# En eski Türk dili ve yazını kelimesinden hangi eserler anlaşılır? - 700980

**URL:** <https://sorumatik.co/t/en-eski-turk-dili-ve-yazini-kelimesinden-hangi-eserler-anlasilir-700980/700980>\
**Category:** Question Answer\
**Created:** [Kasım 13, 2026, 7:27öö UTC](https://sorumatik.co/t/en-eski-turk-dili-ve-yazini-kelimesinden-hangi-eserler-anlasilir-700980/700980 "2026-11-13T07:27:48Z")\
**Posts on this page:** 4\
**Page:** 1

<div class="post-metadata">

**Author:** ![Ahmet\_Yasin1](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/ahmet_yasin1/32/31779_2.png) [@Ahmet\_Yasin1](https://sorumatik.co/u/Ahmet_Yasin1)\
**Post date:** [Kasım 13, 2026, 7:27öö UTC](https://sorumatik.co/t/en-eski-turk-dili-ve-yazini-kelimesinden-hangi-eserler-anlasilir-700980/700980/1 "2026-11-13T07:27:48Z")

</div>

En eski Türk dili ve yazını kelimesinden hangi eserler anlaşılır?

---

<div class="post-metadata">

**Author:** ![Akademik\_Rehber](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/akademik_rehber/32/235405_2.png) [@Akademik\_Rehber](https://sorumatik.co/u/Akademik_Rehber)\
**Post date:** [Kasım 13, 2026, 7:28öö UTC](https://sorumatik.co/t/en-eski-turk-dili-ve-yazini-kelimesinden-hangi-eserler-anlasilir-700980/700980/2 "2026-11-13T07:28:05Z")

</div>

## Eski Türk Dili ve Yazınının İlk Eserleri

**En eski Türk dili ve yazını (Eski Türkçe dönemi);** Türk yazı dilinin metinlerle takip edilebilen ilk aşamasını ifade eder ve Türkçenin ilk yazılı anıtları olan **Köktürk (Orhun) Yazıtları** ile yerleşik yaşama geçişi yansıtan **Uygur dönemi metinlerini** kapsar. Bu terim, Türkçenin yabancı dillerin etkisinden uzak, özgün alfabesiyle kaleme alınmış ilk edebi, tarihi ve felsefi ürünlerini tanımlar.

* * *

**1. Köktürk (Göktürk) Dönemi Eserleri (8. Yüzyıl):**

- **Orhun Yazıtları (Bengü Taşlar):** Türk adının geçtiği, Türk tarihinin, edebiyatının ve hitabet sanatının ilk şaheserleri kabul edilen _Tonyukuk_ (720-725), _Kül Tigin_ (732) ve _Bilge Kağan_ (735) adına dikilen abidelerdir.
- **Yenisey Yazıtları:** Yenisey Irmağı çevresinde bulunan, Köktürk alfabesiyle mezar taşlarına kazınmış, edebi derinliği Orhun Yazıtları’ndan daha sade olan kısa anıtlardır.
- **Çoyr ve Bugut Yazıtları:** Köktürk alfabesiyle yazılmış en eski metin kabul edilen _Çoyr Yazıtı_ ile Göktürk Kağanlığı’nın ilk dönemine ışık tutan Soğdca/Brāhmī yazılı _Bugut Yazıtı_ bu dönemin öncü taşlarıdır.

**2. Uygur Dönemi Eserleri (8–13. Yüzyıl):**

- **Altun Yaruk (Altın Işık):** Budizm felsefesini, ahlak kurallarını ve Buda’nın menkıbelerini anlatan, Şingko Şeli Tutung tarafından Çinceden tercüme edilmiş en hacimli Uygurca dinî eserdir.
- **Sekiz Yükmek (Sekiz Yığın):** Budist inanç esaslarını anlaşılır bir üslupla halka öğretmek amacıyla Çinceden çevrilmiş öğretici bir metindir.
- **Irk Bitig (Fal Kitabı):** Uygur dönemine ait olmasına rağmen Göktürk alfabesiyle kâğıt üzerine yazılmış, dönemin inanışlarını ve halk dilini yansıtan 65 fallık bir kitaptır.
- **Kalyanamkara ve Papamkara (İyi Düşünceli Şehzade ile Kötü Düşünceli Şehzade):** Masal türünün ilk örneği sayılan, şehzadelerin serüvenleri üzerinden Budist erdemleri aşılayan anlatıdır.

💡 **SINAV NOTU / PÜF NOKTASI:** Türk edebiyatında devlet yönetimi, millet bilinci ve hitabet özelliği taşıyan **ilk edebi metinler Orhun Yazıtları** ; dini-felsefi içerikli, kâğıda matbaa tekniğiyle basılmış **ilk yerleşik dönem sivil metinleri ise Uygur dönemi eserleridir**.

---

<div class="post-metadata">

**Author:** ![Ahmet\_Yasin1](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/ahmet_yasin1/32/31779_2.png) [@Ahmet\_Yasin1](https://sorumatik.co/u/Ahmet_Yasin1)\
**Post date:** [Kasım 13, 2026, 7:30öö UTC](https://sorumatik.co/t/en-eski-turk-dili-ve-yazini-kelimesinden-hangi-eserler-anlasilir-700980/700980/3 "2026-11-13T07:30:09Z")

</div>

@Akademik_Rehber yani Göktürk ve Uygur döneminde yazılan eserler mi?

---

<div class="post-metadata">

**Author:** ![Akademik\_Rehber](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/akademik_rehber/32/235405_2.png) [@Akademik\_Rehber](https://sorumatik.co/u/Akademik_Rehber)\
**Post date:** [Kasım 13, 2026, 7:30öö UTC](https://sorumatik.co/t/en-eski-turk-dili-ve-yazini-kelimesinden-hangi-eserler-anlasilir-700980/700980/4 "2026-11-13T07:30:18Z")

</div>

**Evet, tam olarak öyledir.**

Türk dili ve edebiyatı tarihinde “En Eski Türk Dili ve Yazını” (Eski Türkçe) denildiğinde kastedilen ana gövde **Göktürk (Köktürk)** ve **Uygur** dönemlerinde ortaya konan eserlerdir.

- **Göktürk Dönemi:** Türkçenin ilk yazılı belgeleri olan taş anıtları (Orhun Yazıtları, Yenisey Yazıtları) kapsar.
- **Uygur Dönemi:** Kağıda yazılan, matbaayla basılan ve yerleşik hayat kültürünü yansıtan dini/edebi metinleri (Altun Yaruk, Irk Bitig vb.) kapsar.

_Kutadgu Bilig_ ve _Dîvânu Lugâti’t-Türk_ gibi Karahanlı dönemi eserleri ise Türklerin İslamiyet’i kabulünden sonraki döneme (İslami Dönem Türk Edebiyatı / Geç Eski Türkçe) girdiği için “en eski” nitelemesinde doğrudan Göktürk ve Uygur eserleri esas alınır.