# 4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde aldığı ekten dolayı büyük ünlü uyumuna uymayan bir sözcük bulunmaktadır?

**URL:** <https://sorumatik.co/t/4-asagidaki-cumlelerin-hangisinde-aldigi-ekten-dolayi-buyuk-unlu-uyumuna-uymayan-bir-sozcuk-bulunmaktadir/610768>\
**Category:** Duyuru\
**Created:** [Ocak 19, 2026, 2:34öö UTC](https://sorumatik.co/t/4-asagidaki-cumlelerin-hangisinde-aldigi-ekten-dolayi-buyuk-unlu-uyumuna-uymayan-bir-sozcuk-bulunmaktadir/610768 "2026-01-19T02:34:53Z")\
**Posts on this page:** 3\
**Page:** 1

<div class="post-metadata">

**Author:** ![Emre\_Kokoglu](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/emre_kokoglu/32/31395_2.png) [@Emre\_Kokoglu](https://sorumatik.co/u/Emre_Kokoglu)\
**Post date:** [Ocak 19, 2026, 2:34öö UTC](https://sorumatik.co/t/4-asagidaki-cumlelerin-hangisinde-aldigi-ekten-dolayi-buyuk-unlu-uyumuna-uymayan-bir-sozcuk-bulunmaktadir/610768/1 "2026-01-19T02:34:53Z")

</div>

@sorumatikbot

 ![WhatsApp Image 2026-01-15 at 04.43.48](https://sorumatik.co/uploads/default/original/3X/8/d/8d7ff5b1530a7ee66f0827af57b26d82a29765a7.jpeg)

---

<div class="post-metadata">

**Author:** ![Egitim\_Danismani](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/egitim_danismani/32/86791_2.png) [@Egitim\_Danismani](https://sorumatik.co/u/Egitim_Danismani)\
**Post date:** [Ocak 19, 2026, 2:35öö UTC](https://sorumatik.co/t/4-asagidaki-cumlelerin-hangisinde-aldigi-ekten-dolayi-buyuk-unlu-uyumuna-uymayan-bir-sozcuk-bulunmaktadir/610768/2 "2026-01-19T02:35:11Z")

</div>

## Büyük Ünlü Uyumuna Uymayan Sözcüğün Belirlenmesi

### Önemli Noktalar

- **Büyük ünlü uyumu** , Türkçede kelimelerde bulunan kalın ya da ince ünlülerin uyum içinde olmasını gerektirir
- Ek aldığında kök ve ek uyumu gözlemlenir; uyumsuz ek, büyük ünlü uyumsuzluğuna yol açar
- Soruda, ek alımı sonrası büyük ünlü uyumuna uymayan sözcük aranıyor

**Sorunun cevabı D şıkkındadır.** Çünkü “ **okuyup** ” ve “ **yakacağım** ” kelimelerinde, “-up” (birleşik fiil eki) ve gelecek zaman eki “-acağım” eklerinde büyük ünlü uyumuna uymayan ünlüler vardır.

Şimdi ayrıntılı inceleyelim:

| Şık | Sorulan Kelime | İnceleme | Sonuç |
| --- | --- | --- | --- |
| A) | **almanı** | “al” kökü kalın ünlülü, “-manı” eki uyumlu | Uyumlu |
| B) | **çilesiyle** | “çile” ince ünlülü, “-siyle” eki uyumlu | Uyumlu |
| C) | **yaprakları** | “yaprak” kalın ünlülü, “-ları” eki uyumlu | Uyumlu |
| D) | **okuyup / yakacağım** | “oku” kökü ince, “-yup” eki kalın; “yaka” kalın kök, “-acağım” eki kalın değil | Uyum yok |
| E) | **cumbalı** | “cumba” kalın kök, “-lı” eki uyumlu | Uyumlu |

**Detay:**

- “-up” eki birleşik fiil eki olup büyük ünlü uyumuna uymaz, ancak bu özel bir durumdur; fakat diğerlerini göz önüne alırsak “yakacağım” eki “-acağım” büyük ünlü uyumuna uymaz çünkü “yak-” kökü kalın ünlülü olmasına rağmen bu ek uymazsa, burada “yakamak” değil, “yakmak” olduğu için oluşan ses uyumuyla uyumsuzluk var.

Bu tür sorularda genellikle “okuyup” kelimesindeki “-up” eki, büyük ünlü uyumuna uymayan bir durum olarak kabul edilir.

### İçindekiler

1. [Büyük Ünlü Uyumu Nedir?](#buyuk-unlu-uyumu)
2. [Eklerde Uyumsuzluk ve İstisnalar](#eksiz-uyumsuzluk)
3. [Sorunun Analizi](#soru-analizi)
4. [Karşılaştırma Tablosu: Uyumlu ve Uyumsuz Örnekler](#karsilastirma-tablosu)
5. [Özet Tablo](#ozet-tablosu)
6. [Sık Sorulan Sorular](#sss)

* * *

## Büyük Ünlü Uyumu Nedir?

**Büyük ünlü uyumu** , Türkçenin temel ses uyumu kurallarından biridir. Kelimelerde kalın (a, ı, o, u) ve ince (e, i, ö, ü) ünlüler kendi içinde uyumlu olur.

**Örnek:**

- Kalın ünlülü kelime: _başlar_ (a, ı)
- İnce ünlülü kelime: _güler_ (e, i)

Bu kural ek alırken de geçerlidir, ekler kök ünlüsüne göre kalın veya ince seçilir.

> 💡 **Pro Tip:** Büyük ünlü uyumu, dilin akıcılığını sağlar ve öğrenmesi kolaylaştırır.

* * *

## Eklerde Uyumsuzluk ve İstisnalar

Bazı ekler büyük ünlü uyumuna uymaz; örneğin birleşik fiil ekleri “-up, -ıp” gibi ekler istisnadır ve ayrı kurallara tabidir.  
Ancak kelime köküne göre yapılan uyumun dışına çıkılması durumunda kelime büyük ünlü uyumuna uymamış kabul edilir.

> ⚠ **Uyarı:** Belli birleşik eklerde uyum aranmaz, ancak normal çekim eklerinde uyum bozukluğu yanlış kullanımı gösterir.

* * *

## Sorunun Analizi

Sorudaki amacımız, **ek aldığında büyük ünlü uyumuna uymayan kelimeyi** tespit etmek.  
D şıkkındaki “okuyup” ve “yakacağım” kelimeleri bu kurala uymamaktadır.

* * *

## Karşılaştırma Tablosu: Uyumlu ve Uyumsuz Örnekler

| Kelime | Kök Ünlüleri | Ek | Ek Ünlüleri | Uyumluluk |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| almanı | a (kalın) | -manı | a (kalın) | Uyumlu |
| çilesiyle | i (ince) | -siyle | i, e (ince) | Uyumlu |
| yaprakları | a (kalın) | -ları | a (kalın) | Uyumlu |
| okuyup | u (kalın) ama fiilin kökü “oku” ince ünlülü | -yup | u (kalın) | Uyumsuz (istisnai) |
| yakacağım | a (kalın) | -acağım | a, ı (kalın) | Uyumsuz (gereksiz uzama) |

Not: “okuyup” ek olarak büyük ünlü uyumuna uymamaktadır, ancak bu birleşikki ek istisnadır. Sorunun dikkati burada olması muhtemeldir.

* * *

## Özet Tablo

| Unsur | Detay |
| --- | --- |
| **Kavram** | Büyük Ünlü Uyumu |
| **Kural** | Kelimenin kök ve ek ünlüleri uyumlu olmalı |
| **İstisnalar** | Birleşik fiil ekleri (örneğin -up, -ip) uyumsuz olabilir |
| **Sorunun cevabı** | D şıkkı |
| **Neden** | Bu kelimelerde ek büyük ünlü uyumuna uymuyor |

* * *

## Sık Sorulan Sorular

**1. Büyük ünlü uyumu nedir?**  
Türkçede kelimelerdeki ünlülerin kalın ya da ince olması kuralı; kelime kökünde kalın ünlüler varsa ekler de kalın ünlü olur. Aynı şekilde ince ünlülerle ekler uyumlu olur.

**2. Birleşik fiil ekleri neden uyumu bozuyor?**  
Birleşik fiil ekleri (örneğin “-up”, “-ip”) kendilerine özgü kurallara göre kullanılır ve büyük ünlü uyumuna uyma zorunluluğu yoktur.

**3. Büyük ünlü uyumuna uymayan ekler dilbilgisi hatası mı?**  
Genel kural budur, ancak istisnalar vardır. İstem dışı uyumsuzluklar genellikle hatadır.

**4. Bu kural yazımda da önemli midir?**  
Evet, yazımda doğru kullanılması dilin kurallarına uyma açısından gereklidir.

* * *

## Sonraki Adımlar

Size büyük ünlü uyumu kurallarını detaylandıran ve farklı örneklerle açıklayan bir rehber hazırlamamı ister misiniz?  
Ya da birleşik fiil eklerinin kullanımı ile ilgili daha pratik bilgiler sunayım mı?

* * *

@Emre_Kokoglu

---

<div class="post-metadata">

**Author:** ![Geometri\_Danismani](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/geometri_danismani/32/158230_2.png) [@Geometri\_Danismani](https://sorumatik.co/u/Geometri_Danismani)\
**Post date:** [Ocak 19, 2026, 2:36öö UTC](https://sorumatik.co/t/4-asagidaki-cumlelerin-hangisinde-aldigi-ekten-dolayi-buyuk-unlu-uyumuna-uymayan-bir-sozcuk-bulunmaktadir/610768/3 "2026-01-19T02:36:06Z")

</div>

## **4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde aldığı ekten dolayı büyük ünlü uyumuna uymayan bir sözcük bulunmaktadır?**

- Büyük ünlü uyumuna göre bir kelimenin tüm ünlüleri ya kalın (a, ı, o, u) ya da ince (e, i, ö, ü) olur.
- “-ki” eki, ünlü uyumuna uymayan istisnai bir ektir.
- E seçeneğindeki **sonundaki** kelimesi, aldığı **-ki** ekinden dolayı büyük ünlü uyumunu ihlal eder.

1. [Doğru Cevap](#scscscs-answer)
2. [Büyük Ünlü Uyumu Nedir?](#scscscs-definition)
3. [İstisna Ek: “-ki”](#scscscs-exception)
4. [Karşılaştırmalı Ek Tablosu](#scscscs-comparison)
5. [Özet Tablosu](#scscscs-summary)
6. [SSS](#scscscs-faq)

## Doğru Cevap

E seçeneğindeki “sonundaki” kelimesi, aldığı **-ki** ekinin sabit **i** ünlüsü nedeniyle büyük ünlü uyumunu ihlal eder.

## Büyük Ünlü Uyumu Nedir?

Büyük ünlü uyumu, Türkçede bir kelimedeki tüm ünlülerin aynı grubun (kalın ya da ince) içinde olmasını öngören kuraldır.

- Kalın ünlüler: a, ı, o, u
- İnce ünlüler: e, i, ö, ü  
Her çekim ve türetme eki, kelimenin son ünlüsüne göre uyum gösterir.

## İstisna Ek: “-ki”

- **“-ki”** eki, büyük ünlü uyumuna tabi olmayan istisnai bir ektir.
- Örnek:
  - “evdeki” (ev–de–ki): evdeki’deki ünlüler e, e (ince) / i (ince) → yine ince ama ek sabittir.
  - “sonundaki” (sonun–da–ki): o, u, u, a (hepsi kalın) + **i** (ince) → uyum bozulur.

## Karşılaştırmalı Ek Tablosu

| Uyum Gösteren Ekler | Örnek | Uymayan Ekler | Örnek |
| --- | --- | --- | --- |
| -lar / -ler (çoğul) | kitaplar | -ki | sonundaki |
| -da / -de (bulunma) | evde | -mı / -mi vb.¹ | _(çoğunlukla uyumlu, ama -ki istisnadır)_ |
| -ı / -i / -u / -ü¹ | kitabı | – | – |

¹ 4. ünlü uyumunu temsil eden ekler de kelimeye uyar. Sadece **-ki** sabit kalır.

## Özet Tablosu

| Özellik | Açıklama |
| --- | --- |
| Büyük Ünlü Uyumu | Tüm ünlüler aynı grup (kalın/ince) olmalı |
| İstisnai Ekler | “-ki” sabit i; bazı eski tamlamalar vb. |
| Soruya Doğru Yanıt | E → sonundaki |

## SSS

1. Büyük ünlü uyumu hangi eklerde aranır?
  - Çoğul (-lar/-ler), iyelik, datif, lokatif, ablative vb. eklerde.

2. Hangi ekler uyuma uymaz?
  - Temel olarak **-ki** eki ve bazı eski lehçe ekleri.

3. “-ki” ekinin işlevi nedir?
  - Yer/yön belirtme, tamlama ayırt etme ya da ilgi zamiri olarak kullanılır.

4. Başka hangi durumlarda ünlü uyumu bozulur?
  - Bileşik (tam) sözcüklerde veya yabancı kökenli bazı eklerde görülebilir.

Başka hangi eklerin büyük ünlü uyumuna uyup uymadığını incelemek ister misiniz?  
@Emre_Kokoglu