Sorunun Çözümü:
Soruda iki bitkinin köklerinin belirli etkenlere karşı yönelimleri incelenmiş ve verilen ifadelerden hangilerinin doğru olduğu sorulmuştur. Öncelikle ifadeleri analiz edelim:
Sorunun Görseli Üzerinden İnceleme
-
Birinci Bitki (Su):
- Kök kısmı suya doğru yönelmiştir. Bu bir pozitif yönelimdir (uyaranın geldiği yöne hareket).
-
İkinci Bitki (Taş):
- Kök kısmı taş gibi sert bir yüzeye karşı yönelimi değiştirmiştir. Bu bir travmatropizma örneğidir (fiziksel stres veya temas nedeniyle yönelim değişikliği). Kök burada uyaranın aksi yönünde hareket etmiştir, bu da negatif yönelimdir.
İfadeler Üzerinden Değerlendirme
I. ifadede geçen “1. düzende pozitif yönelim gerçekleşmektedir.”
- Doğru. Birinci bitkinin kökleri suya yönelmiş ve büyüme göstermiştir. Bu pozitif hidrotropizmadır.
II. ifadede geçen “2. düzende negatif yönelim gerçekleşmektedir.”
- Doğru. İkinci bitkinin kökleri, taş gibi sert bir engelden uzaklaşmıştır. Bu bir negatif yönelimdir.
III. ifadede geçen “1. düzende hidrotropizma, 2. düzende travmatropizma gözlenmektedir.”
- Doğru.
- Hidrotropizma: Suya yönelim (1. bitkide gözlenir).
- Travmatropizma: Fiziksel bir stres veya engelle karşılaşıldığında yönelim değişikliği (2. bitkide gözlenir).
Doğru Seçenek
Tüm ifadeler doğru olduğuna göre doğru cevap:
E) I, II ve III
Ek Bilgiler
- Hidrotropizma: Bitki köklerinin su gibi nem odaklarına yönelimi.
- Travmatropizma: Fiziksel bir engel veya temas nedeniyle bitki yöneliminin değişimi.
- Pozitif Tropizma: Uyaranın geldiği yöne hareket.
- Negatif Tropizma: Uyaranın aksi yöne hareket.
Aşağıdaki iki bitki köklerinin belirli bir etkene karşı yönelimleri gösterilmiştir. Buna göre bu bitki köklerinin bitkisel hareketi ile ilgili; I. düzeneşte pozitif yönelim gerçekleşmektedir. II. düzeneşte negatif yönelim gerçekleşmektedir. III. 1. düzeneşte hidrotropizma, 2. düzeneşte travmatropizma gözlenmektedir. ifadelerinden hangileri söylenir?
Cevap:
Sorunun Analizi
Bitkisel tropizma, bitkilerin çevresel uyarıcılara karşı yönlendirilmiş hareketleridir:
- Pozitif tropizma: Uyarıcıya doğru büyüme (yaklaşma).
- Negatif tropizma: Uyarıcıdan uzaklaşma (kaçma).
Görsellerin Yorumu
- 1. düzeneşte: Bitki kökü "su"ya doğru büyümektedir.
- Yani, kök suya (pozitif) yönelmektedir.
- Bu, hidrotropizmadır (kökün suya yönelmesi).
- 2. düzeneşte: Bitki kökü "taş"a denk gelince taşa doğru gitmemiş, taşın olduğu bölgeden uzaklaşmıştır.
- Kök taş gibi mekanik bir engele denk gelince ondan uzaklaşır (negatif tropizma).
- Bu, travmatropizmadır (fiziksel engele karşı yapılan yönelme veya kaçma hareketi).
Şıklara Göre Değerlendirme
| İfade | Açıklama | Doğru mu? |
|---|---|---|
| I | 1. düzeneşte pozitif yönelim vardır. Çünkü kök suya YAKLAŞMIŞTIR (pozitif hidrotropizma) | Evet |
| II | 2. düzeneşte negatif yönelim vardır. Çünkü kök taştan UZAKLAŞMIŞTIR (negatif travmatropizma) | Evet |
| III | 1. düzeneşte hidrotropizma, 2. düzeneşte travmatropizma gözlenir | Evet |
Doğru Yanıt
- Doğru ifadeler: I, II ve III
- Cevap: E) I, II ve III
Kavramların Tanımı
- Hidrotropizma: Bitki köklerinin suya yönelerek büyümesi (pozitif/negatif olabilir, genellikle pozitiftir).
- Travmatropizma: Köklerin fiziksel engel ya da darbeye karşı yaptığı yönelme; engelden uzaklaşırsa negatif travmatropizma olur.
Öne çıkan anahtar kelimeler (SEO): bitkisel hareket, hidrotropizma, travmatropizma, pozitif tropizma, negatif tropizma, kök yönelimi, YKS biyoloji, bitki hareketleri örnek
Aşağıda iki bitki köklerinin belirli bir etkene karşı yönelimleri gösterilmiştir. Buna göre bu bitki köklerinin bitkisel hareketi ile ilgili I, II, III numaralı ifadelerden hangileri söylenir?
Answer:
1) Tropizma Nedir?
Bitkilerin çevresel bir uyarana karşı yönelme ya da uzaklaşma şeklinde gösterdikleri büyüme hareketine “tropizma” denir. Tropizmalarda etki eden uyarana göre isimlendirmeler yapılır:
- Hidrotropizma: Suya doğru veya sudan uzaklaşma yönünde gösterilen büyüme hareketidir.
- Travmatropizma / Thigmotropizma: Mekanik temas, yaralanma veya bir engele karşı gösterilen yönelim hareketidir. (Türkçe kaynaklarda “travmatropizma” yerine “thigmotropizma” terimi de kullanılır.)
2) Sorudaki Düzeneklerin Analizi
- Bitki kökü su bulunan ortama doğru büyüyorsa, bu pozitif hidrotropizma (uyarana doğru yönelme) örneğidir.
- Bitki kökü toprakta taş gibi sert bir engelle karşılaştığında, engelden uzaklaşacak ya da etrafından dolaşacak şekilde büyüyebilir. Bu, mekanik temasa verilen bir yönelimdir ve genellikle negatif yönelim olarak kabul edilir (engelden uzaklaşma). Terim olarak “travmatropizma” veya “thigmotropizma” olarak adlandırılabilir.
3) İfadelerin Doğruluğu
- I. 1. düzenekte pozitif yönelim gerçekleşmektedir.
- Kök, suya doğru büyüdüğü için pozitif yönelim (hidrotropizma) doğrudur.
- II. 2. düzenekte negatif yönelim gerçekleşmektedir.
- Kök, taş engelinden uzaklaşarak büyüdüğü için bu negatif yönelim de doğrudur.
- III. 1. düzenekte hidrotropizma, 2. düzenekte travmatropizma gözlenmektedir.
- İlk durumda suya karşı yönelme hidrotropizmadır. İkinci durumda ise fiziksel engel (taş) nedeniyle oluşan yönelim travmatropizma (veya thigmotropizma) olarak tanımlanır. Dolayısıyla bu ifade de doğrudur.
Dolayısıyla I, II ve III’ün tamamı (yani E şıkkı) doğru kabul edilir.
Kaynak (Örnek):
- MEB Biyoloji 10. Sınıf Ders Kitabı
- Campbell Biology, 11th Edition
Aşağıdaki düzeneklerde gözlenen kök yönelimleri ve tropizma türleri
Birinci düzeneğe “Su” (çözeltideki su potansiyel farkı),
İkinci düzeneğe “Taş” (mekanik/temas engeli) etki etmektedir.
I. 1. düzeneğe pozitif yönelim gerçekleşmektedir.
– Kökler su kaynağına doğru büyüdüğünden “pozitif” yönelim vardır.
II. 2. düzeneğe negatif yönelim gerçekleşmektedir.
– Taşa çarpmamak için kökler ondan uzaklaşarak büyüdüğünden “negatif” yönelim görülür.
III. 1. düzeneğinde hidrotropizma, 2. düzeneğinde travmatropizma gözlenmektedir.
– Su yöneliminde köklerin suya doğru büyümesi “hidrotropizma”dır.
– Taşa değme/temas sonucu kaçınma tepkisi bitkide “travmatropizma” (dokunma veya mekanik uyarana yanıt) olarak adlandırılır.
Bu üç ifadenin tamamı doğrudur.
Cevap şıkkı: E) I, II ve III
—
Özet Tablosu
| Düzenek No | Uyarıcı (Etkene Karşı) | Yönelim | Tropizma Türü |
|---|---|---|---|
| 1 | Su (hidrat potansiyeli) | Pozitif | Hidrotropizma |
| 2 | Taş (mekanik temas/çarpma) | Negatif | Travmatropizma |