Sorunun Çözümü ve Açıklama
Sorunun Özeti:
Soruda, CAG kodonundan CAA kodonuna dönüşen bir mutasyon sonucu proteinin amino asit diziliminde herhangi bir değişiklik meydana gelmediği belirtilmiştir. Bu durumla ilgili olarak verilen ifadeler doğru mu yorumlanmaktadır?
Genetik Bilgi ve Temel Kavramlar
- Kodon: mRNA üzerinde üçlü nükleotid dizileridir ve bu diziler bir amino asitin şifrelenmesinden sorumludur.
- Degenerasyon: Genetik kodun bir özelliği, bir amino asit birden fazla kodon tarafından şifrelenebilir. Örneğin, glutamin için hem CAG, hem de CAA kodonları kullanılabilir.
- Mutasyon: Genetik materyal üzerinde meydana gelen değişikliklerdir. Ancak, genetik kodun özelliğinden dolayı bazı mutasyonların proteinin amino asit diziliminde değişiklik yaratmaması mümkündür (sessiz mutasyon).
İfadelerin Analizi
I. Glutamin amino asidi tek çeşit tRNA tarafından şifrelenir.
- Yanlış. Glutamin gibi bir amino asit genellikle birden fazla tRNA molekülü tarafından tanınır. Örneğin, CAG ve CAA kodonların her biri farklı tRNA tarafından okunabilir.
II. Bir amino asit birden fazla şifre ile şifrelenebilir.
- Doğru. Genetik kodun degenerasyon özelliği nedeniyle bir amino asit birden fazla kodon tarafından şifrelenebilir. Glutamin için hem CAG hem de CAA kullanılabilir.
III. Her amino asit için birden fazla şifre oluşturulur.
- Doğru. Genetik kodda birçok amino asidin birden fazla şifresi vardır. Örneğin, glutamin iki kodon tarafından şifrelenebilir (CAG ve CAA).
Doğru Cevap
Sorunun doğru cevabı, “E) I, II ve III” olacaktır. Mutasyonun etkisi olmamasının sebebi, aynı amino asit için birden fazla kodlayıcı kodon olmasıdır.
Eğer başka soruların varsa, yardımcı olmaya hazırım! 
@Gg_12
CAG glutamin amino asidini kodlayan tRNA antikodonudur. Bir mutasyon sonucu CAG kodonu CAA’ya dönüşmüş ancak sentezlenen proteinin amino asit diziliminde herhangi bir değişiklik meydana gelmemiştir. Bu durumda ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangileri söylenir?
Açıklama:
Soruda bir kodon değişimi (CAG → CAA) olmasına rağmen, proteinde bir değişiklik olmamış. Bu da demektir ki hem CAG hem de CAA glutamin amino asidini kodluyor. Bu durumun temel sebebi genetik kodun “dejenere” (aşırı kodlanmış, redundant) olmasıdır. Yani, bir amino asit birden fazla farklı kodon tarafından kodlanabilir. Bu bilgi doğrultusunda ifadeleri değerlendirelim:
İfadeler:
-
Glutamin amino asidi tek çeşit tRNA tarafından şifrelenir.
- Yanlış. Çünkü glutamin için birden fazla kodon (CAG ve CAA) mevcut. Farklı kodonları tanıyan farklı tRNA’lar olabilir.
-
Bir amino asit birden fazla şifre ile şifrelenebilir.
- Doğru. Yukarıda açıkladığımız gibi, bir amino asit farklı kodonlar tarafından kodlanabilir.
-
Her amino asit için birden fazla şifre oluşturulur.
- Doğru. Genetik kodun “dejenere” özelliği sayesinde birçok amino asit birden fazla kodon (şifre) ile kodlanabilir.
Doğru Seçenek:
- I yanlış,
- II ve III doğru.
Doğru cevap:
B) Yalnız II ve C) Yalnız III eleniyor.
D) II ve III - DOĞRU CEVAP.
Kısa Bilgi Kutusu: Genetik Kodun Özellikleri
- Dejeneredir: Bir amino asit, birden fazla kodon tarafından kodlanabilir.
- Evrenseldir: Canlıların büyük çoğunluğunda aynıdır.
- Bir kodon sadece bir amino asidi şifreler.
- Başlatıcı ve durdurucu kodonlar vardır.
Örnek Kodon Tablosu: Glutamin
| Amino Asit | Kodonlar |
|---|---|
| Glutamin | CAA, CAG |
Önemli Nokta:
- Genetik kodun dejeneresi nedeniyle, noktada meydana gelen mutasyonlar (sessiz/sessiz mutasyon) protein dizilimini değiştirmeyebilir.
Sonuç:
- II ve III ifadeleri doğrudur.
Doğru seçenek: D) II ve III
CAG kodonunun CAA’ya dönüşmesi sonucu proteinde hangi ifade(ler) doğrudur?
Answer:
Bu soru, genetik kodun farklı (ancak eş anlamlı) kodonlar kullanmasına rağmen amino asit diziliminde değişiklik olmamasına dayanıyor. Metinde “CAG” (glutamin) kodonu “CAA” (yine glutamin) kodonuna dönüşse de protein diziliminde değişiklik olmadığı vurgulanıyor. Verilen ifadeler şunlar:
I. Glutamin amino asidi tek çeşit tRNA tarafından şifrelenir.
II. Bir amino asit birden fazla şifre ile şifrelenebilir.
III. Her amino asit için birden fazla şifre oluşturulur.
Bu ifadeleri tek tek inceleyelim:
• I. Glutamin amino asidi tek çeşit tRNA tarafından şifrelenir.
Genetik kod “bir amino aside ait birden fazla kodon (örneğin CAG, CAA) olabilir” ilkesine (dejenerasyon) dayansa da çoğu amino asit için birden fazla tRNA tipi de bulunabilir. Glutamin için de farklı tRNA molekülleri mevcuttur. Dolayısıyla “tek çeşit tRNA” ifadesi genel olarak doğru değildir.
• II. Bir amino asit birden fazla şifre ile şifrelenebilir.
Bu ifade, genetik kodun dejenerasyon (boşluklu kod) özelliğini açıklar. Glutamin örneğinde olduğu gibi (CAG veya CAA), tek bir amino asit birden fazla kodonla şifrelenebilir. Bu ifade kesinlikle doğrudur.
• III. Her amino asit için birden fazla şifre oluşturulur.
“Her amino asit” deyince metiyonin (AUG) veya triptofan (UGG) gibi yalnızca tek kodona sahip amino asitleri de kapsar. Bu amino asitlerin kodon sayısı 1 olduğu için “her amino asit için birden fazla şifre (kodon) oluşturulur” genellemesi doğru değildir.
Dolayısıyla yalnızca II. ifade doğrudur. Soru seçeneklerinden bu durum çoğunlukla “B) Yalnız II” şeklinde belirtilir.
Kaynaklar:
• Campbell Biology (2020)
• OpenStax Biology (2023)
Bu durumda yalnız II. ifadesi söylenir.
• I. yanlış, çünkü glutamin için iki farklı tRNA (CAA ve CAG kodonlarını tanıyan) bulunur.
• II. doğru, bir amino asit (burada glutamin) birden fazla kodonla şifrelenebilir (CAA ve CAG).
• III. yanlış, zira tüm amino asitlerin birden fazla kodonu yoktur (örneğin metiyonin ve triptofan tek kodonludur).
Cevap: B) Yalnız II