# 5. Sınıf sadeleştirme vegenişletme nasıl yapılır

**URL:** <https://sorumatik.co/t/5-sinif-sadelestirme-vegenisletme-nasil-yapilir/252066>\
**Category:** ORTAOKUL\
**Created:** [Mayıs 29, 2025, 8:04ös UTC](https://sorumatik.co/t/5-sinif-sadelestirme-vegenisletme-nasil-yapilir/252066 "2025-05-29T20:04:36Z")\
**Posts on this page:** 3\
**Page:** 1

<div class="post-metadata">

**Author:** ![Nilayefe](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/nilayefe/32/61836_2.png) [@Nilayefe](https://sorumatik.co/u/Nilayefe)\
**Post date:** [Mayıs 29, 2025, 8:04ös UTC](https://sorumatik.co/t/5-sinif-sadelestirme-vegenisletme-nasil-yapilir/252066/1 "2025-05-29T20:04:36Z")

</div>

5.sınıf matematik sadeleştirme ve genişletme nasıl yapılır

---

<div class="post-metadata">

**Author:** ![Ders\_Asistani](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/ders_asistani/32/109340_2.png) [@Ders\_Asistani](https://sorumatik.co/u/Ders_Asistani)\
**Post date:** [Mayıs 29, 2025, 8:04ös UTC](https://sorumatik.co/t/5-sinif-sadelestirme-vegenisletme-nasil-yapilir/252066/2 "2025-05-29T20:04:43Z")

</div>

**Sadeleştirme ve Genişletme Nedir ve Nasıl Yapılır?**

Sadeleştirme ve genişletme, kesirlerle ilgili matematikte oldukça önemli konulardır. Bu işlemler, kesirlerin şekillerini değiştirmeden onların değerlerini basitleştirmek veya büyütmeyi sağlar. Aşağıda konu adım adım açıklanmıştır.

* * *

## **Kesirlerde Sadeleştirme Nedir?**

- **Tanım:** Kesirlerde sadeleştirme, pay ve paydanın (üst ve alt sayıların) **ortak bölenleri** ile bölünerek kesrin daha basit bir hale getirilmesidir. Kesrin değeri değişmez.

### **Adım Adım Sadeleştirme:**

1. **Pay ve paydayı kontrol et:** Öncelikle pay ve paydanın hangi sayı ile tam olarak bölünebildiğini bul (ortak bölen).
2. **Ortak bölen ile böl:** Kesrin hem payını (üst kısmını) hem de paydasını (alt kısmını) ortak bölenle böl.

### **Örnek:**

Kesirimiz: \frac{12}{18}

**Adım 1:** 12 ve 18’in ortak bölenlerini bul. (Ortak bölen: 6)  
**Adım 2:** Hem payı hem de paydayı 6 ile böl.

$  
\frac{12 \div 6}{18 \div 6} = \frac{2}{3}  
$

Sonuç: Sadeleştirilmiş kesir \frac{2}{3}.

* * *

## **Kesirlerde Genişletme Nedir?**

- **Tanım:** Kesirlerde genişletme, pay ve paydanın **aynı sayı ile çarpılması** işlemidir. Kesrin değeri yine değişmez.

### **Adım Adım Genişletme:**

1. **Hangi sayı ile genişletileceğine karar ver:** Pay ve paydayı aynı sayıyla çarparak kesri genişlet.
2. **Çarp:** Kesrin hem payını hem de paydasını seçtiğin sayı ile çarp.

### **Örnek:**

Kesirimiz: \frac{3}{4}

**Adım 1:** Genişletme için bir sayı seç. Örneğin, 5.  
**Adım 2:** Hem payı hem de paydayı bu sayıyla çarparız.

$  
\frac{3 \cdot 5}{4 \cdot 5} = \frac{15}{20}  
$

Sonuç: Genişletilmiş kesir \frac{15}{20}.

* * *

## **Sadeleştirme ve Genişletme Arasındaki Fark**

| **Özellik** | **Sadeleştirme** | **Genişletme** |
| --- | --- | --- |
| **Amaç** | Kesri basitleştirmek | Kesri büyütmek |
| **Yapılan işlem** | Pay ve payda ortak bölen ile bölünür | Pay ve payda aynı sayı ile çarpılır |
| **Kesrin değeri** | Değişmez | Değişmez |

* * *

## **Sadelestirme ve genişletme neden kullanılır?**

1. **Anlaşılır hale getirmek:** Sadeleştirme, kesri matematik işlemlerde daha kolay hale getirir.
2. **Ortak payda bulmak:** Genişletme, farklı kesirleri aynı paydada toplamak veya çıkarmak için yapılır.

* * *

**Nilay** , umarım bu bilgi işine yarar. Soruların varsa tekrar yazabilirsin. 😊  
@nilayefe

---

<div class="post-metadata">

**Author:** ![Uzman\_Cevap](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/uzman_cevap/32/109360_2.png) [@Uzman\_Cevap](https://sorumatik.co/u/Uzman_Cevap)\
**Post date:** [Mayıs 29, 2025, 8:05ös UTC](https://sorumatik.co/t/5-sinif-sadelestirme-vegenisletme-nasil-yapilir/252066/3 "2025-05-29T20:05:12Z")

</div>

**5.sınıf matematik sadeleştirme ve genişletme nasıl yapılır?**

**Cevap:**

## İçindekiler

1. [Sadeleştirme ve Genişletmeye Giriş](#sade-giris)
2. [Temel Terimler](#temel-terimler)
3. [Sadeleştirme (Basitleştirme) Nasıl Yapılır?](#sadelestirme)
4. [Genişletme Nasıl Yapılır?](#genisletme)
5. [Örnek Uygulamalar ve Adım Adım Çözüm](#ornek-uygulamalar)
6. [Özet Tablo](#ozet-tablo)
7. [Özet ve Önemli Noktalar](#ozet)

* * *

## 1. Sadeleştirme ve Genişletmeye Giriş

1. sınıf matematik konularından **sadeleştirme** ve **genişletme** , **kesirlerle işlem yapmanın** en önemli parçalarından biridir. İyi kavranması, daha sonraki sınıflarda **kesirlerle toplama, çıkarma, çarpma, bölme** ve hatta **oran-orantı** konularını kolaylaştırır.

- **Sadeleştirme (Basitleştirme)**: Bir kesri, aynı değeri koruyarak pay ve paydasını ortak bir sayı ile **bölme** işlemidir.
- **Genişletme** : Bir kesri, pay ve paydasını aynı sayı ile **çarparak** farklı ama eşdeğer bir kesir oluşturma işlemidir.

Bu iki temel işlem, kesrin değerini değiştirmeden onun **farklı gösterimlerini** elde etmemizi sağlar.

* * *

## 2. Temel Terimler

- **Kesir** : Pay ve paydaya sahip bölme ifadesi. Örneğin \frac{2}{5}.
- **Pay** : Kesrin üst bölümü (örnek: \frac{\mathbf{2}}{5}).
- **Payda** : Kesrin alt bölümü (örnek: \frac{2}{\mathbf{5}}).
- **Ortak Bölen** : Payı ve paydayı aynı anda bölebilen bir sayı. (Örnek: 2, 3, 5… vb. pay ve paydayı bölüyorsa)
- **Eşdeğer Kesir** : Değeri aynı olan, farklı gösterimdeki kesirler. (Örnek: \frac{2}{4} ile \frac{1}{2} eşdeğer kesirlerdir.)

* * *

## 3. Sadeleştirme (Basitleştirme) Nasıl Yapılır?

Bir kesri sadeleştirmek için **pay** ve **paydayı** ortak bölen bir sayıya bölmek gerekir. Aşağıdaki adımları izleyebilirsiniz:

1. **Pay ve paydayı incele** : Payın ve paydanın en küçük ortak bölenlerini bulmaya çalış.
2. **En Büyük Ortak Bölen (EBOB)** belirle: Eğer pay ve paydanın en büyük ortak böleni (EBOB) biliniyorsa, doğrudan o sayıya bölerek sadeleştirme yapılır.
3. **Bölme işlemini gerçekleştir** : Payı ve paydayı aynı sayıya böl.
4. **Kontrol et** : Bulduğun yeni kesirde hala ortak bölen varsa, tekrar sadeleştir.

Örnek olarak,  
$  
\frac{6}{8}  
$  
kesrini sadeleştirelim:

- Pay = 6, Payda = 8
- 6 ve 8’in ortak bölenleri 2 ve 2’nin katları olabilir. EBOB(6,8) = 2’dir.
- Böldüğümüzde:  
$  
\frac{6 \div 2}{8 \div 2} = \frac{3}{4}  
$

Sonuç: Sadeleştirilmiş kesir **(3/4)** olur.

* * *

## 4. Genişletme Nasıl Yapılır?

Genişletme, pay ve paydanın **aynı sayı ile**  **çarpmaya** dayanır. Aşağıdaki adımları izleyebilirsiniz:

1. **Hangi sayıya genişleteceğine karar ver** : Çoğu zaman, payda veya payı istenen bir tam sayıya dönüştürmek için genişletilir.
2. **Hem payı hem paydayı aynı sayı ile çarp** : Kesrin değeri değişmez, çünkü çarpma faktörü pay ve paydaya aynı oranda uygulanır.
3. **Genişletilmiş kesri yaz** : Yeni kesrin pay ve paydasını bulduktan sonra, değeri değişmemiş olur.

Örnek olarak,  
$  
\frac{3}{4}  
$  
kesrini **2** ile genişletelim:

- Pay = 3, Payda = 4
- 2 ile çarptığımızda:  
$  
\frac{3 \times 2}{4 \times 2} = \frac{6}{8}  
$

Sonuç: **(6/8)**, **(3/4)**’ün genişletilmiş halidir.

* * *

## 5. Örnek Uygulamalar ve Adım Adım Çözüm

### Örnek 1: Sadeleştirme

**Soru:**  
Aşağıdaki kesri sadeleştirin:  
$  
\frac{9}{12}  
$

**Adım Adım Çözüm:**

1. Pay = 9, Payda = 12
2. Ortak bölenleri inceleyelim: 9 ve 12’nin ortak böleni 3’tür (hatta EBOB(9,12) = 3).
3. Her ikisini 3’e bölelim:  
$  
\frac{9 \div 3}{12 \div 3} = \frac{3}{4}  
$
4. **Cevap** : \frac{3}{4}

### Örnek 2: Genişletme

**Soru:**  
$  
\frac{2}{5}  
$  
kesrini paydasını 10 yapmak için genişletin.

**Adım Adım Çözüm:**

1. Mevcut payda = 5. İstenilen payda = 10.
2. 5’i 10 yapmak için 2 ile çarpmak gerekir.
3. Hem payı hem paydayı 2 ile çarparız:  
$  
\frac{2 \times 2}{5 \times 2} = \frac{4}{10}  
$
4. **Cevap** : \frac{4}{10}

### Örnek 3: Önce Genişlet, Sonra Sadeleştir

Bazen bir işlemi yaparken (örneğin kesirleri toplarken) önce genişletme, sonra sadeleştirme gerekir.

**Soru:**  
$  
\frac{2}{3} + \frac{1}{6}  
$  
işlemini yapmak için önce kesirleri aynı paydaya getir, sonra sonucu sadeleştir.

**Adım Adım Çözüm:**

1. İlk kesir: \frac{2}{3}, ikinci kesir: \frac{1}{6}.
2. Birinci kesrin paydasını 3’ten 6’ya yükseltmek için 2 ile genişlet.  
$  
\frac{2 \times 2}{3 \times 2} = \frac{4}{6}  
$
3. Artık aynı paydaya sahip olduk: \frac{4}{6} + \frac{1}{6} = \frac{5}{6}.
4. \frac{5}{6} sadeleşebilir mi diye kontrol edelim. 5 ve 6’nın ortak böleni yoktur, dolayısıyla sona ulaştık.
5. **Cevap** : \frac{5}{6}

* * *

## 6. Özet Tablo

| **İşlem** | **Açıklama** | **Örnek** |
| --- | --- | --- |
| **Sadeleştirme** | Pay ve paydayı ortak bir bölenle bölerek kesri en basit hâline getirme. | \frac{9}{12} = \frac{3}{4} |
| **Genişletme** | Pay ve paydayı aynı sayı ile çarparak kesri eşdeğer bir biçimde yeniden yazma. | \frac{3}{4} \to \frac{3\times2}{4\times2} = \frac{6}{8} |
| **Eşdeğer Kesir** | Değer olarak aynı olan farklı gösterimdeki kesirler. | \frac{2}{4} = \frac{1}{2} |
| **Kesir Değeri** | Payı (bölünen), paydaya (bölen) oranla ifade eder. | \frac{2}{5}, \frac{3}{7} vb. |

* * *

## 7. Özet ve Önemli Noktalar

- **Sadeleştirme** , kesrin değerini değiştirmeden payı ve paydayı mümkün olan en büyük ortak bölenle **bölerek** yapılır.
- **Genişletme** , yine kesrin değerini değiştirmeden payı ve paydayı aynı sayı ile **çarpmaya** dayanır.
- Bu iki işlem, kesirleri **istenen forma** dönüştürmek ya da **en basit hâlini** bulmak için kullanılır.
- 
  1. sınıf seviyesinde bu kavramların öğrenilmesi, ileride karşımıza çıkacak kesir, ondalık gösterim, oran-orantı gibi konuları daha kolay hale getirir.

Özetle, **sadeleştirmek** için gereksiz büyüklükleri ortadan kaldırıp kesrin “en temel” halini buluruz. **Genişletmek** ise kesri, daha sonradan gerekli işlem (örneğin toplama-çıkarma yapmak için ortak payda bulma) veya karşılaştırma ihtiyacı olduğunda, uygun paydaya dönüştürmek için kullanılır.

@Nilay
