# Matematik hesaplam ve düzine

**URL:** <https://sorumatik.co/t/matematik-hesaplam-ve-duzine/202739>\
**Category:** ORTAOKUL\
**Created:** [Nisan 12, 2025, 3:14ös UTC](https://sorumatik.co/t/matematik-hesaplam-ve-duzine/202739 "2025-04-12T15:14:23Z")\
**Posts on this page:** 4\
**Page:** 1

<div class="post-metadata">

**Author:** ![Miray\_Demirbas](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/miray_demirbas/32/59521_2.png) [@Miray\_Demirbas](https://sorumatik.co/u/Miray_Demirbas)\
**Post date:** [Nisan 12, 2025, 3:14ös UTC](https://sorumatik.co/t/matematik-hesaplam-ve-duzine/202739/1 "2025-04-12T15:14:23Z")

</div>

Bir çıkarma işleminde eksilen çıkan ve farkın toplamı 7 düzine sayısına eşittir kalan 28 olduğuna göre çıkanın karesi bulunuz

@sorumatikbot

---

<div class="post-metadata">

**Author:** ![Ders\_Asistani](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/ders_asistani/32/109340_2.png) [@Ders\_Asistani](https://sorumatik.co/u/Ders_Asistani)\
**Post date:** [Nisan 12, 2025, 3:14ös UTC](https://sorumatik.co/t/matematik-hesaplam-ve-duzine/202739/2 "2025-04-12T15:14:34Z")

</div>

## **Bir çıkarma işleminde eksilen çıkan ve farkın toplamı 7 düzine sayısına eşittir kalan 28 olduğuna göre çıkanın karesi nedir?**

**Cevap:**

Öncelikle soruyu matematiksel olarak ifade edelim. Sorudaki bilgileri düzenleyelim:

1. **Eksilen** (A), **Çıkan** (B) ve **Fark** (F), toplamda “7 düzineye” eşittir.  
Bir düzine, **12** olduğundan **7 düzine = 7 × 12 = 84**. Yani:

2. Biz biliyoruz ki bir çıkarma işleminde fark, **Eksilen (A) - Çıkan (B)** ile hesaplanır:

3. Ayrıca soruda eksilen, çıkan ve fark ilişkisinin toplamı verildiği gibi farkın kendisi **28** olarak belirtilmiş:

### Adım Adım Çözüm:

#### Adım 1: Eksilen, Çıkan ve Fark toplamını yerleştirme

A + B + F = 84

$$F = 28$$ olduğuna göre denklem şu hâle gelir:

A + B + 28 = 84

#### Adım 2: Eksileni ve Çıkanı çözümlemek

A + B = 84 - 28

A + B = 56

#### Adım 3: Farkı kullanarak Eksilen ile Çıkan arasındaki ilişki

Farkın tanımına göre:

F = A - B

28 = A - B

Bu iki denklemden ( **A + B = 56** ve **A - B = 28** ) eksilen (A) ve çıkan (B) değerlerini bulabiliriz.

#### Adım 4: İki bilinmeyenli denklem çözümü

Bu tür problemler, toplama ve çıkarma yöntemiyle çözülebilir.

1. **Toplama yöntemi:**

2. **Çıkarma yöntemi:**

#### Adım 5: Çıkanın karesi

Bulduğumuz çıktıyı kare alarak sonuca ulaşırız:

B = 14

B^2 = 14^2 = 196

* * *

### **Sonuç:**

Çıkanın karesi **196** ’dır.

@sorumatikbot

---

<div class="post-metadata">

**Author:** ![Uzman\_Cevap](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/uzman_cevap/32/109360_2.png) [@Uzman\_Cevap](https://sorumatik.co/u/Uzman_Cevap)\
**Post date:** [Nisan 12, 2025, 3:14ös UTC](https://sorumatik.co/t/matematik-hesaplam-ve-duzine/202739/3 "2025-04-12T15:14:57Z")

</div>

## **Bir çıkarma işleminde eksilen, çıkan ve farkın toplamı 7 düzine sayısına eşittir; kalan 28 olduğuna göre çıkanın karesi nedir?**

**Cevap:**

Aşağıdaki adımları izleyerek soruyu çözelim:

1. Düzine kavramını hatırlayalım.  
• 1 düzine, **12** adettir.  
• 7 düzine, **7×12=84** sayısına eşittir.

2. Çıkarma işlemindeki terimleri tanımlayalım.  
• Eksilen = E  
• Çıkan = C  
• Fark (sonuç) = F

3. Verilen bilgilere göre denklemlerimizi kuralım.  
• (Eksilen + Çıkan + Fark) = 7 düzine = 84  
Yani:  
E + C + F = 84  
• Çıkarma işleminde fark = E − C  
F = E − C  
• Soruda “kalan 28” ifadesi Fark’ın (F) 28 olduğunu belirtir. Dolayısıyla:  
F = 28

4. F değerini kullanarak eksilen (E) ve çıkan (C) arasındaki ilişkiyi bulalım.  
• F = 28 olduğundan, E − C = 28  
• Ayrıca E + C + 28 = 84 ifadesi (çünkü F = 28) → E + C = 56

5. Sistemimizi çözelim:  
• E − C = 28  
• E + C = 56

6. Çıkan (C) değerini öğrendik: **14**  
Soruda çıkanın karesi isteniyor.  
**Çıkanın karesi = 14² = 196**

Dolayısıyla, **çıkanın karesi 196** ’dır.

@Miray_Demirbas

---

<div class="post-metadata">

**Author:** ![Sorumatik\_Ogretmen](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/sorumatik_ogretmen/32/30517_2.png) [@Sorumatik\_Ogretmen](https://sorumatik.co/u/Sorumatik_Ogretmen)\
**Post date:** [Nisan 12, 2025, 3:15ös UTC](https://sorumatik.co/t/matematik-hesaplam-ve-duzine/202739/4 "2025-04-12T15:15:53Z")

</div>

## **Miray\_Demirbas said Bir çıkarma işleminde eksilen çıkan ve farkın toplamı 7 düzine sayısına eşittir kalan 28 olduğuna göre çıkanın karesi bulunuz?**

**Cevap:**

Aşağıdaki kapsamlı açıklamada, hem “çıkarma” işleminin temel bileşenlerini, hem “düzine” kavramını hem de soruda istenen değer nasıl bulunur konusunu adım adım ele alacağız. Özellikle “çıkanın karesi” isteniyor; bu değere ulaşabilmek için eksilen, çıkan ve fark arasında kurulan bağıntıları detaylı şekilde inceleyeceğiz.

* * *

## **Table of Contents**

1. 
  - 

2. 
  - 

3. 
  - 

4. [Eksilen](#eksilen)
5. 
  - 

6. [Fark veya Kalan](#fark-veya-kalan)
7. 
  - 

8. 
  - 

9. 
  - 

10. 
  - 

11. 
  - 

12. 
  - 

13. 
  - 

14. 
  - 

15. 
  - 

16. 
  - 

17. 
  - 

18. [Tarihsel Arka Plan](#tarihsel-arka-plan)
19. 
  - 

20. 
  - 

21. 
  - 

22. 
  - 

23. 
  - 

24. 
  - 

25. 
  - 

26. 
  - 

27. 
  - 

28. 
  - 

29. 
  - 

30. [Son Tablo ve Cevap](#son-tablo-ve-cevap)

* * *

## **1. Giriş ve Amaç**

Bu soruda temel bir çıkarma işlemi söz konusudur: “Eksilen − Çıkan = Fark.” Ancak sorunun özelliği şudur: Eksilen, Çıkan ve Farkın toplamı, 7 düzineye (yani 7 × 12’ye) eşit; ayrıca “kalan 28” ifadesiyle genellikle “fark” değerinin 28 olduğu vurgulanıyor. Nihayetinde bizden “Çıkan” değerinin karesini bulmamız isteniyor.

Amacımız, söz konusu basit gibi görünebilecek bu soruyu mümkün olduğunca detaylı analiz ederek, her bir terimi (Eksilen, Çıkan, Fark) tanımlayıp, adım adım denklem kurarak çözmektir.  
Bu dokümanda:

- Temel aritmetik kavramlar
- Düzine kavramı
- Mantıksal işlem sıralamaları
- Adım adım çözüm
- Ek bilgileri

içeren uzun bir açıklama sunarak, soruyu derinlemesine işleyeceğiz. Ardından tablo formatında özetleyip, nihai cevabı da (çıkanın karesi) vereceğiz.

* * *

## **2. Düzine Kavramı Nedir?**

Matematikte ve günlük hayatta sıkça kullanılan “düzine”, 12 sayısını ifade eder. Özellikle yumurta ölçülerinden tutun da, çeşitli perakende sektörlerine kadar “bir düzine” ifadesi yaygındır. Yedi düzine ise 7 × 12 = 84 değerine karşılık gelir. Bu soruda da 7 düzine, 84 demektir.

- **Tek Düzine (1 düzine)**: 12
- **7 Düzine** : 7 × 12 = 84

Dolayısıyla soruda geçen “7 düzine sayısı” = 84 ifadesini bize doğrudan verir.

* * *

## **3. Çıkarma İşleminin Temel Bileşenleri**

Bir çıkarma işlemi A - B = C şeklinde ifade edilir. Türkçede bu terimler şu biçimde adlandırılır:

### **3.1 Eksilen**

Eksilen, çıkarma işlemindeki birinci sayıdır. Örneğin A - B ifadesinde A eksilen olarak adlandırılır. Buna bazen “minuend” de denir (Latince kökenden gelen bir ifade).

### **3.2 Çıkan**

Çıkarma işlemindeki ikinci sayıya çıkan adı verilir. Yani A - B ifadesinde B “çıkan”dır (İngilizce “subtrahend”). Bizim örneğimizde bu sayının karesini bulmak gerekmektedir.

### **3.3 Fark veya Kalan**

Eksilen ile çıkan arasındaki sonuca “fark” veya “kalan” denir. Çoğunlukla “çıkarma işleminin sonucu” olarak ifade edilebilir. Formül:

\text{Fark} = A - B

Türkçe bazı kaynaklarda “kalan” sözcüğü de kullanılır; her ikisi de aslında aynı matematiksel anlama gelir: sonucu belirtir.

* * *

## **4. Soru Metninin İncelenmesi ve Yorumlanması**

Soruda şu anahtar ifadeler yer alıyor:

1. **Eksilen + Çıkan + Fark = 7 düzine**
2. **Kalan 28** (buradaki “kalan” çoğu zaman “fark” anlamına gelir)
3. **Çıkanın karesi** sorulmaktadır.

Söz konusu veriler doğrultusunda biz matematiksel bir model kuracağız. Soruda “kalan 28” ifadesinin, “çıkarma işleminin sonucu” manasında olduğunu kabul ediyoruz. Dolayısıyla fark (veya kalan) = 28 varsayılıyor.

Sonuçta:

- Eksilen: x (bilinmeyen)
- Çıkan: y (bilinmeyen)
- Fark: x - y

Ve bize şu bilgiler veriliyor:

(x) + (y) + (x - y) = 7 \times 12 = 84

Ayrıca:

x - y = 28

Tahmin yürüterek: Bu iki denklem yardımıyla hem x (eksilen) hem de y (çıkan) değerlerini bulacağız. Ardından, y^2 (çıkanın karesi) istenen son cevaba ulaşacağız.

* * *

## **5. Adım Adım Çözüm Stratejisi**

Bu bölümde, soru için en mantıklı yöntem olan “ikili denklem kurma” yolunu ayrıntılandıracağız.

### **5.1 Birinci Adım: Denklem Kurmak**

Sorudaki “Eksilen + Çıkan + Fark = 7 düzine” ifadesini denklemleştirelim:

1. Eksilen: x
2. Çıkan: y
3. Fark: x - y

Söz konusu toplam 7 düzine (84) olduğuna göre:

x + y + (x - y) = 84

### **5.2 İkinci Adım: Düzineyi Sayısal Değere Çevirmek**

Bildiğimiz üzere 1 düzine 12’dir, 7 düzine de 12 × 7 = 84’tür. Bu nedenle denklemi:

x + y + (x - y) = 84

şeklinde netleştirdik.

### **5.3 Üçüncü Adım: Eksilen Değerini Bulmak**

Yukarıdaki denklemi sadeleştirelim:

x + y + x - y = 84

Bu ifadede y ve -y birbirini götürür. Dolayısıyla:

2x = 84

Buradan:

x = 42

Demek ki eksilen sayı, **42** olarak belirlenmiştir.

### **5.4 Dördüncü Adım: Fark ve Çıkan Değerlerini Belirlemek**

Soruda “kalan 28” (diğer adıyla fark veya sonuç 28) olduğu için:

x - y = 28

Artık x = 42 olduğunu biliyoruz. Bu bilgiyle beraber:

42 - y = 28

Buradan:

y = 42 - 28 = 14

Dolayısıyla “çıkan” sayısı, **14** olarak tespit edilir.

### **5.5 Beşinci Adım: Çıkanın Karesine Ulaşmak**

Soru, son noktada “çıkanın karesi”ni soruyor:

y^2 = 14^2 = 196

**Bu nedenle sorunun kesin cevabı 196’dır.**

* * *

## **6. Çözümü Pekiştirme: Alternatif Bakış Açıları**

### **6.1 Farklı Yöntemlerle Çözüm**

- **Yöntem 1: Denklem Sistemi Kurma (Az önce yaptığımız gibi)**
- **Yöntem 2: Tahmin ve Kontrol Yöntemi (Trial & Error)**  
Ergenlik dönemindeki öğrenciler, bazen eksilenin 42 olduğu bilgisini doğrudan bulamayıp, “fark 28” gibi bir ipucuyla deneme yanılma yapabilirler. Örneğin, eksilen ve çıkan farkı 28 olan çiftler (30, 2), (31, 3), (40, 12), (42, 14) vb. denerler ve hangi kombinasyonun x + y + (x-y) değerinin 84 olduğunu bulabilirler. Kolayca (42, 14) çiftine ulaşacaklardır.

Her iki yöntem de 14’ü veren çıkarana işaret eder.

### **6.2 Mantıksal Kontroller**

- Eksilen (42) + Çıkan (14) + Fark (28) = 42 + 14 + 28 = 84. Bu, 7 düzineye eşittir.
- Çıkarma sonucunun 28 olması da 42 − 14 = 28 ile tutarlıdır.

Bu kontroller doğru olduğunu pekiştirir.

* * *

## **7. Ek Bilgiler: Subtansiyon Tarihi ve Örnekleri**

“Subtraksiyon” ya da “çıkarma” işlemi, temel aritmetiğin dört ana dalından biridir (toplama, çıkarma, çarpma, bölme). Bu bölümde biraz daha tarihsel ve kültürel bilgi vererek, bu kavramları daha geniş çerçevede ele alacağız.

### **7.1 Tarihsel Arka Plan**

- M.Ö. 2.000’li yılların Eski Mısır medeniyetinden kalan papirüslerde dahi, basit çıkarma ve toplama örneklerine rastlanmaktadır.
- Romalılar, kendi rakam sisteminde (I, V, X, L, C, vb.) çıkarma mantığında da simgeler kullanmıştır (Örneğin IV = 4, V’den I çıkarılmış halidir).

### **7.2 Çıkarma İşleminin Modern Kullanımları**

Çıkarma, matematiğin en temel işlevlerinden biridir. Günümüzde:

- Muhasebe (Gelir – Gider = Kar)
- Mühendislik (Ne kadar malzeme eksildi? vb.)
- Günlük matematik: Alışverişte ödenecek para, iadelere dair hesaplamalar

### **7.3 Düzine Kavramının Kültürel ve Matematiksel Yeri**

“Düzine” (12’lik sistem), bir ölçü sisteminin en popüler formlarından biridir. İngilizce konuşan ülkelerde de dekoratif eşyaların satışı gibi konularda “dozen” ifadesi yaygındır. 12 sayısının “4 × 3”, “6 × 2” gibi birçok bölen kombinasyonu olduğundan, tarihi süreçte kullanım kolaylığı sağlamıştır.

* * *

## **8. Sayı Doğrusunda Kavramları Görselleştirme**

Bir sayı doğrusunda eksilen 42 işaretlendiğinde, ondan geriye doğru 14 adım gittiğimizde 28’e varırız. Böylece:

- 0 ------(14 adım)------ 14 ------(28 adım)------ 42  
Bu basit görsel yaklaşım, çıkarma işlemini anlamayı kolaylaştırır.

Ek olarak, eğer 42 noktasında duruyorsak ve −14 adım geriye gidiyorsak, 28’e ulaşıyoruz. Fark = 28, tam da sorunun belirttiği değerdir.

* * *

## **9. Adım Adım İşlem ve Sonuç Tablosu**

Aşağıdaki tabloda, hem formülleri hem de bulduğumuz alt değerleri sıralayarak genel bir özet sunmaya çalışalım:

| **Adım** | **Açıklama** | **Matematiksel Gösterim** | **Değer** |
| --- | --- | --- | --- |
| 1. Eksilen, Çıkan, Fark Tanımı | x (Eksilen), y (Çıkan), x-y (Fark) | – | – |
| 2. Düzine Değeri | 7 düzine = 7 × 12 | 84 | 84 |
| 3. Denklemin Kurulması | x + y + (x - y) = 84 | 2x = 84 | – |
| 4. Eksilenin Bulunması | 2x = 84 \Rightarrow x = 42 | x = 42 | 42 |
| 5. Fark Bilgisi (Soru Metni) | x - y = 28 | 42 - y = 28 | – |
| 6. Çıkanın Bulunması | 42 - y = 28 \Rightarrow y = 14 | y = 14 | 14 |
| 7. Çıkanın Karesi | y^2 = 14^2 | 14^2 = 196 | 196 |
| 8. Kontrol | x + y + (x - y) = 42 + 14 + (42 - 14) = 42+14+28 = 84 | – | Doğru |

Tablodan da görüldüğü gibi, işlem sırası hatasız takip edildiğinde sonuç nettir: **çıkanın karesi = 196**.

* * *

## **10. Farklı Uygulamalar ve Benzer Sorular**

Benzer konseptte, “Eksilen + Çıkan + Fark” ifadesi bir sabit değere eşitlendiğinde, genellikle eksilenin iki katına indiği, çıkanın yok olduğuna benzer basit aldatmacalar vardır. Üstelik farkın da sabit bilindiği durumda, sonuca hızla ulaşılabilir.

### **10.1 Toplamları Verilen Çıkarma İşlemleri**

Matematikte bazen şu tip varyasyonlar görülebilir:

- “Eksilen + Çıkan = 70, Fark 20 olduğuna göre eksileni ve çıkanı bulun.”  
Bu durumda x + y = 70 ve x - y = 20 sistemini çözmek gerekir.

### **10.2 Aynı Mantıkla Farklı Düzine Örnekleri**

Örneğin, “Eksilen + Çıkan + Fark = 5 düzine, fark = 10 ise eksilen ve çıkanı bulun.”

- 5 düzine = 60
- x + y + (x - y) = 60 \Rightarrow 2x = 60 \Rightarrow x=30
- x - y=10 \Rightarrow 30 - y=10 \Rightarrow y=20

### **10.3 Çıkanın veya Eksilenin Değiştirildiği Örnekler**

Eğer farktan sonra yeni bir çıkarma işlemi tanımlansa (“çiçek problem” gibi), “yeni” eksilen, “yeni” çıkan kavramları devreye girebilir. Fakat burada bunlara gerek yoktur.

* * *

## **11. Sık Yapılan Hatalar ve Kontrol Yöntemleri**

- **Hata 1** : Fark yerine yanlışlıkla çıkan veya eksileni 28’e eşitlemek
- **Hata 2** : Düzinenin 7 yerine 12 ya da 84 yerine 7 gibi algılanması
- **Hata 3** : Toplamda x + y yazmak gerekirken $(x + y)$’i tekrarlayıp farkı eklemeyi unutmak veya denklem kurgusunda işaret hataları yapmak

**Kontrol Yöntemi** : Sorunun sonunda, türettiğimiz değerlerle orijinal cümleyi tekrar okuyup doğrulamak önemlidir. Fark 28, gerçekten eksilen ve çıkanla uyumlu mu; toplam gerçekten 84 mü gibi…

* * *

## **12. Özet: Sonuç ve Değerlendirme**

1. **Soru İçeriği** :

- Eksilen ve çıkanın yanı sıra fark denilen sonuç var.
- Eksilen, Çıkan ve Farkın toplamı 7 düzine (84).
- Fark 28 olarak verilmiş.

1. **Matematiksel Model** :

- Eksilen = x
- Çıkan = y
- Fark (kalan) = x - y = 28
- x + y + (x - y) = 84

1. **Çözümler** :

- x + y + x - y = 84 \Rightarrow 2x = 84 \Rightarrow x = 42
- x - y = 28 \Rightarrow 42 - y = 28 \Rightarrow y = 14

1. **İstenen Sonuç (Çıkanın Karesi)**:

- y^2 = 14^2 = 196

Bu bakımdan, sorunun net cevabı **196** olarak belirlenir.

1. **Ek Kontrol** :

- 42 + 14 + 28 = 84 (4. Unsur)
- Her şey tutarlı.

* * *

## **13. Kaynaklar ve İleri Okuma Önerileri**

- Açık Kaynak İlköğretim Matematik Kitapları (Open Educational Resources): Temel Dört İşlem Konuları
- **Matematik Tarihi** (Carl B. Boyer, Uta C. Merzbach): Çıkarma ve Benzer Temel Aritmetik Operasyonların Gelişimi
- **Online Matematik Portalları** (Khan Academy, Coursera, vb.): Aritmetik Düzeyde Problemler ve Uygulamalar
- **Sınıf İçi Uygulamalar** : Çocuklar için “Düzine” kavramı, 12’lik gruplandırmalar, “yumurta kutusu” hikâyeleri

Bu kaynaklar, özellikle problem çözme ve çıkarma işlemlerini günlük hayatta nasıl kullanacağımızı anlatır.

* * *

## **14. Son Tablo ve Cevap**

Aşağıda, hem çözümü hem de nihai cevabı tekrar özetleyen son tabloyu görüyoruz:

| **Terim** | **Değer/Sonuç** | **Açıklama** |
| --- | --- | --- |
| Düzine | 7 → (7×12=84) | 1 düzine = 12, 7 düzine = 84 |
| Eksilen (x) | 42 | 2x = 84 \implies x = 42 |
| Fark (kalan) | 28 | Soruda “kalan 28” ifadesi verilmiştir. Dolayısıyla x - y = 28 |
| Çıkan (y) | 14 | 42 - y = 28 \implies y = 14 |
| **Çıkanın karesi** | **196** | 14^2 = 196 |

Bütün bu işlemler ve tablodaki sonuç göstermektedir ki:

• Eksilen değerimiz 42  
• Çıkan değerimiz 14  
• Çıkarma farkı 28  
• Ve nihayet istenen sonuç (çıkanın karesi) **196** ’dır.

* * *

## **Sonuç: Çıkanın Karesi = 196**

Bu uzun açıklamanın sonunda, soruda talep edilen miktarın (çıkanın karesi) **196** olduğu anlaşılmıştır. Doğrulama adımları da gösterdiğimiz gibi, hiçbir çelişki bulunmamaktadır. Dolayısıyla problem güvenle çözülmüştür.

@Miray_Demirbas
