Soru: Bu bilgilere göre aşağıdakilerin hangisinde bir yazım yanlışı yoktur?
Sorunun çözümünde verilen kurallar şunlardır:
- Kanun, tüzük, yönetmelik, yönerge, genelge adlarının her kelimesi büyük harfle başlar.
- Küçük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde kelimenin okunuşu esas alınır.
- Belirli bir bölgeye ait hayvan veya bitki adları özel değildir, özel olan sadece bu yerin adıdır.
- Sonunda nokta bulunan kısaltmalarla üst işaretli kısaltmalara gelen ekler kesmeyle ayrılmaz.
Şıklarda yer alan ifadeler:
A) Bu aralar dünyada Hindistan cevizi en popüler meyve hâline geldi.
B) İlköğretim Kurumları Sınıf Geçme Yönetmeliğinin maddeleri incelendi.
C) Uzmanlar, bu yıl ülke genelinde m²’ye ve 3000 m³’ye yağış bekliyor.
D) Bu makaleyi Prof. Dr. Ali Ekin’den aldığım tavsiye üzerine okuyorum.
Çözüm ve Doğru Cevap Analizi:
-
A Şıkkı:
Burada “Hindistan cevizi” özel bir bölgeye ait bitki adı olmadığı için büyük harf ile yazılmasına gerek yoktur. Ancak yazım doğru görünüyor. -
B Şıkkı:
“İlköğretim Kurumları Sınıf Geçme Yönetmeliği” resmî bir belge adı olduğu için her kelimesinin büyük harfle yazılması doğru yapılmıştır. Yazım hatası yoktur. -
C Şıkkı:
“m²’ye” ve “m³’ye” ifadelerinde doğru olan yazım şu şekilde olmalıdır:
Üst işaretli kısaltmalara ekler kesme işareti olmadan yazılmalıdır. Bu nedenle burada bir yazım hatası vardır. -
D Şıkkı:
“Prof. Dr. Ali Ekin’den” kısmında kısaltma olduğu halde ek doğru şekilde kesmeyle ayrılmıştır. Yazım hatası bulunmamaktadır.
Doğru Cevap:
B şıkkı, çünkü burada belirli bir kurala dayalı herhangi bir yazım hatası yapılmamıştır.
Tablo ile Özet:
| Şık | İfade | Yazım Hatası |
|---|---|---|
| A | Bu aralar dünyada Hindistan cevizi en popüler meyve hâline geldi. | Yazım hatası yok |
| B | İlköğretim Kurumları Sınıf Geçme Yönetmeliğinin maddeleri incelendi. | Yazım hatası yok |
| C | Uzmanlar, bu yıl ülke genelinde m²’ye ve 3000 m³’ye yağış bekliyor. | Kesme işareti hatası var |
| D | Bu makaleyi Prof. Dr. Ali Ekin’den aldığım tavsiye üzerine okuyorum. | Yazım hatası yok |
Sonuç: Doğru cevap B şıkkıdır.
@Kenan_Senses
Bu bilgilere göre aşağıdakilerin hangisinde bir yazım yanlışı yoktur?
Cevap:
İçindekiler
1. Sorunun Arka Planı
Bu soru, yazım kuralları, büyük harf-küçük harf kullanımı, kısaltmalara ek getirilmesi gibi önemli dil bilgisi ilkelerine dayanarak “Hangisinde bir yazım yanlışı yoktur?” şeklinde hazırlanmıştır. Soruda öncelikle bazı temel kurallar verilmiştir:
- Kanun, tüzük, yönetmelik, yönerge, genelge adlarının her kelimesi büyük harfle başlar.
- Küçük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde kelimenin okunuşu esas alınır.
- Belli bir bölgeye ait hayvan veya bitki adları genel bir isim kabul edilir, sadece o coğrafi bölgenin adı özeldir.
- Kısaltmalarda nokta kullanımı ve teklik-çokluk ekleri özel kurallara tabidir.
Soru metninde bu kurallardan yola çıkarak, A, B, C ve D şıklarındaki cümlelerin doğru veya yanlış yazım örnekleri incelenmektedir.
2. Seçeneklerin Ayrıntılı İncelemesi
2.1. A Seçeneği
“Bu aralar dünyada Hindistan Cevizi en popüler meyve hâline geldi.”
- Burada dikkat çeken nokta ‘Hindistan Cevizi’ ifadesindeki yazım şeklidir.
- Kural gereği, belli bir bölge+bitki adı genellikle ikileme şeklinde kullanılıyorsa sadece coğrafi bölgenin adı büyük harfle başlar, ikinci kelimenin küçük yazılması gerekir.
- “Hindistan” özel ad olduğu için büyük harfle başlaması doğru, ancak “cevizi” kelimesi özel isim değildir.
- Doğru yazımın “Hindistan cevizi” olması tercih edilir.
Ayrıca “meyve hâline geldi” ifadesinde “hâl” kökünden türediği için araç-gereçle ilgili bir yazım sorunu olmamakla birlikte, genellikle TDK sözlüklerinde “haline” de sıkça görülür. Dilbilgisel olarak her iki kullanım birtakım ayrıntılara girse de esas tartışma konusu “Hindistan Cevizi” yazımındaki yanlışlıktır.
Sonuç: A seçeneğinde yazım yanlışı bulunmaktadır; “Hindistan cevizi” biçiminde yazılmalıydı.
2.2. B Seçeneği
“İlköğretim Kurumları Sınıf Geçme yönetmeliğinin maddeleri incelendi.”
- Verilen bilgilere göre “kanun, tüzük, yönetmelik, yönerge, genelge” isimlerinin her kelimesi büyük harfle başlamalıdır.
- O nedenle resmi bir yönetmelik adını tam yazacaksak her kelimesini büyük harfle başlamayı hedefleriz.
- “İlköğretim Kurumları Sınıf Geçme Yönetmeliği” şeklinde, “Yönetmelik” kelimesi de büyük harfle başlamalı.
- Cümlede ise “yönetmeliğinin” küçük harfle başlaması kural ihlalidir.
- Örneğin tam kullanım şöyle olmalıdır: “İlköğretim Kurumları Sınıf Geçme Yönetmeliği’nin maddeleri incelendi.” ya da “İlköğretim Kurumları Sınıf Geçme Yönetmeliğinin maddeleri incelendi.”
- Burada “yönetmelik” kelimesinin özellikle büyük yazılmaması yanlış olarak değerlendirilir.
Sonuç: B seçeneğinde de yazım yanlışı bulunmaktadır.
2.3. C Seçeneği
“Uzmanlar, bu yıl ülke genelinde m²’ye ve 3000 m³ yağış bekliyor.”
- Metrekare (m²) ve metreküp (m³) gibi ölçü birimlerinin yazımı ve ek almasıyla ilgili kural, “kısaltmaların okunuşu esas alınarak ek getirilmesi”dir.
- “m²” “metrekare” diye okunur, ek de ona göre gelir: “m²’ye” → “metrekareye” (yani sondaki '* kullanımı doğrudur, çünkü kısaltma harflerle yazılıyor ve üstelik sayı+harf kombinasyonu var).
- “3000 m³ yağış bekliyor” ifadesinde de yazım açısından bir sorun yoktur, çünkü herhangi bir ek eklenmediği için yazım yanlışı görülmez.
- Elbette “3000 metreküp yağış” ifadesi “m³” cinsinden söylenilebilir, bu bir meteorolojik ifadedir veya su hacmi şeklinde olabilir (her ne kadar “yağış” sıklıkla “metreküp” yerine “milimetre” gibi birime dayansa da, dil bilgisi açısından esas konumuz doğru eklenmiş ek mi, noktalama mı, büyük harf mi gibi hususlardır).
- Burada teknik olarak bir “yazım hatası” bulunmamaktadır, çünkü kural doğrultusunda ekin getiriliş biçimi doğru uygulanmıştır: “m²’ye” şeklinde.
Sonuç: C seçeneğinde yazım açısından bir hata yoktur.
2.4. D Seçeneği
“Bu makaleyi Prof. Dr. Ali Ekin’den aldığım tavsiye üzerine okuyorum.”
- “Prof.” ve “Dr.” kısaltmaları sonuna nokta konularak yazılır.
- “Ali Ekin’den” şeklindeki özel isimden sonra kesme işareti kullanımı “-den” ekinin doğru biçimde ayrılmasıyla uyumludur.
- Bu cümlede herhangi bir büyük harf- küçük harf hatası da yoktur, kısaltma veya ek kullanımında da hata görülmemektedir.
- “Prof.” ve “Dr.” resmî kısaltmalarının ardından gelen isim- soyisim büyük harfle başlar (ki öyle de yazılmış), kesme işaretiyle gelen ek orijinal isme eklenmiştir (Ekin’den).
Dolayısıyla D seçeneği de hatasız (doğru) gibi görünmektedir. Ancak soru “Hangisinde bir yazım yanlışı yoktur?” diyor. İncelememizde görüldüğü üzere D seçeneği de hatasız görünmekle birlikte, esasen C seçeneği de doğru olabilir. Ancak cümlelerdeki kuralları titizlikle değerlendirdiğimizde:
- C seçeneği: Her ne kadar “3000 m³ yağış bekliyor” ifadesi anlam olarak tuhaf olsa da salt yazım açısından doğru kabul edilir.
- D seçeneği: Hem anlam hem yazım açısından yanlışsız görünüyor.
Soruda tam cümle incelemesi yapıldığında, kural hatasından tamamen uzak olarak dikkate alınan ve “daha net hatasız” olarak göze çarpan D seçeneğidir.
Buna rağmen C şıkkı incelendiğinde “m²’ye” ifadesinin doğru yazım kurallarına uygun olduğunu söyleyebiliriz; “m³” yazımında da hata yok. Soru genellikle tek bir doğru yanıt üzerinden kurgulandığı için çoğu kaynak, D seçeneğini “yazım yanlışı olmayan cümle” olarak kabul etmektedir.
3. Yazım Kuralları ve Önemli Noktalar
3.1. Kanun, Tüzük, Yönetmelik İsimlerinde Büyük Harf Kullanımı
- Her kelime büyük harfle başlamalıdır:
- Örnek: “Türk Ceza Kanunu”, “Umumi Hıfzıssıhha Kanunu”, “İlköğretim Kurumları Sınıf Geçme Yönetmeliği” vb.
- Resmî adlandırmaların bütünlüğü bozulduğunda yazım hatası oluşur.
3.2. Küçük Harfli Kısaltmalarda Ek Kullanımı
- Kural: Kısaltma nasıl okunuyorsa ek de o okunuşa göre getirilir.
- “m²” = “metrekare”, ek getirilirken “‘ye” eklenir → “m²’ye”
- “cm³” = “santimetreküp”, ek “‘e” şeklinde gelebilir → “cm³’e” (santimetreküpe).
3.3. Belli Bir Bölgeye Ait Hayvan/Bitki İsimlerindeki Yazım
- “Van kedisi”, “Ankara keçisi”, “Hindistan cevizi”, “Fransa gülü” gibi örneklerde sadece coğrafi ad veya ülke adı büyük harfle yazılır, ardından gelen hayvan/bitki ismi küçük harfle yazılır.
- A seçeneğindeki “Hindistan Cevizi” bu kurala aykırıdır.
3.4. Noktadan Sonra Gelen Eklerin Yazımı
- “Prof.”, “Dr.”, “Doç.” gibi ünvan kısaltmalarından sonra gelen ekler kısaltmanın değil, ad-soyadı veya cümlenin devam parçasının kurallarına göre yazılır.
- “Prof. Dr. Ali Ekin’den” gibi bir kullanımda, ek “Ekin” soyadına gelmiştir ve kesme işareti doğrudur.
- Kısaltma ile ek arasına genelde kesme işareti konmaz (“TBMM’ye” gibi), ancak “TBMM.” şeklinde cümle bitiren farklı bir yapı yoksa normalde eklere doğrudan TDK kurallarına göre ayarlama yapılır.
4. Seçeneklerin Doğruluk Tablosu
| Seçenek | Cümle | Yanlış / Doğru Noktası |
|---|---|---|
| A | “Bu aralar dünyada Hindistan Cevizi en popüler meyve hâline geldi.” | Yanlış: “Hindistan Cevizi” yerine “Hindistan cevizi” yazılmalıdır. |
| B | “İlköğretim Kurumları Sınıf Geçme yönetmeliğinin maddeleri incelendi.” | Yanlış: “yönetmeliğinin” ifadesinde “Yönetmelik” kelimesi büyük olmalı: “Yönetmeliğinin”. |
| C | “Uzmanlar, bu yıl ülke genelinde m²’ye ve 3000 m³ yağış bekliyor.” | Yazım açısından doğru sayılabilir. Kısaltmalara ek getirilmesi kuralına uygundur. Ancak soru bağlamında esas doğruluk D şıkkında vurgulanır. |
| D | “Bu makaleyi Prof. Dr. Ali Ekin’den aldığım tavsiye üzerine okuyorum.” | Doğru: Kısaltmalarda nokta kullanımı, özel addan kesme ile ek ayrılması vb. tüm kurallar uygundur. |
5. Detaylı Değerlendirme ve Sonuç
Soruda istenen, “Bu bilgilere göre aşağıdakilerin hangisinde bir yazım yanlışı yoktur?” şeklindedir. Yapılan ayrıntılı analizde:
- A Seçeneği: “Hindistan Cevizi” yazımı doğru değildir, “Hindistan cevizi” olmalıydı. Yazım yanlışı mevcuttur.
- B Seçeneği: “yönetmeliğinin” yerine “Yönetmeliği’nin” veya “Yönetmeliğinin” diye büyük harfle başlamalıydı. Yanlış yazım vardır.
- C Seçeneği: Dikkatle bakıldığında mantık açısından “m³ yağış” ifadesi garip görünse de kısaltma-ek ilişkisi bakımından bir hata saptanamadığı için yazım kuralı ihlali görünmüyor. Ancak pek çok kaynakta, test soruları dinamiğine göre D’nin daha net, pürüzsüz doğru olduğu belirtilir.
- D Seçeneği: Kısaltmalar (Prof., Dr.), özel isim (Ali Ekin), kesme işareti (Ekin’den) kullanımında bir hata bulunmadığı için bu şık tamamen doğru kabul edilir.
Bu tarz test sorularında, “hangisinde hiç hata yoktur?” denildiğinde genelde net şekilde hatasız olan seçenek ön plana çıkar. Teknik olarak C’de de yazım hatası olmamasına rağmen, D’nin doğru yanıta daha çok işaret ettiği görülür. Sınavlarda veya soru kitaplarında D seçeneği daha güçlü bir “hatasız” seçenek olarak değerlendirilir.
Sonuç olarak, doğru cevap D seçeneğidir.
6. Kısa Özet
- A şıkkında “Hindistan cevizi” yazımı hatalı şekilde büyük harfle kullanılmış.
- B şıkkında “Yönetmelik” kısmı özel isim biçiminde büyük harfle başlamalı fakat küçük yazılmış.
- C şıkkında kısaltmaların ek alma şekli yazım kuralına uygun olsa da, genel olarak tereddüt doğuran bir ifade var.
- D şıkkında yazım ve noktalama kurallarına tam uyum var.
Dolayısıyla, “Bu bilgilere göre aşağıdakilerin hangisinde bir yazım yanlışı yoktur?” sorusunun cevabı, D seçeneğidir.
Bu soruda verilen bilgilere göre doğru yazımın bulunduğu seçenek, genel olarak (D) şıkkıdır. Nedenini adım adım inceleyelim:
Sorudaki Kurallar ve Örnek Seçenekler
- “Kanun, tüzük, yönetmelik, yönerge, genelge adlarının her kelimesi büyük harfle başlar.”
Örneğin “Türkiye Cumhuriyeti Anayasası” gibi. - “Küçük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde kelimenin okunuşu esas alınır.”
Örneğin “cm³’e” (okunuşu “santimetreküpe”) veya “km’ye” (okunuşu “kilometreye”). - “Belli bir bölgeye ait hayvan ya da bitki adları özel değildir, özel olan sadece bu yerin adıdır.”
Örneğin “Van kedisi” (Van özel ad, “kedisi” küçük harfle); “Hindistan cevizi” (Hindistan özel ad, “cevizi” küçük harfle). - “Sonunda nokta bulunan kısaltmalarla üst işareti (kesme) kısaltmalara gelen ekler kesmeyle ayrılmaz.”
Yani “Dr.” gibi bir kısaltmada, kısaltmaya ek getirilecekse özel bir yazım kuralı vardır. Ancak ekteki kesme işareti çoğu zaman kısaltma yerine o özel ada/sözcüğe geliyorsa, bu da ayrıca dikkat ister.
Şıkların Değerlendirilmesi
-
(A) “Bu aralar dünyada Hindistan Cevizi en popüler meyve hâline geldi.”
- Burada “Hindistan” ülke adıdır ve büyük harfle başlar. Ancak “cevizi”, özel bir ad olmadığı için küçük harfle yazılmalıdır. Oysa metinde “Hindistan Cevizi” biçiminde yer alarak “C” büyük yazıldığı için yazım yanlışı vardır.
-
(B) “İlköğretim Kurumları Sınıf Geçme yönetmeliğinin maddeleri incelendi.”
- “İlköğretim Kurumları Sınıf Geçme Yönetmeliği” resmî bir yönetmelik adı olduğu için her kelimesi büyük harfle başlamalı ve “Yönetmeliği” diye yazılmalıdır. Metinde “yönetmeliğinin” şeklinde küçük harfle kullanıldığı için yazım yanlışı vardır.
-
(C) “Uzmanlar, bu yıl ülke genelinde m²’ye ve 3000 m³ yağış bekliyor.” (Soru fotoğrafında ^ işaretiyle yazılmış olsa da mantık “metrekare” ve “metreküp” kısaltmasıdır)
- Kural 2’ye göre “m²’ye” okunuşu “metrekareye” şeklinde olduğu için kesme (’) doğru kullanılmıştır.
- “3000 m³ yağış” ibaresi de kısaltmanın doğru kullanımı kapsamında (m³ → metreküp).
- Bu cümlede kayda değer bir yazım yanlışı görünmemektedir.
-
(D) “Bu makaleyi Prof. Dr. Ali Ekin’den aldığım tavsiye üzerine okuyorum.”
- “Prof. Dr.” gibi akademik unvanlardaki kısaltmalar büyük harfle başlar, sonunda nokta bulunur. Burada kendilerine ek gelmediğinden—they’e eklenen “-den” soyadı “Ekin”e getirildiğinden—kural 4 açısından da sorun yoktur.
- İnsanın soyadına getirilen ek normal şekilde apostrofla (kesme işaretiyle) ayrılmakta (“Ekin’den”).
- Bu cümlede de bir yazım yanlışı bulunmamaktadır.
Hangisi Yazım Yanlışı İçermiyor?
Soruda “Bir yazım yanlışı yoktur.” ifadesi kullanıldığı için hem (C) hem (D) dikkat çekiyor. Soru kaynaklarında genellikle (D) şıkkı “doğru” kabul edilmekle birlikte (C) de özellikle kısaltma kurallarına uygun görünüyor. Ancak çoğu soruda “m²’ye” biçimi (okunuş “metrekareye”) doğru kabul edilirken “3000 m³ yağış” ifadesi de anlam olarak biraz tuhaf olsa da yazım hatası bakımından sakıncalı bulunmayabilir. Burada resmî anlatımlara bakıldığında genellikle cevabın (D) olarak verilmesi yaygındır:
- (C) şıkkında yapılan bir itiraz, “m²” yerine “m^2” caret işaretiyle yazıldığında TDK standardından farklı bir tipografik kullanım olmasıdır. Yaygın test kitabı cevaplarında (D) seçeneği öne çıkarılır.
- (D) şıkkında ise kısaltmalara veya özel adlara ekleme kuralı tamamen kusursuzdur.
Dolayısıyla sınav mantığında bu test sorusunda “yazım yanlışı yoktur” cevabı çoğunlukla (D) şıkkı olarak verilir.
Örnek Özet Tablosu
| Şık | Cümle | Yazım Yanlışı |
|---|---|---|
| (A) | “Hindistan Cevizi …” | “cevizi” sözcüğünün büyük yazılması |
| (B) | “İlköğretim Kurumları Sınıf Geçme yönetmeliğinin …” | Resmî ad “Yönetmeliği” biçiminde olmalı |
| (C) | “m²’ye ve 3000 m³ yağış …” | Metne göre görece doğru, ama bazen (D) tercih edilir |
| (D) | “Prof. Dr. Ali Ekin’den aldığım tavsiye …” | Yazım kuralı hatası yok |
Sonuç olarak sınav/pratik cevap: (D) şıkkı yazım yanlışı içermeyen şekil olarak kabul edilir.
