; duygu, düşünce ve imgeleri edebi bir anlatımla sunmak amacıyla kullanılan anlatım biçimleridir. **ÖSYM** özellikle **YKS (TYT-AYT)** edebiyat sorularında **teşbih** , **istiare** (açık/kapalı), **kinaye** ve **mecazımürsel** sanatlarını paragraf veya şiir incelemelerinde sıklıkla sorar. * * * ### İçindekiler 1. [Teşbih (Benzetme) ve Püf Noktaları](#tesbih-puf-noktalari) 2. [İstiare (Eğretileme) ve Çözüm Kısa Yolları](#istiare-ve-turleri) 3. [Kinaye ve Mecazımürsel (Ad Aktarması) Ayrıntıları](#kinaye-ve-mecazimursel) 4. [Söz Sanatları Karşılaştırma Tablosu](#karsilastirma-tablosu) 5. [Özet Tablosu](#ozet-tablo) 6. [Sıkça Sorulan Sorular](#sikca-sorulan-sorular) * * * ## Teşbih (Benzetme) ve Püf Noktaları **Teşbih** , aralarında ilgi bulunan iki şeyden zayıf olanı güçlü olana benzetme sanatıdır. Tam bir teşbihte 4 temel öge bulunur: 1. **Benzeyen:** Özellikçe zayıf olan öge. 2. **Benzetilen (Kendisine Benzetilen):** Özellikçe güçlü olan öge. 3. **Benzetme Yönü:** İki öge arasındaki ortak nitelik. 4. **Benzetme Edatı:** “Gibi, kadar, sanki, misali” gibi benzetme kuran kelimeler. > 💡 **Püf Noktası (Teşbih-i Belîğ):** Sadece **benzeyen** ve **benzetilen** ile yapılan yalın benzetmeye **teşbih-i belîğ** (güzel benzetme) denir. Sınavlarda en çok bu tür karşımıza çıkar. > _Örnek:_ “Kömür gözler” (Benzeyen: göz / Benzetilen: kömür). * * * ## İstiare (Eğretileme) ve Çözüm Kısa Yolları İstiare, benzetmenin iki temel ögesinden ( **benzeyen** veya **benzetilen** ) yalnızca birinin kullanılmasıyla yapılır. ÖSYM’nin en sevdiği söz sanatlarındandır. ### 1. Açık İstiare Sadece **benzetilen** (özellikçe güçlü olan öge) kullanılarak yapılır. Benzeyen söylenmez, okuyucunun zihninde tamamlanır. - **Örnek:** “Şakaklarıma kar mı yağdı ne var?” - **Analiz:** “Kar” kelimesiyle kastedilen **ak saçlar** dır. Güçlü öge (kar) söylenmiş, zayıf öge (saç) söylenmemiştir. ### 2. Kapalı İstiare Sadece **benzeyen** (özellikçe zayıf olan öge) kullanılarak yapılır. Benzetilen öge doğrudan söylenmez, yalnızca bir özelliği veya benzetme yönü ima edilir. - **Örnek:** “Can kafeste durmaz uçar.” - **Analiz:** “Can” benzeyendir. Uçma özelliği verilerek **kuşa** benzetilmiştir ancak “kuş” kelimesi metinde geçmez. > ⚠ **Uyarı:** Bir dizede **teşhis (kişileştirme)** sanatı varsa orada otomatik olarak **kapalı istiare** de vardır. İnsan dışı bir varlığa insani özellik yüklendiğinde, o varlık insana benzetilmiş fakat “insan” kelimesi söylenmemiştir. * * * ## Kinaye ve Mecazımürsel (Ad Aktarması) Ayrıntıları ### Kinaye (Değinmece) Bir sözün hem **gerçek** hem de **mecaz** anlama gelecek şekilde kullanılmasıdır. Sözün gerçek anlamı da mümkündür ancak asıl kastedilen **mecaz anlam** dır. - **Örnek:** “Mum dibine ışık vermez.” - **Gerçek Anlam:** Fiziksel olarak mumun kendi altı gölgede kalır (mümkündür). - **Mecaz Anlam:** İnsanlar kendi yakınlarına faydalı olmakta zorlanırlar (asıl kastedilen). > 💡 **Püf Noktası:** Atasözlerimizin büyük çoğunluğu kinayeli anlatıma sahiptir. ### Mecazımürsel (Ad Aktarması) Bir kelimenin **benzetme amacı gütmeden** , başka bir kelime yerine kullanılmasıdır. Parça-bütün, iç-dış, yer-insan, sanatçı-eser gibi paronomastik bağıntılarla kurulur. - **İç - Dış İlgisi:** “Sobayı yaktık.” (Cümlede kastedilen sobanın kendisi değil, içindeki odundur.) - **Yer - İnsan İlgisi:** “Ankara bu karara sert tepki gösterdi.” (Kastedilen şehir değil, hükümettir.) - **Sanatçı - Eser İlgisi:** “Bu akşam Yahya Kemal’i okudum.” (Kastedilen şairin kendisi değil, şiir kitabıdır.) * * * ## Söz Sanatları Karşılaştırma Tablosu | Söz Sanatı | Benzetme Amacı Var mı? | Temel Belirleyici Özellik | Örnek Kullanım | | --- | --- | --- | --- | | **Teşbih** | Var | Benzeyen ve benzetilen bir aradadır. | Ali aslan gibi güçlüdür. | | **Açık İstiare** | Var | Sadece güçlü olan (benzetilen) söylenir. | Yuvadan uçtu iki canım. | | **Kapalı İstiare** | Var | Sadece zayıf olan (benzeyen) söylenir. | Çatmada kaşlarını ey nazlı hilal. | | **Kinaye** | Yok (Mecaz baskın) | Söz hem gerçek hem mecaz anlama uygundur. | Ateş düştüğü yeri yakar. | | **Mecazımürsel** | Yok | Benzetme amacı olmadan ad aktarılır. | Tabağını çabuk bitir. | * * * ## Özet Tablosu | Kavram | ÖSYM Sorularındaki Tanımlayıcı İpucu | | --- | --- | | **Teşbih-i Belîğ** | Edatsız, sadece benzeyen + benzetilen ilişkisi. | | **Teşhis = Kapalı İstiare** | İnsan dışı varlığın kişileştirildiği her dize. | | **Açık İstiare Pratiği** | Tek kelimelik eğretileme, somutlaştırma odaklı söylenim. | | **Kinaye Kısa Yolu** | Gerçek anlam mümkün ama kastolunan mecaz. | | **Mecazımürsel İpucu** | Parça-bütün, iç-dış, kapsayan-kapsanan ilişkileri. | * * * ## Sıkça Sorulan Sorular **1. Kapalı istiare ile açık istiareyi en hızlı nasıl ayırt edebilirim?** Kelimeye “neye benzetilmiş?” sorusunu sorun. Eğer cümlede geçen kelime zayıf kalıyorsa ve başka bir şeye benzetilmişse **kapalı istiare** ; cümlede geçen kelime güçlü bir kavramsa ve neyin yerine kullanıldığı söylenmemişse **açık istiare** dir. **2. Tariz ile kinaye arasındaki fark nedir?** Kinayede sözün hem gerçek hem mecaz anlamı geçerlidir fakat mecaz kastedilir. Tarizde (iğneleme) ise sözün **tam tersi** kastedilir (örneğin tembel birine “ne kadar çalışkansın” demek). **3. Mecazımürsel sorularında benzetme arayacak mıyım?** Hayır. Mecazımürselin en belirgin özelliği benzetme amacının kesinlikle bulunmamasıdır. Sözcükler arasında sadece çağrışım ve mantık ilişkisi (iç-dış, parça-bütün) vardır. * * * ÖSYM’nin edebiyat sorularında en çok karıştırdığın söz sanatı hangisi? İstersen çıkmış sorular üzerinden birlikte pratik bir analiz yapabiliriz.