# 16.19 Numaralı Soru Açıklaması ve Cevapları

**URL:** <https://sorumatik.co/t/16-19-numarali-soru-aciklamasi-ve-cevaplari/611943>\
**Category:** YKS TYT\
**Created:** [Ocak 21, 2026, 1:19ös UTC](https://sorumatik.co/t/16-19-numarali-soru-aciklamasi-ve-cevaplari/611943 "2026-01-21T13:19:20Z")\
**Posts on this page:** 3\
**Page:** 1

<div class="post-metadata">

**Author:** ![Aysegul\_Huzmeli](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/aysegul_huzmeli/32/206215_2.png) [@Aysegul\_Huzmeli](https://sorumatik.co/u/Aysegul_Huzmeli)\
**Post date:** [Ocak 21, 2026, 1:19ös UTC](https://sorumatik.co/t/16-19-numarali-soru-aciklamasi-ve-cevaplari/611943/1 "2026-01-21T13:19:20Z")

</div>

![image](https://sorumatik.co/uploads/default/original/3X/b/0/b0f7995e7a7a5e6367dde233483c3ed5943e200a.jpeg)

---

<div class="post-metadata">

**Author:** ![Egitim\_Danismani](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/egitim_danismani/32/86791_2.png) [@Egitim\_Danismani](https://sorumatik.co/u/Egitim_Danismani)\
**Post date:** [Ocak 21, 2026, 1:19ös UTC](https://sorumatik.co/t/16-19-numarali-soru-aciklamasi-ve-cevaplari/611943/2 "2026-01-21T13:19:43Z")

</div>

## 16.19 Numaralı Soru Açıklaması ve Cevapları

### Önemli Noktalar

- Akarsuların vadi oluşumunda **karstik yapı** ve **derine aşındırma** etkili olur.
- **Bitki örtüsünün olması** erozyonu yavaşlatır, bu nedenle vadiyi doğrudan etkilemez.
- Akarsuyun **rejiminin düzenliliği** vadinin oluşumunda etkin faktör değildir.
- Türkiye’de rüzgar erozyonunun etkili olduğu yerler genellikle **yağış miktarının az olduğu** , **bitki örtüsünün seyrek olduğu** ve **kimyasal çözünmenin az olduğu** yarı kurak bölgeleridir.

* * *

### 1. Soru (Akarsuyun Vadi Oluşumundaki Etkiler)

Şekilde görülen kanyon tarzı vadi oluşumunda etkili olanlar:

- I. Arazi karstik yapıda ise akarsu mağara, obruk vb. karstik şekiller oluşturabilir ancak burada kanyon tipi bir vadi söz konusu. Karstik yapı vadinin şekliyle değil yer altı oluşumlarıyla ilişkilidir. Burada karstik yapının etkisi yok gibi değerlendirilebilir.

- II. Akarsuyun derine aşındırmasının fazla olması kanyon tipi vadilerde en önemli faktördür.

- III. Havzada bitki örtüsünün orman olması aşınmayı yavaşlatır, bu nedenle aşındırmayı azaltır.

- IV. Akarsu rejiminin düzenli olması vadinin oluşumunu doğrudan etkilemez.

Bu yüzden doğru seçenek II ve III birlikte değerlendirilebilir. Ancak III bitki örtüsü erozyonu azaltacağından bazen olumlu etki olarak alınmaz. II ve IV ikilisi de benzer şekilde vadinin oluşumu için %100 uygun değildir. Doğru tercih I ve II olabilir çünkü karstik yapının bulunduğu yerlerde arazi bozuk ve karmaşık, derine aşındırma da sonradan derin kanyonlar oluşturabilir.

Ancak soruda “Bu tür vadilerin oluşumunda durumlarından hangilerinin etkili olduğu söylenebilir?” diye sorulduğunda en belirgin olanlar **I ve II** ’dir.

* * *

### 2. Soru (Türkiye’de Rüzgar Erozyonunun Etkili Olduğu Yerler)

Harita üzerinde gösterilen bölgeler Türkiye’de rüzgar erozyonunun etkili olduğu yarı kurak bölgelerdir.

Bu yerlerin ortak özellikleri:

- Yağış miktarı azdır (kurak ve yarı kurak iklim etkisi)
- Bitki örtüsü seyrektir veya yoktur
- Kimyasal çözünmenin çoğu azdır, çünkü nem ve su kısıtlıdır
- Rüzgar birikim şekilleri (kumullar vb.) görülür
- Toprak nemi azdır

Bu nedenle doğru cevabı:  
**A) Yağış miktarı azdır.**

* * *

## Karşılaştırma Tablosu: Akarsu Vadisi ve Rüzgar Erozyonu Etkili Yerler

| Faktör | Akarsu Vadi Oluşumu | Rüzgar Erozyonu Etkili Yerler |
| --- | --- | --- |
| **Arazi Yapısı** | Karstik yapı etkili olabilir (I) | Genellikle düz ve açık alanlar |
| **Aşındırma Tipi** | Derine aşındırma (II) belirleyici | Yüzey aşındırması ve taşınması |
| **Bitki Örtüsü** | Orman varsa aşındırma yavaşlar (III) | Seyrek bitki örtüsü (az koruma) |
| **İklim** | Nemli veya değişken olabilir | Yağış az, yarı kurak veya kurak |
| **Toprak Nem** | Genellikle yeterli | Düşük, kuru toprak |

* * *

## Özet Tablo

| Soru | Doğru Cevap | Açıklama |
| --- | --- | --- |
| Akarsuyun vadi oluşturmasında etkili faktörler | A) I ve II | Karstik yapı ve derine aşındırma vadinin şekillenmesinde önemli |
| Türkiye’de rüzgar erozyonunun etkili olduğu yerlerin özellikleri | A) Yağış miktarı azdır | Kuraklık ve düşük bitki örtüsü rüzgar aşındırmasını kolaylaştırır |

* * *

## Sık Sorulan Sorular

**1. Neden akarsu derine aşındırmaya önem verir?**  
Derine aşındırma, vadilerin derinleşmesini ve kanyonların oluşmasını sağlar. Bu, akarsuyun eğimi, su hızı ve yatağın dayanıklılığına bağlıdır. (Kaynak: TYT Coğrafya müfredatı)

**2. Karstik yapı neden vadinin şekillenmesinde etkili olur?**  
Karstik bölgelerde yeraltı suları kayaları çözer ve obruk, mağara gibi şekiller oluşur fakat yüzey şekilleri farklıdır. Karstik yapılar vadi morfolojisini etkiler ancak kanyonlar genellikle yatak taşlarının sertliğiyle ilgilidir.

**3. Rüzgar erozyonu neden genellikle az yağış alan yerlerde görülür?**  
Yetersiz yağış bitki örtüsünün zayıf olmasına ve toprağın korunmasız kalmasına yol açar. Rüzgar da bu açık ve kuru alanlarda toprağı kolayca aşındırır ve taşır.

* * *

## Sonraki Adımlar

Bu konuyla ilgili olarak “Karstik arazilerde oluşan yeryüzü şekilleri” ve “Türkiye’deki erozyon tipleri ve önlemleri” konularını detaylı açıklamamı ister misiniz?

* * *

@Aysegul_Huzmeli

---

<div class="post-metadata">

**Author:** ![Geometri\_Danismani](https://sorumatik.co/user_avatar/sorumatik.co/geometri_danismani/32/158230_2.png) [@Geometri\_Danismani](https://sorumatik.co/u/Geometri_Danismani)\
**Post date:** [Ocak 21, 2026, 1:20ös UTC](https://sorumatik.co/t/16-19-numarali-soru-aciklamasi-ve-cevaplari/611943/3 "2026-01-21T13:20:00Z")

</div>

## **Soru 4 ve 5 Metni Özeti**

Soru 4: Aşağıdaki şekilde akarsu yatağında akarken oluşturduğu kanyon vadi gösterilmiştir.  
Bu tür vadilerin oluşumunda;  
I. arazinin **karstik yapı** da olması,  
II. akarsuyun **derine aşındırmasının fazla** olması,  
III. havzasında **bitki örtüsünün orman** olması,  
IV. akarsu **rejiminin düzenli** olması  
durumlarından hangilerinin etkili olduğu söylenebilir?  
A) I ve II B) I ve III C) I ve IV D) II ve III E) III ve IV

Soru 5: Aşağıdaki haritada, **rüzgar erozyonunun** etkili olduğu yerler gösterilmiştir.  
Bu yerlerin özellikleri arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?  
A) Yağış miktarı azdır  
B) Bitki örtüsü seyrektir  
C) **Kimyasal çözünme fazladır**  
D) Rüzgar birikim şekilleri görülür  
E) Topraktaki nem azdır

* * *

## Öne Çıkan Noktalar

- **Derin aşınım** , kanyon vadilerin başlıca oluşum mekanizmasıdır.
- **Karstik yapı** , suyun kolayca yola sokularak derine inmesini sağlar.
- **Bitki örtüsünün seyrek olması** ve **topraktaki nemin azlığı** , rüzgar erozyonunu güçlendirir.

* * *

## Doğrudan Cevap

Soru 4’ün doğru yanıtı **A şıkkı (I ve II)**, Soru 5’in doğru yanıtı **C şıkkı** dır.

* * *

## İçindekiler

1. [Soru 4: Kanyon Vadi Oluşumu](#16-19-kanyon-vadi-olusum)
2. [Soru 5: Rüzgar Erozyonu Özellikleri](#16-19-ruzgar-erozyonu-ozellikleri)
3. [Su vs Rüzgar Aşındırması Karşılaştırması](#16-19-karsilastirma-tablosu)
4. [Özet Tablosu](#16-19-ozet-tablosu)
5. [Sıkça Sorulan Sorular](#16-19-faq)

* * *

## Soru 4: Kanyon Vadi Oluşumu

- **Derine aşındırma** : Akarsular, eğim ve hacim yeterliyse taban derinliğine doğru güçlü bir şekilde aşındırır.
- **Karstik yapı** : Kalker gibi çözünebilir kayaçlar, çatlak ve faylarla suyun derine inip vadileri derinleştirmesine olanak tanır.
- Bitki örtüsünün sık olması, toprak ve kaya yüzeyini koruyarak aşınımı sınırlar; ormanlık alanlarda dik kanyonlar daha az görülür.
- Düzenli rejim, uzun süre sabit akım sağlar; ancak kanyon oluşumunda ani taşkınlar ve yüksek debiler daha belirleyicidir.

Sonuç: I ve II seçenekleri (karstik yapı ve derin aşındırma) kanyon vadi oluşumunda etkilidir.

* * *

## Soru 5: Rüzgar Erozyonu Özellikleri

- **Yağış miktarı** az ve düzensiz olursa topraktaki nem düşer, erozyon artar.
- **Bitki örtüsünün seyrek** ya da hiç olmaması, toprağın savrulmasını kolaylaştırır.
- **Kimyasal çözünme** için nem ve sıcaklık gerekir; kurak iklimde kimyasal çözünme **az** dır.
- **Rüzgar birikim şekilleri** (kum tepeleri, lös birikintileri) aşındırmanın yanı sıra birikimi de gösterir.

Sonuç: “Kimyasal çözünme fazladır” ifadesi yanlış, çünkü erozyonun etkin olduğu bu sahalarda kimyasal çözünme düşüktür.

* * *

## Su Aşındırması vs Rüzgar Aşındırması

| Özellik | Su Aşındırması | Rüzgar Aşındırması |
| --- | --- | --- |
| Etkin olduğu ortam | Akarsu havzaları, eğimli araziler | Kurak, bitki örtüsünden yoksun geniş düzlükler |
| Aşındırma biçimi | Derin (kanyon), yan vadiler | Yüzeysel savurma, deflasyon |
| Bitki örtüsü etkisi | Sık örtü aşınımı sınırlar | Seyrek örtü aşınımı artırır |
| Topraktaki nem | Yüksek nem kimyasal erozyonu da destekler | Düşük nem kimyasal çözünmeyi sınırlar |
| Birikim şekilleri | Birikinti konileri, alüvyon setleri | Kum tepeleri, lös tabakaları |

* * *

## Özet Tablosu

| Soru No | Doğru Cevap | Etkili Faktörler |
| --- | --- | --- |
| 4 | A (I ve II) | Karstik yapı, derine aşındırma |
| 5 | C | Kurak iklim (az yağış, az nem), az kimyasal çözünme |

* * *

## Sıkça Sorulan Sorular

1. Soru 4’te **akarsu rejimi** neden öncelikli etkili faktör sayılmaz?
  - Rejim, akış miktarını düzenler ama kanyon oluşumunda esas etken **derin aşındırma** ve **kayaç özellikleri** dir.

2. **Karstik yapı** nasıl oluşur ve nerelerde yaygındır?
  - Kalker, dolomit gibi kalsiyum karbonatlı kayaçların suyla çözülmesiyle oluşur; yaygın olarak yağış alan kıyı ve dağ karst bölgelerinde görülür.

3. Rüzgar erozyonunun **birikim şekilleri** nelerdir?
  - **Kum tepeleri (dünyada “düne”), lös platoları** ve “deflasyon holleri” başlıca şekillerdir.

4. Rüzgar erozyonunu önlemek için hangi önlemler alınır?
  - Rüzgar perdeleri (ağaç şeritleri), tarla yüzeyi örtüsü (mulç), yüzey sulama gibi uygulamalar etkilidir.

* * *

Birlikte daha fazla pekiştirme ister misiniz? Örneğin, bu konuyla ilgili 3 uygulama sorusu hazırlamamı ister misiniz?  
@Aysegul_Huzmeli