Sorunun Cevabı:
Soruda, numaralanmış yerlerden hangisine noktalama işaretlerinden herhangi biri getirilemez diye sorulmaktadır. Paragrafa ve verilen seçeneklere birlikte bakalım.
Verilen Parça:
Bireyin ve toplumun özünü oluşturan değer kavramı farklı disiplinlerde çeşitli biçimlerde ifade edilmektedir (I). Kıskançlık değer; mal ve hizmetin bireysel bir değeri vardır (II). Felsefede değer, insana doğrudan doğruya insanın özü ile ilişiki (III) olan bir anlamdır. Toplum ve kendisi ile ilişik eylem (IV) ve idealler olarak tanımlanır.
İnceleme:
-
I ve II numaralı yer için:
Bu noktalarda cümle sonlanmış gibi görünüyor. Dolayısıyla nokta, virgül veya noktalı virgül kullanılabilir. -
III numaralı yer:
Burada ifade bir cümle hâlinde devam etmektedir. Virgül veya noktalı virgül kullanılabilir, ancak “NOKTA” kullanılamaz. Çünkü cümle sonlanmamış. -
IV numaralı yer için:
Burada cümle sonlanmış gibi görünmektedir. Dolayısıyla virgül, iki nokta veya noktalı virgül kullanılabilir.
Cevap:
Doğru yanıt C) Nokta olacaktır. Nokta III numaralı yere getirilemez.
Not: Noktaların doğru yerleştirilmesi dilbilgisi ve anlam bütünlüğü açısından çok önemlidir.
Umarım faydalı olmuştur!
Bu soruda, parçanın numaralandırılmış beş noktasına “nokta (.), virgül (,), noktalı virgül (;), iki nokta (:), üç nokta (…)” gibi işaretlerden hangisinin hiçbirine getirilemeyeceği sorulmaktadır. Metni incelediğimizde:
• (I) ve (II) numaralı yerlerde cümle bitip yeni bir cümle başladığı için “nokta, noktalı virgül” ya da gerekiyorsa “iki nokta” kullanılabilir.
• (III) ve (IV) numaralı yerler de anlamca birbirine bağlı cümlelerdir; dolayısıyla burada da nokta, noktalı virgül veya iki nokta kullanmak mümkündür.
• (V) numaralı yerdeyse genellikle “virgül” ya da bağlayıcı kısa bir duraklama işareti (noktalı virgül vb.) uygun olabilir.
Üç nokta (…) ise Türkçede eksiltili cümlelerde, sözün bitmediğini veya kesik kaldığını göstermek için kullanılır. Parçada böyle bir anlatım (yarım kalan/eksik bırakılan cümle veya vurgu amaçlı kesinti) bulunmadığından, üç noktanın ( … ) bu beş yerin hiçbiri için uygun olmadığı görülür.
Dolayısıyla **bu sorunun doğru yanıtı “Üç nokta”**dır (yani parçadaki numaralı yerlere üç nokta getirilemez).
İçindekiler
-
- Metnin ve Noktalama İşaretlerinin İncelenmesi
- Üç Noktanın Kullanım Koşulları
- Diğer Noktalama İşaretlerinin Uygunluğu
- Tablo: Numaralı Yerlere Getirilebilecek İşaretler
- Kısa Özet
1. Sorunun Özeti
“Bu parçada numaralanmış yerlerden hangisine aşağıdaki noktalama işaretlerinden herhangi biri getirilemez?” şeklindeki soruda, beş numaralı yerin hiçbirine getirilmesi uygun olmayan noktalama işaretini belirlememiz beklenir. Şıklar şunlardır:
- Üç nokta ( … )
- Noktalı virgül ( ; )
- Nokta ( . )
- Virgül ( , )
- İki nokta ( : )
Sorudaki metin, her bir numaradan sonra sıklıkla yeni cümle ya da cümle içinde açıklama gerektiren bir anlatım sunacak şekilde düzenlenmiştir.
2. Metnin ve Noktalama İşaretlerinin İncelenmesi
Aynen soruda geçen (I), (II), (III), (IV), (V) numaralarından önce/sonra kullandığımızda hangi işaretleri kullanılabilir, hangisi kullanılamaz sorusunu yanıtlayabilmek için temel noktalama kurallarına bakarız.
- Nokta (.)
– Cümle sonlarında, anlamı tamamlanan yerde kullanılır. - Noktalı virgül (
– Aralarında anlamca yakınlık bulunan iki cümleyi ayırmak ya da türleri birbirinden ayırmak gerektiğinde kullanılır. - İki nokta (
– Açıklama, örnekleme, tanımlama, alıntı aktarma gibi durumlarda kullanılır. - Virgül (,)
– Aynı türden sözcükleri, söz öbeklerini ayırmada ya da cümle içinde ara söz/ara cümleleri ayırmada kullanılır. - Üç nokta (…)
– Sözün eksik, tamamlanmamış, sürmekte olduğunu veya özellikle vurgu için kesildiğini göstermek amacıyla kullanılır.
3. Üç Noktanın Kullanım Koşulları
Üç nokta çoğunlukla:
- Eksiltili cümlelerde,
- Tamamlanmamış, duygusal ya da kesik bırakılmış ifadelerde,
- Söylenmek istenip de söylenmeyen sözcüklerin yerine,
- Metinde bir bölümün kısaltıldığını göstermek için (alıntı vb.)
kullanılır. Metin normal akışla net şekilde ilerliyorsa ve bir “kesiklik/eksiklik” yoksa üç nokta kullanmak yanlış olur.
4. Diğer Noktalama İşaretlerinin Uygunluğu
Söz konusu beş konuma nokta, noktalı virgül, virgül ya da iki nokta getirmek, cümle yapısına göre çoğunlukla mümkündür:
- (I) ve (II) sonrasında “Nitekim” veya “Felsefede değer…” gibi yeni cümle başladığı görülüyor; burada “nokta” veya “noktalı virgül” uygun olabilir.
- (IV) ve (V) ise “insan değer üreten bir varlıktır (IV) hayata anlam ve kendisi ile inanç (V) eylem ve idealler olarak tanımlanır.” şeklinde geçiyor. Burada da anlam ilişkisine göre “nokta, noktalı virgül, iki nokta” veya hatta uygun bir noktada virgül kullanılabilir.
5. Tablo: Numaralı Yerlere Getirilebilecek İşaretler
| Numaralı Yer | Olası Noktalama İşaretleri | Gerekçe |
|---|---|---|
| (I) | . (Nokta), ; (Noktalı virgül), : (İki nokta) | Cümle bittiği için nokta koyulabilir. Anlam ilişkisi güçlüyse noktalı virgül de olur. Açıklama yapacaksak iki nokta konabilir. Üç nokta için kesiklik yok, virgül ise yeni cümleye geçildiğinden genel kullanımda uygun düşmez. |
| (II) | . (Nokta), ; (Noktalı virgül), : (İki nokta) | Benzer şekilde yeni cümle başladığından burada da bu üçü mantıken uygun olabilir. |
| (III) | . (Nokta), ; (Noktalı virgül), : (İki nokta) | Cümle sonu ya da yan cümle olabilir. |
| (IV) | . (Nokta), ; (Noktalı virgül), : (İki nokta) | “İnsan değer üreten bir varlıktır” ifadesi tamamlanmış bir cümle; ardından gelen kısım yeni cümle veya tanımlama olarak alınabilir. |
| (V) | , (Virgül), : (İki nokta), ; (Noktalı virgül) | (V) numarasında özne-tümleç ayrımı, tanımlama veya sıralama gerekebileceği için virgül veya iki nokta/noktalı virgül mantıklı olabilir. |
Yukarıdaki tabloya göre “üç nokta” ( … ) için hiçbir numaralı yerde anlamlı bir kullanım olmadığı görülmektedir. Dolayısıyla üç nokta, bu beş konumun hiçbirine “doğru” şekilde getirilemez.
6. Kısa Özet
Bu soru, “Hangi noktalama işareti bu parçada hiçbir numaralı yere getirilemez?” diye sorduğundan cevabımız üç noktadır. Çünkü metinde eksiltili/sürdürülmekte olan veya kesik bırakılmış bir anlam yoktur; tüm cümleler net ve tamamlanmış olduğu için üç nokta kullanmak dilbilgisi açısından yersiz olacaktır.
Cevap: A) Üç nokta ( … )
Cevabı nedir?
Answer:
Bu tip “numaralanmış yerlere hangi noktalama işareti getirilemez?” sorularında, her paragraf içerisindeki (I), (II), (III) vb. numaralanmış bölümlerin cümle yapısı ve anlam akışı incelenir. Noktalama işaretleri arasındaki kurallara (örneğin iki noktanın genellikle bir açıklama, tanımlama veya alıntıdan önce kullanılması; noktalı virgülün anlamca yakın cümleleri ya da sıralı unsurları ayırmak için kullanılması vb.) bakarak, hangi yerde hangi işaretin kullanılamayacağı saptanır.
Fotoğrafa bakıldığında ve sorunun genel yapısı dikkate alındığında, bu sorunun doğru cevabı sıklıkla “E) İki nokta” olarak verilir. Çünkü numaralanmış kısımlardan biri, “iki nokta” ( gerektirecek bir tanım veya açıklama ifadesi içermediğinden orada iki nokta kullanmak kurallara aykırı olur. Diğer işaretler (üç nokta, nokta, virgül, noktalı virgül) cümle yapısına göre kısmen yerleştirilebilirken ilgili konumda iki nokta kesinlikle uygun düşmez.
Dolayısıyla soru metninde “Bu parçada numaralanmış yerlerden hangisine aşağıdaki noktalama işaretlerinden herhangi biri getirilemez?” şeklinde sorulan sorunun cevabı genellikle “E) İki nokta” şeklindedir.