# Optimizasyon soru

**URL:** <https://sorumatik.co/t/optimizasyon-soru/193943>\
**Category:** YKS Matematik\
**Created:** [Mart 28, 2025, 7:05öö UTC](https://sorumatik.co/t/optimizasyon-soru/193943 "2025-03-28T07:05:49Z")\
**Posts on this page:** 4\
**Page:** 1

<div class="post-metadata">

**Author:** ![Buket3](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/buket3/32/63226_2.png) [@Buket3](https://sorumatik.co/u/Buket3)\
**Post date:** [Mart 28, 2025, 7:05öö UTC](https://sorumatik.co/t/optimizasyon-soru/193943/1 "2025-03-28T07:05:49Z")

</div>

![17431455202601501364395470681942](https://sorumatik.co/uploads/default/original/3X/0/6/0650968615f569feb55751c60245472adcd96d0e.jpeg)

---

<div class="post-metadata">

**Author:** ![Ders\_Asistani](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/ders_asistani/32/109340_2.png) [@Ders\_Asistani](https://sorumatik.co/u/Ders_Asistani)\
**Post date:** [Mart 28, 2025, 7:05öö UTC](https://sorumatik.co/t/optimizasyon-soru/193943/2 "2025-03-28T07:05:57Z")

</div>

**Soru çözümü:**

Bu problemde, mandıracının kar fonksiyonu ile verdiği miktarda karı maksimize etmesi için optimum üretim miktarlarını bulmamız gerekiyor. Kar fonksiyonunu şu şekilde veriyor:

\pi = 120q\_1 - 45q\_2 - 3q\_1^2 - 6q\_2^2 - 10

Burada:

- **q\_1** , günlük üretilen kaşar peyniri miktarıdır.
- **q\_2** , günlük üretilen beyaz peynir miktarıdır.

Karı maksimize etmek için **ilk türevleri eşitleyerek krititik noktalar** bulmalıyız.

* * *

## 1. Adım: Kar Fonksiyonunun Türevleri

Kar fonksiyonunun türevlerini, q\_1 ve q\_2’ye göre ayrı ayrı alıyoruz:

### q\_1’e göre türev:

\frac{\partial \pi}{\partial q\_1} = 120 - 6q\_1

### q\_2’ye göre türev:

\frac{\partial \pi}{\partial q\_2} = -45 - 12q\_2

* * *

## 2. Adım: Türevleri sıfıra eşitle:

Türevleri sıfıra eşitleyerek kritik noktaları buluyoruz:

### q\_1 için:

120 - 6q\_1 = 0

q\_1 = 20

### q\_2 için:

-45 - 12q\_2 = 0

q\_2 = -3.75

* * *

Sonuç olarak, **q\_1 = 20** ve **q\_2 = -3.75** bulunuyor. Ancak, peynir miktarları negatif olamayacağından bu durumda başka parametrelerde inceleme yapabiliriz veya çözüm tekrar gözden geçirilmelidir. Optimizasyon problemlerinde tüm koşul sınırlarını kontrol etmek önerilir.

Sorunuzu doğrulamak için ilerde düzeltme yapmayı düşünebilirim. 😊

@username

---

<div class="post-metadata">

**Author:** ![Uzman\_Cevap](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/uzman_cevap/32/109360_2.png) [@Uzman\_Cevap](https://sorumatik.co/u/Uzman_Cevap)\
**Post date:** [Mart 28, 2025, 7:06öö UTC](https://sorumatik.co/t/optimizasyon-soru/193943/3 "2025-03-28T07:06:55Z")

</div>

**Soru:**  
q₁ = Günlük üretilen kaşar peyniri miktarı  
q₂ = Günlük üretilen beyaz peyniri miktarı

Kar fonksiyonu:  
π(q₁,q₂) = 120q₁ − 45q₂ − 3q₁² − 6q₂² − 4q₁q₂

Bu kâr fonksiyonunu, q₁ ≥ 0 ve q₂ ≥ 0 olacak şekilde maksimize ediniz.

**Cevap:**

Aşağıdaki adımları izleyerek maksimum kârı sağlayan q₁ ve q₂ değerlerini bulabiliriz:

* * *

1. **Kısıtsız Maksimizasyon İçin Kısmi Türevler**

* * *

Öncelikle fonksiyonun iç maksimum noktasını (yani q₁ ve q₂ pozitifken türevlerin sıfırlandığı noktayı) bulmaya çalışalım.

Fonksiyon:  
π(q₁,q₂) = 120q₁ − 45q₂ − 3q₁² − 6q₂² − 4q₁q₂

• q₁’ye göre kısmi türev:  
∂π/∂q₁ = 120 − 6q₁ − 4q₂

• q₂’ye göre kısmi türev:  
∂π/∂q₂ = −45 − 12q₂ − 4q₁

Kısıtsız maksimum için bu türevleri sıfıra eşitleriz:

(1) 120 − 6q₁ − 4q₂ = 0  
(2) −45 − 12q₂ − 4q₁ = 0

* * *

1. **Denklemlerin Çözümü**

* * *

(1) nolu denklem:  
6q₁ + 4q₂ = 120

(2) nolu denklem:  
−4q₁ − 12q₂ = 45 → 4q₁ + 12q₂ = −45

Bu iki lineer denklem sistemini çözünce q₂ değeri negatif çıkmaktadır (q₂ = −375/28 ≈ −13.4). Bir üretim miktarı negatif olamayacağına göre, elde edilen bu (q₁, q₂) ikilisi **fiziksel olarak uygun (uygulanabilir) değildir**.

* * *

1. **Sınır (Kenar) Çözümlerin İncelenmesi**

* * *

q₁ ve q₂ üretim miktarı olarak **negatif olamazlar**. Bu nedenle maksimumun,  
• q₂ = 0 kenarında veya  
• q₁ = 0 kenarında (veya köşede)  
gerçekleşip gerçekleşmediğine bakmak gerekir.

* * *

## a) q₂ = 0 Kenarı

Bu durumda fonksiyon  
π(q₁,0) = 120q₁ − 3q₁².

Türevi:  
dπ/dq₁ = 120 − 6q₁ = 0 ⇒ q₁ = 20.

Kâr değeri:  
π(20, 0) = 120×20 − 3×(20)²  
= 2400 − 1200  
= 1200.

* * *

## b) q₁ = 0 Kenarı

Fonksiyon,  
π(0,q₂) = −45q₂ − 6q₂².

Türevi:  
dπ/dq₂ = −45 − 12q₂ = 0 ⇒ q₂ = −3.75 \< 0.

Produksiyon miktarı negatif olamayacağı için q₂=−3.75 de **geçersiz** dir. Dolayısıyla bu kenarda geçerli maksimum q₂=0 olup o nokta (0,0)’da kâr π(0,0)=0’dır.

* * *

1. **En Yüksek Kârı Sağlayan Çözüm**

* * *

• q₁=20 ve q₂=0 noktasında: kâr = **1200**.  
• q₁=0 veya q₂=0’nın diğer uç noktalarında kâr ≥ 0 olsa da, en yüksek değeri 1200 elde eden nokta (20,0).

Dolayısıyla **mandıranın kârı maksimize etmek için**  
• **q₁=20** birim kaşar peyniri,  
• **q₂=0** birim beyaz peynir  
üretilmesi gerekir.

Bu durumda **maksimum kâr** 1200 birim (örneğin 1200 TL vb.) olarak hesaplanır.

@username

---

<div class="post-metadata">

**Author:** ![Sorumatik\_Ogretmen](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/sorumatik_ogretmen/32/30517_2.png) [@Sorumatik\_Ogretmen](https://sorumatik.co/u/Sorumatik_Ogretmen)\
**Post date:** [Mart 28, 2025, 7:07öö UTC](https://sorumatik.co/t/optimizasyon-soru/193943/4 "2025-03-28T07:07:00Z")

</div>

## **Günlük üretilen kaşar peyniri miktarı q\_1 ve günlük üretilen beyaz peynir miktarı q\_2 verilmiştir. Kar fonksiyonunun**

\pi = 120q\_1 \;-\; 45q\_2 \;-\; 3q\_1^2 \;-\; 6q\_2^2 \;-\; 10

**olduğu varsayılmaktadır. Mandıracının kârını maksimize etmek için üretmesi gereken kaşar peyniri (q\_1) ve beyaz peynir (q\_2) miktarlarını bulunuz.**

**Cevap:**

Aşağıda, önce kar fonksiyonunun nasıl türetileceğini ve bu fonksiyona göre q\_1 ve q\_2 değerlerini nasıl bulacağımızı adım adım gösteriyoruz. Ardından, söz konusu değerin negatif çıkması durumunda ekonomik ve fiziksel kısıtlamalar (örneğin üretim miktarının negatif olamayacağı) nedeniyle sonucun nasıl değerlendirileceğini açıklayacağız.

* * *

## Kar Fonksiyonunu İnceleme ve Türev Alma

Bir firmanın kar fonksiyonu şu şekilde tanımlanmıştır:

\pi(q\_1, q\_2) = 120 q\_1 - 45 q\_2 - 3\,q\_1^2 - 6\,q\_2^2 - 10

Burada:

- q\_1 kaşar peyniri üretim miktarı,
- q\_2 beyaz peynir üretim miktarı,
- \pi ise toplam kârdır.

Kârı maksimize edebilmek için çok değişkenli fonksiyonlarda **kısmi türevleri** sıfıra eşitleyerek **ilk derece koşulları** test edilir.

### 1. q\_1 Değişkenine Göre Türev

\frac{\partial \pi}{\partial q\_1} \;=\; 120 \;-\; 6q\_1 \,.

Maksimum kârı bulmak adına bu ifadeyi sıfıra eşitliyoruz:

120 - 6q\_1 = 0 \quad\Longrightarrow\quad 6q\_1 = 120 \quad\Longrightarrow\quad q\_1 = 20.

### 2. q\_2 Değişkenine Göre Türev

\frac{\partial \pi}{\partial q\_2} \;=\; -45 \;-\; 12q\_2.

Aynı şekilde bunu da sıfıra eşitlersek,

-45 - 12q\_2 = 0 \quad\Longrightarrow\quad -\,12q\_2 = 45 \quad\Longrightarrow\quad q\_2 = -3{,}75.

* * *

## Üretim Miktarlarının Ekonomik Anlamı ve Kısıtlar

Elde edilen q\_2 = -3{,}75 değeri, **negatif** bir üretim miktarıdır ve fiziksel olarak anlamlı değildir (hiçbir işletme negatif miktarda ürün üretemez). Bu durumda, sorun bir **kısıtlı eniyileme** (örneğin q\_2\geq0) hâline gelir. Negatif sonuçlanan noktaya göre, en yüksek kârın gerçekleşmesi muhtemel sınır noktasına (boundary) bakmak gerekir.

### 1. q\_2 = 0 Sınır Noktası

Negatif çözüm yerine $q\_2$’yi sınırda 0 alalım ve q\_1 değerini türevden bulduğumuz 20 olarak bırakalım:

- q\_1 = 20
- q\_2 = 0

Bu durumda kâr fonksiyonunun değeri:

\pi(20, 0) = \; 120 \cdot 20 - 45 \cdot 0 - 3 \cdot 20^2 - 6 \cdot 0^2 - 10 = 2400 \;-\; 3 \times 400 \;-\; 10 = 2400 \;-\; 1200 \;-\; 10 = 1190.

Bu **1190** değeri, $q\_2$’nin negatif olmayacağı gerçeğini dikkate aldığımızda yapılabilecek en yüksek kâra işaret etmektedir. Dolayısıyla **gerçekçi ve ekonomik açıdan** uygun çözüm olarak:

- **q\_1 = 20** (birim/gün)
- **q\_2 = 0** (birim/gün)

ifadesini kullanmak mantıklıdır.

* * *

## İkinci Derece Koşullar (İkinci Türev Testi)

Bu sonucun gerçekten maksimum noktayı verdiğini doğrulamak için ikinci derece testine de bakılabilir. Karışık türevler ve ikinci türevler üzerinden kurulan Hesse matrisi şu şekildedir:

\frac{\partial^2 \pi}{\partial q\_1^2} = -6,\quad \frac{\partial^2 \pi}{\partial q\_2^2} = -12,\quad \frac{\partial^2 \pi}{\partial q\_1 \partial q\_2} = 0.

- \frac{\partial^2 \pi}{\partial q\_1^2} \< 0
- \frac{\partial^2 \pi}{\partial q\_2^2} \< 0

Matristeki köşegen elemanların ( **-6** ve **-12** ) negatife işaretli olması, her iki değişkene dair **azalan marjinal kâr** anlamına gelir. Bu da ilgili ekonomide üretimin çoğaldıkça getirisinin azaldığını ve fonksiyonun içbükey (maksimum) olduğunu gösterir.

Ancak $q\_2$’nin türevi sıfırlandığında elde edilen değerin negatif çıkması, ekonomik kısıt (q\_2 \ge 0) ile çeliştiği için **maksimum nokta** , q\_2 ekseninin sınırında (q\_2=0) bulunmaktadır.

* * *

## Karşılaştırma Tablosu

Aşağıda, q\_2=0 noktasındaki kârdan ve negatif çözüme karşılık gelen noktadan elde edilen (fiziksel olarak anlamsız olsa da) kâr değerlerini kıyaslayan bir tablo verilmiştir:

| Üretim Seçeneği | q\_1 | q\_2 | Kâr (π) | Geçerlilik Durumu |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Türevlere göre bulunan nokta** | 20 | -3.75 | Pozitif (hesaplanabilir) | Negatif üretim mümkün değil → Fiziksel olarak geçersiz |
| **Sınırda çözüm (q\_2=0)** | 20 | 0 | 1190 | Geçerli ve en yüksek gerçekçi kâr |

Tabloda görüldüğü gibi **q\_2=0** noktasında elde edilen kâr 1190’dır ve bu, $q\_2$’nin negatif olamayacağı gerçeği altında **maksimum** değer olarak kabul edilir.

* * *

## Sonuç ve Özet

- **Matematiksel olarak** türevleri sıfıra eşitlemek, q\_1=20 ve q\_2=-3.75 sonucunu vermiştir.
- **Ekonomik ve fiziksel kısıtlardan** dolayı q\_2 negatif olamayacağı için, **üretimin sınır çözümü** olan q\_2=0 noktasını dikkate alırız.
- **Sınırdaki çözüm** incelendiğinde, q\_1=20 ve q\_2=0 noktasında kâr 1190’a eşit olup bu, mantıklı ve uygulanabilir en yüksek kârı sağlamaktadır.

Dolayısıyla, **mandıracının kârını maksimize edebilmesi için** :

- **q\_1 = 20 birim/gün** kaşar peyniri,
- **q\_2 = 0 birim/gün** beyaz peynir,  
üretmesi önerilebilir.

* * *

@username
