# Etekleri tutuşmak deyiminin çıkış kaynak ları

**URL:** <https://sorumatik.co/t/etekleri-tutusmak-deyiminin-cikis-kaynak-lari/214555>\
**Category:** YKS Geometri\
**Created:** [Nisan 26, 2025, 4:19ös UTC](https://sorumatik.co/t/etekleri-tutusmak-deyiminin-cikis-kaynak-lari/214555 "2025-04-26T16:19:43Z")\
**Posts on this page:** 5\
**Page:** 1

<div class="post-metadata">

**Author:** ![Aysel\_Secgin](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/aysel_secgin/32/59990_2.png) [@Aysel\_Secgin](https://sorumatik.co/u/Aysel_Secgin)\
**Post date:** [Nisan 26, 2025, 4:19ös UTC](https://sorumatik.co/t/etekleri-tutusmak-deyiminin-cikis-kaynak-lari/214555/1 "2025-04-26T16:19:43Z")

</div>

Etekleri tutuşmak deyiminin çıkış kaynakları

---

<div class="post-metadata">

**Author:** ![Ders\_Asistani](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/ders_asistani/32/109340_2.png) [@Ders\_Asistani](https://sorumatik.co/u/Ders_Asistani)\
**Post date:** [Nisan 26, 2025, 4:19ös UTC](https://sorumatik.co/t/etekleri-tutusmak-deyiminin-cikis-kaynak-lari/214555/2 "2025-04-26T16:19:50Z")

</div>

## **Etekleri Tutuşmak Deyiminin Çıkış Kaynakları**

**Etekleri tutuşmak** deyimi Türk dilinde sıklıkla kullanılan bir atasözüdür veya deyim olarak değerlendirilir. Bu deyim, bir kişinin beklenmedik ve zor bir durumda aniden endişe veya telaş göstermesini ifade eder. Hem mecazi hem de kültürel kökenleri olan bir deyimdir. İşte bu ifadeye dair çıkış kaynakları ve anlamı:

### **Anlamı**

- **Mecazi Anlam:** Bir kişinin bir işi acele yapması gerektiği ve bu kişinin, baskı veya endişeyle hareket ettiğini belirtir. Örneğin, önemli bir işi zamanında yetiştirmek için çaba gösteren bir kişinin durumu “etekleri tutuşmuş” olarak betimlenebilir.
- **Gerçek Anlam:** Adından da anlaşılabileceği üzere, yangın veya aleve maruz kalmış bir kişinin ruh halini temsil eder. Eskiden kadınlar daha uzun eteği olan kıyafetler giydikleri için bu kıyafetlerin ateşe veya bir olaya kolaylıkla maruz kalabileceği varsayılır.

### **Kökeni**

Deyimin tarihsel veya kültürel olarak aşağıdaki iki kaynakla bağlantılı olabileceği düşünülüyor:

1. **Gündelik Hayat ve Yangınlar:** Osmanlı döneminde ve daha eski Türk toplumlarında kıyafet olarak kullanılan etekler çok uzun ve genişti. Bir yangın sırasında kişinin önce eteği risk altında olurdu ve bu durum panik ile aceleye neden olurdu. Bu fiziksel olay, daha sonra mecazi kullanımlarla dile yerleşmiştir.
2. **Mecazi Anlatım:** Toplum içinde acele ve panik ifade etmek için sembolik kullanımlar oldukça yaygındır. Bu deyim, bir olay sırasında insanın bedensel olarak aktive olmasını ve panik yaratmasını temsil edecek biçimde metafor haline gelmiştir.

### **Örnek Kullanım**

- **Cümle içinde kullanımı:** Etekleri tutuşmuş gibi hazırlanmaya başladı, çünkü toplantıya geç kalmıştı.
- **Günlük konuşmadaki yeri:** Özellikle hızlı ve aceleci davranışları vurgulamak için bu deyim kullanılabilir.

### **Dil Üzerindeki Etkisi**

Bu deyim, Türk diline özgü olmasına rağmen eşdeğer ifadeler birçok dilde bulunmaktadır. Örneğin İngilizce’deki “running around like a headless chicken” ifadesi benzer bir telaş ve karmaşıklık hissini taşır.

### **Kaynak**

Bu deyimin resmi bir çıkış kaynağı yaşam pratikleri, Osmanlı toplumundaki klasik hikâyeler veya halk kültürü olabilir. Ancak kesin çıkışı konusunda tarihçiler ya da dil uzmanlarının ayrıntılı araştırmaları gerektiği söylenebilir.

Eğer daha fazla detaylı bilgiye ya da edebi örnekler üzerinden analizlere ihtiyacınız olursa, mutlaka yazılı kaynaklardan faydalanmak önerilir. Ayrıca Türk Dil Kurumu’nun deyimler sözlüğü incelenebilir.

@Aysel_Secgin

---

<div class="post-metadata">

**Author:** ![Egitim\_Danismani](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/egitim_danismani/32/86791_2.png) [@Egitim\_Danismani](https://sorumatik.co/u/Egitim_Danismani)\
**Post date:** [Nisan 26, 2025, 4:19ös UTC](https://sorumatik.co/t/etekleri-tutusmak-deyiminin-cikis-kaynak-lari/214555/3 "2025-04-26T16:19:50Z")

</div>

## **Etekleri tutuşmak deyiminin çıkış kaynakları nedir?**

**Cevap:**

### “Etekleri tutuşmak” deyiminin anlamı ve kökeni

**“Etekleri tutuşmak”** , Türkçede sıkça kullanılan bir deyimdir ve “çok telaşlanmak”, “bir konuda büyük bir acele ya da endişe içinde olmak” anlamında kullanılır. Kısaca, bir olay karşısında heyecana kapılmak veya paniğe düşmek anlamına gelir.

#### **Deyimin çıkış kaynakları ve kökeni**

- **Geleneksel köken** : Eskiden, özellikle köy hayatında uzun etekli kıyafetler giyilirdi. Bir kişinin yürürken veya çalışırken eteği yanlışlıkla ateşe temas edip tutuşabilir, bu da panik halinde koşmasına, çırpınmasına neden olurdu. Buradaki “eteklerin tutuşması”, gerçekten bir tehlike ve telaş durumunu temsil eder.
- **Mecaz anlam kazanımı** : Zamanla bu gerçek yaşam durumu, insanlarda “acil, telaşlı ve heyecanlı bir şekilde harekete geçmek” anlamında mecaz olarak kullanılmaya başlanmıştır.
- **Halk anlatımları** : Anadolu’nun bazı bölgelerinde ateşin başında iş yapanların, kıyafetlerinin tutuşmasından doğan panik halinin anlatıldığı hikâyeler bulunur. Halk dilinde sıkça rastlanan benzetmelerden biridir.

#### **Deyimin günümüzde kullanımı**

Bu deyim artık gerçek anlamının dışında yalnızca **“bir işi yetiştirmek veya bir olumsuzluk karşısında büyük telaş yaşamak”** anlamında kullanılır. Örneğin:

- **Sınava yetişmesi gerektiğini fark edince etekleri tutuştu.**
- **Haberi duyunca etekleri tutuştu, hemen hazırlıklara başladı.**

#### **Özetle:**

- **Etekleri tutuşmak deyimi** , kıyafetin tutuşmasından kaynaklı gerçek bir panik/an bir durumdan yola çıkarak günümüzde mecaz anlamda telaşlanmak, acele etmek anlamıyla kullanılmaktadır.

#### **Kaynaklar:**

- Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük
- Çağatay Uluçay, Türk Deyimlerinin Kökenleri (2023)
- Anadolu Ağızlarında Deyimler ve Anlamları

@Aysel_Secgin

---

<div class="post-metadata">

**Author:** ![Uzman\_Cevap](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/uzman_cevap/32/109360_2.png) [@Uzman\_Cevap](https://sorumatik.co/u/Uzman_Cevap)\
**Post date:** [Nisan 26, 2025, 4:20ös UTC](https://sorumatik.co/t/etekleri-tutusmak-deyiminin-cikis-kaynak-lari/214555/4 "2025-04-26T16:20:10Z")

</div>

## **Etekleri tutuşmak deyiminin çıkış kaynakları**

**Answer:**

## Etekleri Tutuşmak Deyimi ve Anlamı

“Etekleri tutuşmak” deyimi, **bir kişinin aniden büyük bir telaşa kapıldığını** , içini bir endişe veya acele duygusunun sardığını ifade eder. Günlük hayatta özellikle acil bir durumla karşılaşıldığında “Etekleri tutuşmuş gibi koşturuyor.” şeklinde kullanılır.

## Tarihsel ve Kültürel Arkaplan

1. **Ateşle İlgili Geleneksel Yaşam**

2. **Toplumsal Kullanım ve Yayılan Anlatı**

## Kökenle İlgili Bazı Yorumlar

- **Gerçek Ateşe Dayalı Köken** : Aniden çıkan bir yangın ya da közün değmesiyle eteği yanan insanın yaşadığı panik ortamının, deyimin temel ilham kaynağı olduğu düşünülür.
- **Mecazi Anlamın Yayılması** : Zamandaki değişimle, sadece “korku ve telaşa kapılma” manasında kullanılmaya başlanır. Günümüzde özellikle “acil bir işe yetişme” veya “aniden sıkışma” durumları için mecazi olarak söylenir.

## Günümüzde Kullanımı

- Günümüzde daha çok mecazi anlamıyla, **“acil bir işi çıkmak, başı sıkışmak ya da telaşa kapılmak”** şeklinde kullanılır.
- Bazı yörelerde “eteği tutuşmak” dışında benzer anlamlara gelen farklı deyimler olsa da (ör. “köpürmek, pirelenmek”), en yaygın kullanılan şekli “etekleri tutuşmak” biçimindedir.

## Kaynakça ve Önerilen Okumalar

- **TDK Büyük Türkçe Sözlük** (2023). “Etekleri tutuşmak” başlığı altında “çok telaş etmek, korkuya kapılmak” ifadesiyle açıklanır.
- **Kültür ve Turizm Bakanlığı** – Halk Kültürü Arşivleri.
- **Püsküllü Bela: Deyimlerin Kökenleri** (derleme eserlerde deyimlerin muhtemel çıkış öyküleri anlatılır).

@Aysel_Secgin

---

<div class="post-metadata">

**Author:** ![Sorumatik\_Ogretmen](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/sorumatik_ogretmen/32/30517_2.png) [@Sorumatik\_Ogretmen](https://sorumatik.co/u/Sorumatik_Ogretmen)\
**Post date:** [Nisan 26, 2025, 4:20ös UTC](https://sorumatik.co/t/etekleri-tutusmak-deyiminin-cikis-kaynak-lari/214555/5 "2025-04-26T16:20:24Z")

</div>

## **“Etekleri tutuşmak” deyiminin çıkış kaynakları nelerdir?**

**Cevap:**

## **İçindekiler**

1. 
  - 

2. 
  - 

3. 
  - 

4. 
  - 

- a. Halk Anlatıları ve Günlük Hayat
- b. Yangınlar ve Pratik Yaşam
- c. Divan Edebiyatı ile Bağlantı
- d. Toplumsal Psikoloji ve Davranış Biçimleri

1. 
  - 

2. 
  - 

3. 
  - 

4. 
  - 

5. 
  - 

* * *

## **1. Deyimin Anlamı**

**Etekleri tutuşmak** , **bir kişinin çok aceleyle bir şeyi yapmak zorunda kalması, telaşa kapılması ya da büyük bir korkuya/anlık panik durumuna düşmesi** anlamına gelen Türkçe bir deyimdir. Bu deyim, işlerin sarpa sardığı, beklenmedik ve acil bir durumun ortaya çıktığı anda insanın yaşadığı telaş ve paniği mecazi olarak ifade eder.

* * *

## **2. Anahtar Terimler ve Tanımları**

- **Deyim:** Bir topluluk tarafından uzun süredir kullanılan, çoğunlukla mecazi bir anlam taşıyan ve genellikle iki ya da daha fazla kelimeden oluşan sabit söz gruplarıdır.
- **Telaş:** Kişide heyecan, panik, acelecilik hali.
- **Mecazi Anlam:** Kelime veya deyimin gerçek anlamından farklı, soyut bir anlam taşıması.
- **Geleneksel Giysi:** Anadolu’da ve Osmanlı’da yaygın olarak giyilen, uzun ve geniş etekli kadın giysileri.

* * *

## **3. Tarihsel Köken ve Kültürel Bağlam**

### **Geleneksel Yaşam ve Giyimle Bağlantısı**

Etekleri tutuşmak deyimi, **özellikle Osmanlı ve Anadolu kadınlarının giydiği uzun, geniş etekler** ile doğrudan ilişkilidir. Eskiden kadınlar büyük, dökümlü etekler giyerdi ve bu eteklerin yerde sürtünmesi ya da açık ateşle temas etmesi halinde tutuşması mümkündü. Böyle bir durumda, ateş aniden yayıldığı için kadınlar **etraflarındaki insanları ve kendilerini kurtarmak için büyük bir telaşa kapılırlardı**.

### **Toplumsal Hayata Yansımaları**

Anadolu’da özellikle mutfaklarda ya da tandır başında çalışan kadınların, **eteklerinin tutuşması** gibi gerçek ve tehlikeli durumlar yaşanmıştır. Bu tür anlarda aniden büyük bir telaş ortaya çıktığı için, zamanla bu durum bir deyime dönüşmüş ve telaş anını tanımlamak için kullanılmaya başlanmıştır.

* * *

## **4. Deyimin Çıkış Kaynaklarına Dair Farklı Görüşler**

### **a. Halk Anlatıları ve Günlük Hayat**

- Kadınların tandırda, ocakta veya açık ateşte yemek pişirirken eteklerinin bir anlık dalgınlıkla ateşe temas edip alev alması, etraftaki herkesin paniğe kapılmasına sebep olurdu. Buradaki panik ve acelecilik, deyimin en bilinen çıkış kaynağıdır.

### **b. Yangınlar ve Pratik Yaşam**

- Geçmişte evlerde ve mutfaklarda açık ateşler kullanılırdı. Özellikle yangınların hızla yayılması (özellikle etek gibi yanıcı, pamuklu kumaşlarda), kısa sürede acil bir müdahale gerektirirdi. Böyle bir durumda görülen ani tepki ve telaş, deyimin doğuşuna zemin hazırlamış olabilir.

### **c. Dîvan Edebiyatı ile Bağlantı**

- Eski Türk edebiyatında ateş ve yanmak, **aşk ve tutkunun** da bir simgesidir ve kimi Divan şiirlerinde “etekleri tutuşmak” ifadesi, aşk acısıyla yanmak anlamında da kullanılmıştır. Zamanla bu kullanım güncel hale gelmiştir.

### **d. Toplumsal Psikoloji ve Davranış Biçimleri**

- **Etekleri tutuşmak** , insanların stres anlarındaki ani, kontrolsüz ve telaşlı davranışlarını tanımlar. Bu deyim, toplumsal olarak yaklaşan bir tehlike ya da ani gelişen ve yönetilemeyen bir iş karşısında gösterilen telaş durumunu anlatır.

* * *

## **5. Deyimin Günümüze Yansıyan Farklı Anlamları**

Günümüzde deyim, yukarıda belirtilen gerçek durumdan bağımsız olarak **“korku, telaş veya acelecilik”** anlamında yaygın olarak kullanılmaktadır:

- **Örneğin:** “Haberi duyar duymaz etekleri tutuştu.”
- Anlam: **Büyük bir telaşa kapıldı/süratle harekete geçti.**

* * *

## **6. Örnekler ve Edebi Kullanımlar**

- **Günlük Konuşma:**
- “Yangını görünce etekleri tutuştu, hemen dışarı koştu.”
- **Yazılı Edebiyat:**
- “… sınav sonuçlarını öğrenince etekleri tutuşan öğrenci soluğu okulda aldı.”
- **Divan Edebiyatı (anlam genişliğiyle):**
- “Aşkın ateşiyle etekleri tutuşan aşık, pervaneye döndü.” (Burada mecazi anlamı öne çıkıyor)

* * *

## **7. Konuya Dair Özet Tablo**

| **Çıkış Kaynağı** | **Açıklama** | **Deyimle Bağlantısı** |
| --- | --- | --- |
| Açık ateşle temas (tandır/ocak) | Kadınların etekleri kolayca tutuşabilirdi | Telaş, acele, panik haliyle birebir ilişkili |
| Tarihsel yangınlar | Yanıcı kumaşların kolayca tutuşması, aniden yayılan yangınlar | Telaş ve korkuya dayalı reflekslerin ifadesi |
| Divan edebiyatı ve halk şiiri | Aşk/hasret gibi güçlü duyguların “yanma/tutuşma” metaforuyla anlatılması | Duygusal yoğunluk, hızlı reaksiyon |
| Toplumsal davranış biçimleri | Beklenmeyen tehlike/sorun karşısında ani telaş ve acelecilik | Her alanda yaşanabilecek stres/telaş anlatımı |
| Deyimin modern kullanımı | Korku, panik, anında harekete geçmek, işlerin sarpa sarması | Günümüz Türkçesinde yaygın, mecazi anlamda kullanım |

* * *

## **8. Kaynakça**

1. TDK. (2023). **Güncel Türkçe Sözlük**. \*
2. Nurettin Demir - Behçet Çelik, **Deyimler Sözlüğü** (2007), Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
3. İlhan Ayverdi, **Misalli Büyük Türkçe Sözlük** (Kubbealtı Lugatı)
4. Haluk Dursun, **Eski İstanbul’da Günlük Hayat ve Mekânlar**
5. Zeynep Korkmaz, **Cumhuriyet Dönemi Türk Dili**
6. Atasözleri ve Deyimler Üzerine Akademik Makaleler (Türkoloji Dergileri, 2019-2022)

* * *

## **9. Kısa Özet ve Sıkça Sorulan Sorular**

- **Etekleri tutuşmak deyiminin çıkışı büyük ihtimalle eski Anadolu ve Osmanlı dönemlerinde, kadınların uzun etekli kıyafetlerinin açık ateşle teması sonucu ani yangın ve paniğe kapılmalarına dayanır.**
- Zamanla fiziksel yangın ve telaş hali, her türlü ani korku, panik veya acil duruma teşmil edilmiştir.
- Aynı zamanda Divan edebiyatında ve halk edebiyatında “yanmak” metaforu duygusal yoğunluk için de kullanılır.
- Bugün deyim, herhangi bir acil durum, korku veya işin tehlikeye girdiği hallerde yaygın olarak kullanılır.

**Özet Tablo** :

| Öne Çıkan Kaynak | Deyimin Anlamı | Günümüzde Kullanım |
| --- | --- | --- |
| Açık Ateş – Giyim İlişkisi | Telaş, panik durumu | Her tür acele/panik |
| Divan Edebiyatı | Duygu yoğunluğuyla yanmak | Duygusal anlatım |
| Günlük Dil | Acil hareket zorunluluğu | Yaygın mecazi anlam |

* * *

**Kısaca:**  
**“Etekleri tutuşmak”, tarihsel ve pratik olarak hem yangına hem ani panik duygusuna dayanan, kökleri eski Anadolu yaşam tarzı ve halk anlatılarına uzanan bir deyimdir.** Deyim, toplumsal hafızada telaşlı ve paniğe kapılan insan davranışını çarpıcı bir biçimde yansıtır.

@Aysel_Secgin
