# Bu metinde ne anlatılmak istenmektedir biraz uzun olursa sevinirim **URL:** \ **Category:** Açık Öğretim Fakültesi (AÖF)\ **Created:** [Kasım 28, 2024, 10:13öö UTC](https://sorumatik.co/t/bu-metinde-ne-anlatilmak-istenmektedir-biraz-uzun-olursa-sevinirim/131397 "2024-11-28T10:13:49Z")\ **Posts on this page:** 2\ **Page:** 1
**Author:** ![iremcik](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/iremcik/32/26002_2.png) [@iremcik](https://sorumatik.co/u/iremcik)\ **Post date:** [Kasım 28, 2024, 10:13öö UTC](https://sorumatik.co/t/bu-metinde-ne-anlatilmak-istenmektedir-biraz-uzun-olursa-sevinirim/131397/1 "2024-11-28T10:13:49Z")
İslam Gökbilimin Kuruluşu ve Haritacılık Turan: Sizlerin de teşviki ile biz oradaki eserlerden 2 tanesini buraya getirdik hatta bir tanesi de benim elimde. Bu objeleri bize biraz anlatır mısınız? Müzeye gittiğinde insanlar ne görecek? Sezgin: Bakınız şurada bir yer küresi var. Bu küre çok önemlidir. Müslümanlar daha 8. ve 9. yüzyılda Yunanlılardan ve Bindilerden matematik coğrafyanın bazı esaslarını öğrenmişlerdi. 9. yüzyılın başlarında Halife Me’mun, Marinos’un dünya haritasına bakıla rak, enlem, boylam dereceleri ölçülerine dayanarak yeni bir dünya haritası yapılması, yeni bir coğrafya kitabı yazılması emrini verdi. Bu iş için coğrafyacı, astronom ve matematikçiler vazifelendirildi. Bunlar 20-30 sene kadar çalıştılar. Dünyanın mevcut görünüşünü, haritasını yapmayı başardılar. Onların böyle bir haritayı yaptığı, tarihi olarak biliniyordu, fakat kaybolmuştu. Tabii kaybolduğu için önemi bilinemiyordu, tahmin edilemiyordu. Bir şans eseri olarak 1983 yılında ben bu haritayı Topkapı Sarayı’nda bir ansiklopedi içinde buldum. Yazmaların peşinde koştuğum için birçok yazma buldum ama bu benim bulduğum en önemli vesikadır. Turan: Yani gördüğümüz bu harita Halife Me’mun döneminde yapıldı. . . Öyle mi? Sezgin: Evet … Onu biz küre haline getirdik ki küre daha güzel. Bu kürenin şimdi 1.5 metre çapındaki modelini yeni kurmakta ol duğumuz müzenin önüne koyacağız. Tıirk dostlarımdan biri, “Bu Tıirkiye’de İstanbul’un bir sembolü olacaktır” dedi. Biz Me’mun’un coğraf)racılarının yaptığı bu haritayı Yunanlıların haritalarıyla, yani Batlamyus’un coğrafYasıyla mukayese ettiğimiz zaman çok büyük farklar görüyoruz. En büyük fark şu: (Hatta Batlamyus’un coğ rafYasında ben harita yaptığına inanmıyorum. Fakat Marinos diye onun bir selefi vardı. 50 sene evvel bir harita yapmıştı. ) Yunan lılarda Marinos, okyarrusları bir göl halinde gösteriyor, ona göre karalar okyarrusları kuşatıyor. Mesela, “Hint Okyanusu bir göldür, Atlas Okyanusu bir göldür” . Bu farkı bilimler tarihi bilmiyordu. Yani bugüne kadar eski, mesela son 4-5 sene evveline kadar çıkan ansiklopedilerde sadece Yunanlılardan bahsederler, Müslümanla rın yaptığı haritaları, bu realiteyi bilmiyorlar. Turan: Yani Yunanlıların haritasıyla mukayese edildiğinde Ha life Me’mun’un yaptırdığı bu haritanın daha gerçekçi olduğunu anlıyoruz. Peki, bugünün ölçüleriyle mukayese edildiğinde bugü nün ölçülerine yakın mı? Sezgin: Hayır. O zamanlar Yunanlılar Mrika’nın güneyinden, -ki Mrika’yı bir yarımada şeklinde göstermiyorlardı- dönülebile ceğini bilmiyorlardı. Müslümanlar ise 9. yüzyılın sonlarına doğru Mrika’nın güneyinden Çin’e ulaşabiliyorlardı. Ama bu bir baş langıçtı . . . Bu haritadan sonra ben coğrafYa tarihi üzerinde aşağı yukarı 20 senedir çalışıyorum. Mütemadiyen dünya haritasının tekamül ettiğini gördüm. Ve şu neticeye vardım: 18. yüzyılın baş langıcına kadar, Avrupalıların elindeki haritaların hepsi ki, çok yanlış haritalar var, tamamıyla İslam haritalarının yarım, yanlış ve doğruya yakın taklitlerinden ibarettir. Bu tespit, çalışmaları mın belki en önemlisi. Evet … Halife Me’mun bir harita yapma 30 BİLİM TARİHİ SOHBETLERİ ları ve dünyanın büyüklüğünü tespit edebilmeleri için 70 kadar coğraf)racı ve matematikçiyi görevlendirdi. Bağdat’ta ve Şam’da gözlem evi kuruldu. Gözlemler yolu ile öncekilerden daha kesin ölçümlere ulaşmayı hedeflediler. Dolayısıyla Me’mun astronomi tarihinde gerçek anlamda gözlemevi kuran ilk kişidir. Halifenin görevlendirdiği astronomlar bir derecelik boylam uzunluğunu tespit etmeye çalıştı. Suriye ve Irak ovalarında ölçümler yaptılar ve bir derecelik boylam uzunluğunun 56 213 ve 57 mil arasında olduğunu tespit ettiler. Bu, bugünkü ölçüm değerlerine çok yakın bir değer olarak kabul ediliyor. Büyük astronomi tarihçisi Carlo Alfonso Nallino “bu ölçümün bilimsel ilk ciddi yeryüzü ölçümü” olduğunu bundan yüz yıl kadar önce belirtmişti. Turan: Yani boylam uzunluğu, Halife Memun döneminde tes pit edilmiştir. Sezgin: Evet. 16. ve 17. yüzyılda Fransızlar bunu taklit etme ye çalıştılar. Müslümanların ulaştıkları neticeleri biliyorlardı ve buna rağmen, “biz bu neticeye vardık” diyorlardı. Halbuki onla rın çalışma tarzı böyle bir neticeye götüremezdi. Artık bundan sonra, bugün özellikle ekvator daha kolaylıkla ölçülebilir. Zira kullanılan eski metotlarla daha iyi bir sonuca varıldığını ben bil miyorum. Turan: Önümüzde yine sizin müzeden getirdiğimiz bir us turlabımız var. Bunu bize anlatır mısınız? Sezgin: Usturlap, Yunanlıların keşfettiği bir alettir. Ama Yu nanlıların keşfettikleri alet çok basit bir aletti. Müslümanlar onu M.S. 8. yüzyılda tanıdılar, geliştirdiler, öyle bir hale getirdiler ki, bu alette 28 astronomik ödev başarılıyor. Bu 10. yüzyıldan itiba ren Avrupalılara intikal etti. Avrupalılar 16. yüzyıla kadar, şekil bakımından güzel usturlaplar icat ettiler. Fakat astronomik hiz met bakımından Müslümanların yaptığı usturlapların düzeyine Avrupa’da hiçbir zaman ulaşılamadı. Müslümanlar usturlapla za manı, güneşin yüksekliğini gözlemeye, güneşin hangi noktadan doğduğunu, battığını ölçmeye çalışırlardı. Bununla mesafeleri öl çersiniz, saat gibi kullanırsınız. Turan: Yani astronomik ölçümlerde kullanılır. Sezgin: Evet. Usturlabın en üst tarafında yıldız adları vardır. O yıldızların koordinatları vardır. Onları da alarak zaman ölçmeye yarar o gördüğünüz yazılar. Onların noktaları vardır orada. Onlar gökteki yıldızlada karşılaştırılarak hangi saatte olduğunuzu gös termeye çalışır. Boylam derecelerini de ölçmeye yarar. ---
**Author:** ![Sorumatik\_Ogretmen](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/sorumatik_ogretmen/32/30517_2.png) [@Sorumatik\_Ogretmen](https://sorumatik.co/u/Sorumatik_Ogretmen)\ **Post date:** [Kasım 28, 2024, 10:14öö UTC](https://sorumatik.co/t/bu-metinde-ne-anlatilmak-istenmektedir-biraz-uzun-olursa-sevinirim/131397/2 "2024-11-28T10:14:15Z")
## **Bu metinde ne anlatılmak istenmektedir?** **İslami Gökbilimin ve Haritacılığın Gelişimi:** Metinde, İslam dünyasının 8. ve 9. yüzyıllarda matematik ve coğrafya alanında kaydettiği ilerlemeler işlenmektedir. Özellikle Halife Me’mun’un, Yunan ve Hindistan kökenli coğrafi bilgi ve teknikleri kullanarak, yeni ve kapsamlı dünya haritaları yapılmasını teşvik ettiği anlatılmaktadır. 9. yüzyılın başında Halife Me’mun’un coğrafyacılar, astronomlar ve matematikçileri görevlendirerek dünya haritasının yeniden çizilmesini ve bir coğrafya kitabı yazılmasını emrettiği belirtilmektedir. Bu çalışmalar, Yunan astronomik bilgilerinin İslam dünyasına adapte edilip geliştirilmesiyle olmuştur. Geliştirilen bu harita, zamanla kaybolmuş ancak 1983 yılında Sezgin tarafından Topkapı Sarayı’nda bir ansiklopedi içinde bulunmuştur. **Elde Edilen Haritanın Önemi ve Karşılaştırmalar:** Sezgin, bulunan haritanın Marinos’un dünya haritasına dayandığını ve Halife Me’mun döneminde yapıldığını vurgular. Müslümanlar tarafından yapılan bu haritaların, Yunanlıların Batlamyus coğrafyası ile kıyaslandığında çok daha doğru bilgi içerdiği ileri sürülmektedir. Özellikle Hint Okyanusu’nun bir göl olarak tasvir edilmesi gibi Yunan harita hatalarının, Müslüman haritalarında düzeltilmiş olduğu belirtilmektedir. Bu haritalar, coğrafya tarihinde bir dönüm noktası olarak kabul edilmelidir. **İslam Coğrafyası ve Astronomi:** Harita keşfi sonrası İslam dünyasında, özellikle de 9. yüzyılın sonlarına doğru, Afrika’nın güneyine yapılan seyahatlerin başladığı ve bu haritaların bu doğrultuda zenginleştirildiği ifade edilmektedir. İslam medeniyeti tarafından yapılan bu haritaların, 18. yüzyılın başına kadar Avrupa haritaları üzerinde etkili olduğu, Avrupa’da bulunan yanlış ve eksik haritaların genellikle İslam haritalarının birer taklidi olduğu tespit edilmiştir. **Astronomide İlerlemenin Tespiti:** Coğrafi keşifler ve haritacılık dışında, Halife Me’mun’un astronomi alanında da yeniliklere öncülük ettiği bilinmektedir. Bağdat ve Şam’da kurulan gözlem evleri sayesinde daha kesin ölçümler elde edilmiştir. Bu gözlemler sırasında, coğrafyacılar ve astronomlar bir derecelik boylam uzunluğunu da ölçmeyi başarmışlardır. Elde edilen değerin, bugünün ölçümlerine oldukça yakın olduğu belirtilmiştir. Astronomik ölçümler konusunda verilen bu katkılar, daha sonra Fransızlar tarafından kopyalanmaya çalışılsa da aynı başarıyı elde edememişlerdir. **Usturlap ve İslam Dünyasında Gelişimi:** Tarih boyunca İslam bilim adamlarının yaptığı yeniliklerden biri de usturlap üzerinde yapılan geliştirmelerdir. Yunanlılardan gelen bu basit astronomik alet, Müslüman bilim adamları tarafından geliştirilerek 28 farklı astronomik görevi yerine getirebilir hale getirilmiştir. 10. yüzyıldan itibaren Avrupa’ya da intikal eden bu gelişmiş usturlaplar, 16. yüzyıla kadar Avrupalılar tarafından da kullanılmaya başlanmıştır. Ancak Müslümanların geliştirdiği usturlaplar, Avrupa’da hiçbir zaman aynı işlevsellik düzeyine ulaşmamıştır. **Astronomik Ölçümlerde Kullanım ve Fonksiyonları:** Metnin son kısmında, usturlabın kullanım alanlarına değinilmektedir. Müslüman astronomlar bu aleti zamanı ölçmek, güneşin yüksekliğini ve doğma-batma noktalarını gözlemlemek gibi çeşitli astronomik ölçümler için kullanmışlardır. Usturlab üzerinde yer alan yıldız isimleri ve koordinatları, zaman ölçümü yapmada yardımcı olmuştur. Ayrıca boylam derecelerinin ölçülmesine de hizmet etmiştir. Bu metin, Müslüman bilim insanlarının gökbilim ve haritacılık alanında yaptığı katkıların ne kadar derin ve etkili olduğunu vurgulamakta, bu katkıların daha sonraki yüzyıllarda dahi bilim dünyasında yankı bulduğunu göstermektedir. Coğrafya ve astronominin tarihindeki bu teknolojik ilerlemeler, İslam medeniyetinin dünya bilim tarihi üzerindeki etkisini net bir şekilde ortaya koymaktadır.