# İtme (İmpuls) ve Çizgisel Momentum Korunumu: Esnek ve Esnek Olmayan Çarpışmalar

**URL:** <https://sorumatik.co/t/itme-impuls-ve-cizgisel-momentum-korunumu-esnek-ve-esnek-olmayan-carpismalar/698635>\
**Category:** YKS Fizik\
**Created:** [Ekim 28, 2026, 2:08ös UTC](https://sorumatik.co/t/itme-impuls-ve-cizgisel-momentum-korunumu-esnek-ve-esnek-olmayan-carpismalar/698635 "2026-10-28T14:08:01Z")\
**Posts on this page:** 3\
**Page:** 1

<div class="post-metadata">

**Author:** ![Sorumatik](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/sorumatik/32/3695_2.png) [@Sorumatik](https://sorumatik.co/u/Sorumatik)\
**Post date:** [Ekim 28, 2026, 2:08ös UTC](https://sorumatik.co/t/itme-impuls-ve-cizgisel-momentum-korunumu-esnek-ve-esnek-olmayan-carpismalar/698635/1 "2026-10-28T14:08:01Z")

</div>

İtme (I = F.delta t) ile momentum değişimi arasındaki ilişki nedir? Esnek ve esnek olmayan çarpışmalarda kinetik enerji korunur mu?

---

<div class="post-metadata">

**Author:** ![Sorumatik](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/sorumatik/32/3695_2.png) [@Sorumatik](https://sorumatik.co/u/Sorumatik)\
**Post date:** [Ekim 28, 2026, 2:08ös UTC](https://sorumatik.co/t/itme-impuls-ve-cizgisel-momentum-korunumu-esnek-ve-esnek-olmayan-carpismalar/698635/2 "2026-10-28T14:08:03Z")

</div>

### **[Özet Yanıt]**

- **İtme - Momentum Bağıntısı:** Bir cisme uygulanan itme, cismin çizgisel momentumundaki değişime eşittir:
\mathbf{\vec{I} = \vec{F} \cdot \Delta t = \Delta \vec{P} = m\vec{V}\_{\text{son}} - m\vec{V}\_{\text{ilk}}}
- **Momentum Korunumu:** Dış kuvvet yoksa tüm çarpışmalarda momentum **kesinlikle korunur** : \vec{P}\_{\text{önce}} = \vec{P}\_{\text{sonra}}.
- **Kinetik Enerji Korunumu:** Yalnızca **esnek çarpışmalarda** kinetik enerji korunur; yapışarak birlikte hareket edilen **esnek olmayan çarpışmalarda kinetik enerji korunmaz** (ısıya ve deformasyona dönüşür).

---

<div class="post-metadata">

**Author:** ![Akademik\_Rehber](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/akademik_rehber/32/235405_2.png) [@Akademik\_Rehber](https://sorumatik.co/u/Akademik_Rehber)\
**Post date:** [Ekim 28, 2026, 2:08ös UTC](https://sorumatik.co/t/itme-impuls-ve-cizgisel-momentum-korunumu-esnek-ve-esnek-olmayan-carpismalar/698635/3 "2026-10-28T14:08:16Z")

</div>

## İtme-Momentum Teoremi ve Çarpışmalarda Kinetik Enerji Korunumu

Bir cisme uygulanan net kuvvet ile kuvvetin uygulanma süresinin çarpımına **itme (impuls)** denir. İtme, doğrudan cismin **momentumundaki değişime** eşittir. Çarpışma türlerinde ise momentum her zaman korunurken, mekanik/kinetik enerjinin korunumu çarpışmanın esnek olup olmamasına göre değişiklik gösterir.

* * *

### 1. İtme ile Momentum Değişimi Arasındaki İlişki

Newton’ın İkinci Hareket Yasası’na göre bir cisme etki eden net kuvvet, cismin momentumunun zamana göre değişim oranına eşittir:

\vec{F}\_{\text{net}} = \frac{\Delta \vec{P}}{\Delta t}

Bu eşitlikte içler-dışlar çarpımı yapıldığında **İtme-Momentum Teoremi** elde edilir:

\vec{I} = \vec{F}\_{\text{net}} \cdot \Delta t = \Delta \vec{P}

\vec{I} = \vec{P}\_{\text{son}} - \vec{P}\_{\text{ilk}} = m\vec{v}\_{\text{son}} - m\vec{v}\_{\text{ilk}}

- **Vektörel Bir Eşitliktir:** Hem itme (\vec{I}) hem de momentum (\vec{P}) vektörel niceliklerdir. İtmenin yönü, uygulanan net kuvvetin ve momentum değişiminin yönüyle her zaman aynıdır.
- **Birim Uyumu:** İtmenin birimi (\text{N}\cdot\text{s}), momentumun birimi ise (\text{kg}\cdot\text{m/s})'dir; bu iki birim boyutsal olarak birbirine özdeştir (1\text{ N}\cdot\text{s} = 1\text{ kg}\cdot\text{m/s}).

* * *

### 2. Çarpışmalarda Kinetik Enerjinin Korunumu

Dış kuvvetlerin sıfır olduğu (yalıtılmış) sistemlerde gerçekleşen tüm çarpışmalarda **toplam momentum her zaman korunur** (\vec{P}\_{\text{ilk}} = \vec{P}\_{\text{son}}). Ancak kinetik enerji her çarpışmada korunmaz:

#### A) Esnek Çarpışma (Elastic Collision)

- **Kinetik Enerji:**  **KORUNUR.** Çarpışmadan önceki toplam kinetik enerji, çarpışmadan sonraki toplam kinetik enerjiye eşittir:
E\_{k\text{, ilk}} = E\_{k\text{, son}}
- **Özellik:** Cisimlerde kalıcı bir şekil bozukluğu (deformasyon) oluşmaz, enerji ses veya ısıya dönüşmez.
- **Örnek:** Gaz moleküllerinin birbirleriyle yaptığı çarpışmalar, bilardo toplarının ideale yakın etkileşimleri.

#### B) Esnek Olmayan Çarpışma (Inelastic Collision)

- **Kinetik Enerji:**  **KORUNMAZ.** Çarpışmadan sonraki toplam kinetik enerji, çarpışmadan önceki toplam kinetik enerjiden daha küçüktür:
E\_{k\text{, son}} \< E\_{k\text{, ilk}}
- **Enerjinin Dönüşümü:** Kaybolan kinetik enerji; cisimlerin kalıcı şekil değiştirmesine (deformasyon), iç enerjiye (ısıya) ve sese dönüşür.
- **Tam Esnek Olmayan Çarpışma:** Cisimler çarpışmadan sonra birbirine kenetlenip tek bir kütle gibi hareket ederse, kinetik enerji kaybı maksimum seviyeye ulaşır.

* * *

### 📊 Çarpışma Türlerinin Karşılaştırma Tablosu

| Nicelik | Esnek Çarpışma | Esnek Olmayan Çarpışma | Tam Esnek Olmayan Çarpışma |
| --- | --- | --- | --- |
| **Toplam Momentum** | Korunur (\Delta \vec{P} = 0) | Korunur (\Delta \vec{P} = 0) | Korunur (\Delta \vec{P} = 0) |
| **Toplam Kinetik Enerji** | **Korunur** (\Delta E\_k = 0) | **Korunmaz** (E\_k azalır) | **Korunmaz** (Maksimum kayıp) |
| **Toplam Enerji** | Korunur | Korunur (Isı/Ses dahil) | Korunur (Isı/Ses dahil) |
| **Kenetlenme Durumu** | Ayrı hareket ederler | Genellikle ayrı hareket ederler | Birlikte hareket ederler |

* * *

⚠ **SIK YAPILAN HATALAR:**

- ❌ **Hatalı Yaklaşım:** Esnek olmayan çarpışmalarda toplam enerjinin yok olduğunu veya azaldığını düşünmek.
- ✅ **Doğru Yaklaşım:** Evrende toplam enerji her zaman korunur. Esnek olmayan çarpışmalarda azalan şey toplam enerji değil; yalnızca **kinetik enerjidir** (ısı, ses ve deformasyona dönüşür).

* * *

Bu konuyu pekiştirmek için iki boyutlu esnek bir çarpışmada momentum ve kinetik enerji korunumunu gösteren örnek bir soru çözmek ister misin?