# Ar anlık bir ortamda küresel bir ışık kaynağı ve aydam olmayan küresel bir engelin konumları Şekil Il'deki sistemde **URL:** \ **Category:** YKS TYT\ **Created:** [Eylül 28, 2026, 6:16ös UTC](https://sorumatik.co/t/ar-anlik-bir-ortamda-kuresel-bir-isik-kaynagi-ve-aydam-olmayan-kuresel-bir-engelin-konumlari-sekil-ildeki-sistemde/693362 "2026-09-28T18:16:30Z")\ **Posts on this page:** 10\ **Page:** 1
**Author:** ![Gulizar\_Agir](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/gulizar_agir/32/62099_2.png) [@Gulizar\_Agir](https://sorumatik.co/u/Gulizar_Agir)\ **Post date:** [Eylül 28, 2026, 6:16ös UTC](https://sorumatik.co/t/ar-anlik-bir-ortamda-kuresel-bir-isik-kaynagi-ve-aydam-olmayan-kuresel-bir-engelin-konumlari-sekil-ildeki-sistemde/693362/1 "2026-09-28T18:16:30Z")
ÖRNEK ar anlık bir ortamda küresel bir ışık kaynağı ve aydam olmayan küresel bir engelin konumları elmiştir. ÇÖZÜM Şekil Il’deki sistemde perde engelden uzaklaştırılırsa hem yarı tam gölgenin alanı artar, genin alanı artar. ![ÖRNEK ar anlık bir ortamda küresel bir ışık kaynağı ve aydam olmayan küresel bir...](https://sorumatik.co/uploads/default/original/3X/c/7/c7a3d0d92129ddda8e19fe9861b133352da5d9f9.jpeg) ---
**Author:** ![Egitim\_Danismani](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/egitim_danismani/32/86791_2.png) [@Egitim\_Danismani](https://sorumatik.co/u/Egitim_Danismani)\ **Post date:** [Eylül 28, 2026, 6:16ös UTC](https://sorumatik.co/t/ar-anlik-bir-ortamda-kuresel-bir-isik-kaynagi-ve-aydam-olmayan-kuresel-bir-engelin-konumlari-sekil-ildeki-sistemde/693362/2 "2026-09-28T18:16:41Z")
## Noktasal ve Küresel Işık Kaynaklarında Perde Uzaklaştığında Gölge Alanlarının Değişimi Karanlık bir ortamda **noktasal ışık kaynakları** ile **küresel ışık kaynaklarının** oluşturduğu tam ve yarı gölge alanları, perdenin engele olan mesafesine bağlı olarak farklı davranışlar sergiler. **Şekil I** ’deki sistemde perde engelden uzaklaştırıldığında **hem tam gölge hem de yarı gölge alanı artarken** , kaynak ile engelin yarıçaplarının eşit olduğu **Şekil II** ’deki sistemde perde uzaklaştırıldığında **tam gölge alanı değişmez, yarı gölge alanı artar**. * * * ### İçindekiler 1. [Şekil I ve Şekil II Sistemlerinin Çalışma Prensibi](#sistem-analizi) 2. [Perde Uzaklaştığında Alan Değişimlerinin Nedeni](#alan-degisimi) 3. [Şekil I ve Şekil II Karşılaştırma Tablosu](#karsilastirma-tablosu) 4. [Özet Tablo](#ozet-tablo) * * * ### Şekil I ve Şekil II Sistemlerinin Çalışma Prensibi - **Şekil I (İki Noktasal Kaynaklı Sistem):** - **Şekil II (Küresel Işık Kaynağı ve Eşit Boyutlu Engel):** > 💡 **Pratik İpucu:** Küresel kaynak ile dairesel engelin yarıçapları eşitse (r\_{\text{kaynak}} = r\_{\text{engel}}), tam gölgeyi oluşturan teğet ışınlar birbirine paralel yol alır. Bu nedenle perde nereye çekilirse çekilsin tam gölgenin yarıçapı daima engelin yarıçapına eşit kalır. * * * ### Perde Uzaklaştığında Alan Değişimlerinin Nedeni 1. **Şekil I Durumu (Noktasal Kaynaklar):** 2. **Şekil II Durumu (Eşit Yarıçaplı Küresel Kaynak):** * * * ### Şekil I ve Şekil II Karşılaştırma Tablosu | Özellik | Şekil I (Noktasal Kaynaklar) | Şekil II (Eşit Küresel Kaynak) | | --- | --- | --- | | **Işık Demetinin Yapısı** | Noktasal açılarak yayılan | Paralel ve çapraz teğetler | | **Tam Gölge Işınları** | Konik (ıraksak) | Silindirik (paralel) | | **Perde Uzaklaşırsa Tam Gölge** | **Artar** | **Değişmez** | | **Perde Uzaklaşırsa Yarı Gölge** | **Artar** | **Artar** | * * * ### Özet Tablo | Parametre | Şekil I Değişimi | Şekil II Değişimi | | --- | --- | --- | | **Tam Gölge Alanı (S\_{\text{tam}})** | Artar (\uparrow) | Değişmez (—) | | **Toplam Gölge Alanı (S\_{\text{toplam}})** | Artar (\uparrow) | Artar (\uparrow) | | **Yarı Gölge Alanı (S\_{\text{yarı}})** | Artar (\uparrow) | Artar (\uparrow) | * * * Bu konuda küresel kaynağın engelden **daha büyük** olduğu (r\_{\text{kaynak}} \> r\_{\text{engel}}) durumu ve perdenin konumuna göre tam gölgenin noktasal hale gelip yok olma şartlarını da incelememizi ister misin? ---
**Author:** ![Gulizar\_Agir](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/gulizar_agir/32/62099_2.png) [@Gulizar\_Agir](https://sorumatik.co/u/Gulizar_Agir)\ **Post date:** [Eylül 28, 2026, 6:17ös UTC](https://sorumatik.co/t/ar-anlik-bir-ortamda-kuresel-bir-isik-kaynagi-ve-aydam-olmayan-kuresel-bir-engelin-konumlari-sekil-ildeki-sistemde/693362/3 "2026-09-28T18:17:23Z")
birinci görseldeki Tam gölgenin nasıl büyüdüğünü anlayamadım ---
**Author:** ![Egitim\_Danismani](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/egitim_danismani/32/86791_2.png) [@Egitim\_Danismani](https://sorumatik.co/u/Egitim_Danismani)\ **Post date:** [Eylül 28, 2026, 6:17ös UTC](https://sorumatik.co/t/ar-anlik-bir-ortamda-kuresel-bir-isik-kaynagi-ve-aydam-olmayan-kuresel-bir-engelin-konumlari-sekil-ildeki-sistemde/693362/4 "2026-09-28T18:17:30Z")
## Şekil I’de Noktasal Kaynakların Oluşturduğu Tam Gölgenin Büyüme Mantığı **Şekil I** ’deki sistemde tam gölgenin büyümesinin temel nedeni, arkadaki noktasal kaynaktan çıkan ışınların engelin kenarlarından geçtikten sonra perdeye doğru **açılarak (ıraksayarak)** ilerlemesidir. Perde engelden uzaklaştıkça bu açılan ışınlar daha geniş bir alana yayılır ve kesişim bölgesi olan **tam gölge alanı büyür**. * * * ### Tam Gölgenin Oluşumu ve Büyüme Adımları ```auto [Arka Kaynak] ──────\ /───> Perde Yakındayken (Küçük Tam Gölge) ─── [ENGEL] ──────── [Ön Kaynak] ──────/ \───> Perde Uzaktayken (BÜYÜK Tam Gölge) ``` **1. Her İki Kaynağın Perdede Bıraktığı Gölge Daireleri:** - **Öndeki (Engele Yakın) Kaynak:** Işınları engele daha geniş bir açıyla çarpar. Bu yüzden perdede **çok büyük bir dairesel gölge** (r\_{\text{büyük}}) oluşturur. - **Arkdaki (Engele Uzak) Kaynak:** Işınları engele daha dar bir açıyla gelir. Bu yüzden perdede **daha küçük bir dairesel gölge** (r\_{\text{küçük}}) oluşturur. **2. Tam Gölgeyi Hangi Kaynak Belirler?** - **Tam gölge** , her iki kaynaktan da **hiç ışık alamayan** bölgedir. - İki dairesel gölge eş merkezli üst üste bindiğinde, ortak karanlık alan **içteki küçük dairenin** sınırları kadar olur. - Yani tam gölgenin yarıçapı, **arkadaki kaynağın oluşturduğu gölgenin yarıçapına (r\_{\text{arka}})** eşittir. **3. Geometrik Benzerlik ile İspat:** Engelin yarıçapına r, arkadaki kaynağın engele uzaklığına d, engelin perdeye olan uzaklığına ise x dersek; benzerlik üçgeninden tam gölgenin yarıçapı: r\_{\text{tam}} = r \cdot \left(1 + \frac{x}{d}\right) - Perde engelden uzaklaştırıldığında x mesafesi artar. - x arttığı için r\_{\text{tam}} değeri de doğrudan **büyür**. - Dairesel alan formülü S\_{\text{tam}} = \pi \cdot r\_{\text{tam}}^2 olduğundan **tam gölgenin alanı artar**. * * * > 💡 **Özet Mantık:** Noktasal kaynaktan çıkan ışık ışınları bir el fenerinin ışığı gibi ileriye doğru sürekli genişler. Perdeyi engelden ne kadar geriye çekerseniz, ışığın arkasında kalan gölge konisinin kestiği alan o kadar geniş bir kesit oluşturur. * * * İki noktasal kaynak yerine kaynaklardan biri engele doğru yaklaştırılsaydı tam ve yarı gölgenin nasıl değişeceğini de adım adım incelemek ister misin? ---
**Author:** ![Gulizar\_Agir](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/gulizar_agir/32/62099_2.png) [@Gulizar\_Agir](https://sorumatik.co/u/Gulizar_Agir)\ **Post date:** [Eylül 28, 2026, 6:19ös UTC](https://sorumatik.co/t/ar-anlik-bir-ortamda-kuresel-bir-isik-kaynagi-ve-aydam-olmayan-kuresel-bir-engelin-konumlari-sekil-ildeki-sistemde/693362/5 "2026-09-28T18:19:39Z")
hala anlamadım ---
**Author:** ![Egitim\_Danismani](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/egitim_danismani/32/86791_2.png) [@Egitim\_Danismani](https://sorumatik.co/u/Egitim_Danismani)\ **Post date:** [Eylül 28, 2026, 6:19ös UTC](https://sorumatik.co/t/ar-anlik-bir-ortamda-kuresel-bir-isik-kaynagi-ve-aydam-olmayan-kuresel-bir-engelin-konumlari-sekil-ildeki-sistemde/693362/6 "2026-09-28T18:19:50Z")
## Şekil I’de Tam Gölgenin Büyümesini En Basit Şekilde Anlama Yolu Noktasal bir ışık kaynağından çıkan ışınlar doğrusal olarak **dışa doğru açılarak (genişleyerek)** yayılır. Bu nedenle engele çarpan ışınların arkasında bıraktığı karanlık bölge (gölge konisi), engelden uzaklaştıkça koni gibi genişler; perdeyi engelden ne kadar geriye çekerseniz, ışınlar daha da açıldığı için perdedeki **tam gölge dairesi o kadar büyür**. * * * ### Adım Adım Basit Mantık #### 1. Tek Bir Noktasal Kaynak Düşünelim (El Feneri Mantığı) - Elinize bir el feneri alıp duvara tuttuğunuzu ve araya elinizi koyduğunuzu düşünün. - Duvarı (yani perdeyi) elinizden **daha geriye çekerseniz** , duvardaki elinizin gölgesi ne olur? **Büyür.** - Çünkü ışık noktasal kaynaktan çıktığı andan itibaren sürekli açılarak ilerler. Perde engelden ne kadar uzaktaysa, ışığın kestiği alan o kadar geniş bir kesit verir. * * * #### 2. İki Kaynak Olduğunda Tam Gölgeyi Kim Belirler? ```auto [Arka Kaynak] ──────> \ / ──> [İçteki Küçük Daire = TAM GÖLGE] ─── [ENGEL] ─── [Ön Kaynak] ──────> / \ ──> [Dıştaki Büyük Daire = Yarı Gölge Sınırı] ``` - **Öndeki kaynak (engele yakın olan):** Işınları çok geniş açıyla gönderir \rightarrow Perdede **büyük bir daire** çizer. - **Arkadaki kaynak (engele uzak olan):** Işınları daha dar açıyla gönderir \rightarrow Perdede **daha küçük bir daire** çizer. - **Tam gölge nedir?** İki kaynağın da ışığının **kesinlikle ulaşamadığı** ortak alandır. - İki daire iç içe geçtiğinde, her ikisinin de ışık veremediği ortak yer **içteki küçük dairenin kapladığı alandır**. Yani tam gölgenin büyüklüğünü **arkadaki kaynak** belirler. * * * #### 3. Perdeyi Geriye Çektiğimizde Ne Olur? - Perde engelden uzaklaştırıldığında arkadaki kaynağın oluşturduğu o **içteki küçük daire** yerinde saymaz; ışınlar dışarı doğru açılmaya devam ettiği için o da **büyür**. - İçteki daire büyüdüğü için, her iki kaynaktan da ışık alamayan **tam gölge alanı büyümüş olur**. * * * ### Durum Özeti | Durum | Perde Yakındayken | Perde Geriye Çekilince | Sonuç | | --- | --- | --- | --- | | **Arkadaki Kaynağın Gölgesi (Tam Gölge)** | Küçük daire | Daha büyük daire | **Tam Gölge Artar** | | **Öndeki Kaynağın Gölgesi (Dış Sınır)** | Büyük daire | Çok daha büyük daire | **Toplam Alan Artar** | * * * Bu konik açılma mantığını zihninde netleştirmek için, arkadaki kaynağın tek başına perde üzerinde bıraktığı ışık konisini bir üçgen çizerek göstermemi ister misin? ---
**Author:** ![Gulizar\_Agir](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/gulizar_agir/32/62099_2.png) [@Gulizar\_Agir](https://sorumatik.co/u/Gulizar_Agir)\ **Post date:** [Eylül 28, 2026, 6:22ös UTC](https://sorumatik.co/t/ar-anlik-bir-ortamda-kuresel-bir-isik-kaynagi-ve-aydam-olmayan-kuresel-bir-engelin-konumlari-sekil-ildeki-sistemde/693362/7 "2026-09-28T18:22:04Z")
Sana attığım resimde tam gölge oluşmasının en basit yolu doğrusal giden çizgiler değil mi yani dümdüz giden çizgiler hiç eğim olmayan çizgiler ---
**Author:** ![Egitim\_Danismani](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/egitim_danismani/32/86791_2.png) [@Egitim\_Danismani](https://sorumatik.co/u/Egitim_Danismani)\ **Post date:** [Eylül 28, 2026, 6:22ös UTC](https://sorumatik.co/t/ar-anlik-bir-ortamda-kuresel-bir-isik-kaynagi-ve-aydam-olmayan-kuresel-bir-engelin-konumlari-sekil-ildeki-sistemde/693362/8 "2026-09-28T18:22:12Z")
## Noktasal Kaynaklarda Işığın Yayılma Şekli: Doğrusal ile Paralel Arasındaki Fark Çok önemli ve yaygın bir kavram yanılgısına değindin. Fizikte **“ışığın doğrusal yayılması”** , ışınların bükülmeden, kırılmadan bir cetvel gibi dümdüz bir çizgi halinde gitmesi demektir; ancak bu çizgilerin **yatay (eğimsiz) veya birbirine paralel** gitmesi anlamına gelmez. Noktasal bir kaynaktan çıkan ışınlar bir **noktadan her yöne doğru açılarak (eğimli olarak)** dümdüz ilerler. * * * ### 1. “Doğrusal” ve “Paralel” Neden Farklıdır? - **Doğrusal Yayılma (Şekil I - Noktasal Kaynak):** - **Paralel Yayılma (Şekil II - Küresel Kaynak):** * * * ### 2. Şekil I’deki Işınların Çizimi Noktasal kaynaktan çıkan ışınları bir fenerin veya bir ampulün yaydığı ışık gibi düşünebilirsin: ```auto /──────> (Yukarı doğru eğimli düz çizgi) / [Noktasal Kaynak] ── [ENGEL] \ \──────> (Aşağı doğru eğimli düz çizgi) ``` 1. Işınlar bükülmez, cetvelle çizilmiş gibi **doğrusaldır**. 2. Ancak kaynaktan engele doğru giderken bir açı (eğim) aldıkları için engelin arkasında da bu eğimle **açılmaya (genişlemeye)** devam ederler. 3. Perdeyi sağa doğru (geriye) çektiğinde, bu yukarı ve aşağı açılan doğrusal çizgilerin perdeye çarptığı yerler birbirinden daha uzak olur. Bu yüzden gölge büyür. * * * ### 3. Kavram Karşılaştırma Tablosu | Durum | Şekil I (Noktasal Kaynak) | Şekil II (Küresel Kaynak — Eşit Yarıçap) | | --- | --- | --- | | **Işınların Çizgisi** | Doğrusal ve **Açılı / Eğimli** | Doğrusal ve **Paralel / Eğimsiz** | | **Işınların Davranışı** | Dışa doğru genişler | Aralarındaki mesafe sabit kalır | | **Perde Uzaklaşınca Tam Gölge** | **Büyür** | **Değişmez** | * * * Bu açılma mantığını bir el feneri ve arkasındaki duvarda denediğinde gölgenin neden büyüdüğü zihninde netleşti mi, yoksa ışınların çizimini geometrik bir üçgen üzerinden adım adım gösterelim mi? ---
**Author:** ![Gulizar\_Agir](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/gulizar_agir/32/62099_2.png) [@Gulizar\_Agir](https://sorumatik.co/u/Gulizar_Agir)\ **Post date:** [Eylül 29, 2026, 2:13öö UTC](https://sorumatik.co/t/ar-anlik-bir-ortamda-kuresel-bir-isik-kaynagi-ve-aydam-olmayan-kuresel-bir-engelin-konumlari-sekil-ildeki-sistemde/693362/9 "2026-09-29T02:13:44Z")
anlamadım ya ---
**Author:** ![Egitim\_Danismani](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/egitim_danismani/32/86791_2.png) [@Egitim\_Danismani](https://sorumatik.co/u/Egitim_Danismani)\ **Post date:** [Eylül 29, 2026, 2:13öö UTC](https://sorumatik.co/t/ar-anlik-bir-ortamda-kuresel-bir-isik-kaynagi-ve-aydam-olmayan-kuresel-bir-engelin-konumlari-sekil-ildeki-sistemde/693362/10 "2026-09-29T02:13:53Z")
## Şekil I’de Tam Gölgenin Büyümesini Anlamanın En Basit Yolu: “V” Harfi Mantığı Noktasal bir kaynaktan çıkan ışınlar tek bir noktadan başlayıp engelin kenarlarına gittiği için **“V” harfi gibi dışa doğru genişleyerek** ilerler. Perde engelden uzaklaştıkça bu açık kollar arasındaki mesafe arttığından perdedeki **tam gölge alanı büyür**. * * * ### 1. Neden Çizgiler Eğimsiz (Paralel) Olamaz? Zihninde canlandırmak için şu basit soruyu düşünelim: - Elinde tek bir nokta (küçücük bir iğne ucu kadar ışık kaynağı) var. - Karşısında ise çapı **10\text{ cm}** olan yuvarlak bir top var. Tek bir noktadan çıkan iki ışının aynı anda topun hem en üstüne hem de en altına değebilmesi için ne olması gerekir? - Işınlar mecburen **açılmak (birbirinden uzaklaşmak)** zorundadır. - Noktadan çıktıkları için başlangıçta aralarındaki mesafe **0\text{ cm}**'dir. - Topun üzerinden geçerken aralarındaki mesafe **10\text{ cm}** olur. - Dümdüz yol aldıkları için toptan sonra da açılmaya devam ederler: 10\text{ cm} \rightarrow 15\text{ cm} \rightarrow 20\text{ cm} \rightarrow 30\text{ cm}… > 💡 **Temel Kural:** Işınlar tek bir noktadan çıktığı için asla birbirine paralel (eğimsiz) gidemez. Açılan bir makas veya bir parti külahı gibi ileriye doğru sürekli genişlerler. * * * ### 2. Kitaptaki Çizgileri Adım Adım Takip Edelim Attığın resimdeki **Şekil I** ’e dikkatlice bakarsan: ```auto / ──> Üst ışın yukarı doğru eğimli gidiyor [Arka Kaynak] • ── Top (Engel) \ ──> Alt ışın aşağı doğru eğimli gidiyor ``` 1. **Arkadaki Kaynaktan Çıkan Işınlar:** 2. **Perdeyi Yakına Koyarsak:** 3. **Perdeyi Geriye Çekersek:** * * * ### 3. Neden Şekil II’de Büyümüyor da Şekil I’de Büyüyor? | Durum | Şekil I (Noktasal Kaynak) | Şekil II (Küresel Kaynak) | | --- | --- | --- | | **Kaynak Boyutu** | Tek bir nokta (0\text{ cm}) | Topla aynı boyda büyük bir küre (10\text{ cm}) | | **Işınların Çıkışı** | Tek bir noktadan mecburen **açılarak** çıkar | Kaynağın üstünden engelin üstüne **paralel** gider | | **Topun Arkasındaki Yol** | Koni gibi genişler (10 \rightarrow 20 \rightarrow 30\text{ cm}) | Silindir gibi dümdüz kalır (10 \rightarrow 10 \rightarrow 10\text{ cm}) | | **Perde Uzaklaşınca Tam Gölge** | **BÜYÜR** | **DEĞİŞMEZ** | * * * Bu “V” harfi gibi açılma mantığını ve ışınların neden paralel olamayacağını tek bir kaynağı kağıt üzerinde çizerek birlikte canlandıralım mı?